Rastoviq: Marrja e lëndës arkivore nga Leposaviqi është pjesë e planit për të mohuar praninë serbe në Kosovë

Arkivat janë burime historike të klasit të parë që, para së gjithash, na japin historianëve tablonë më të besueshme se si është jeta e një komuniteti qytetarësh, popujsh, që kanë jetuar me shekuj në një zonë dhe si studiues i historisë së Populli serb, historia i Ballkanit, e Kosovës dhe e Metohisë në shekujt 19 dhe 20, mund të pajtohem me vlerësimin e fundit të Ministrisë së Kulturës dhe Arkivit Shtetëror të Serbisë se marrja e materialit arkivor nga arkivi i Leposaviqit në Prishtinë është një lloj grabitjeje, thotë për Kosovo online historian Aleksandar Rastoviq.

Siç shton ai, bëhet fjalë konkretisht për marrjen e materialit të madh arkivor që mbulon një periudhë të gjatë kohore nga fundi i Luftës së Dytë Botërore e deri në ditët e sotme, dhe që ka të bëjë me jetën politike dhe ekonomike, shëndetësinë, arsimin, kulturën, gjithçka që përbën jetën e njerëzve dhe qytetarëve që jetojnë në ato zona.

Ai gjithashtu beson se kjo lëvizje e ndërmarrë nga autoritetet e Kosovës është pjesë e një plani më të gjerë për të shkatërruar identitetin kombëtar, kulturor dhe shpirtëror serb.

“Në vitet e kaluara kemi qenë dëshmitarë të një aksioni të hartuar me mjeshtëri për të shkatrruar gjithçka që ka të bëjë me trashëgiminë kulturore serbe në zonën e Kosovës dhe Metohisë nga mesjeta e hershme e deri në ditët e sotme dhe për ta paraqitur atë si pjesë të e quajtur trashëgimi kulturore e Kosovës. Është një plan gjithëpërfshirës për të mohuar praninë serbe në Kosovë dhe Metohi si politikisht ashtu edhe ekonomikisht, dhe ajo që është veçanërisht shqetësuese, në kuptimin kulturor dhe shpirtëror, sepse Kosova dhe Metohia është vertikali i popullit dhe shtetit serb. Prandaj ky është një akt i rrezikshëm i drejtuar në atë drejtim, sepse arkivat janë në fakt zemra dhe e kaluara e një kombi dhe jo vetëm serb, por të gjithë kombeve dhe kjo është pjesë e atij plani”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Siç shton ai, struktura konkrete nuk ka të bëjë vetëm me popullin serb në zonën e veriut të Kosovës, sepse në zonën e Leposaviqit edhe shqiptarët kanë jetuar në mënyrë harmonike bashkë me serbët për një kohë të gjatë.

Rastoviq gjithashtu thekson se kjo nuk është asgjë e re, sepse, siç thotë ai, gjatë historisë, pushtuesit vazhdimisht i kanë marrë thesaret e çmuara kulturore të popullit serb. Kështu ishte, thotë ai, në Luftën e Parë Botërore, kur autoritetet austro-hungareze, pas pushtimit të Serbisë në dimrin e vitit 1916, formuan një komision të posaçëm për arkivat, bibliotekat dhe muzetë, në të cilin historianë të shquar austriakë dhe gjermanë ishin të pranishëm, përfshirë Karl Paç, i cili shqyrtoi përmbajtjen e Arkivit Shtetëror të Serbisë, i cili u themelua në vitin 1898.

“Gjithçka që lidhet me të kaluarën tonë gjendet në Arkivin Shtetëror të Serbisë dhe në Arkivin Shtetëror kanë hyrë në vitin 1916 dhe gjatë atyre tre viteve të pushtimit austro-hungarez të Serbisë janë transferuar më shumë se 180 arkiva të çmuara me materiale arkivore më përfaqësuese nga Beogradi në Vjenë dhe në Berlin, ata kryen një lloj grabitjeje të materialeve më të çmuara. Ato janë dokumente, dhe fondet e zyrës së Princit, Ministrisë së Punëve të Jashtme, Ministrisë së Arsimit dhe Kishës, fondet personale të serbëve më të respektuar të asaj kohe, të cilat pak a shumë u transferuan në Vjenë, në Arkivat e tyre Shtetërore. Qeveria e Serbisë dhe më vonë Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore patën një punë të mundimshme dhe të gjatë që zgjati disa vjet për ta kthyer atë thesar kombëtar në vendin e vet në depot e Arkivit Shtetëror të Serbia”, thotë Rastoviq.

Fatkeqësisht, siç shton ai, kjo ka ndodhur sërish gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur pushtuesit gjermanë morën edhe një pjesë të madhe të materialeve arkivore, të cilat pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore ishin kthyer në depot e Arkivit Shtetëror, për herën e dytë dhe këtë herë u transferua në Berlin.

“Pra, ajo që po bëhet në zonën e Kosovës dhe Metohisë, në Leposaviq, fatkeqësisht është pjesë e një politike të vazhdueshme të mohimit të identitetit kulturor kombëtar serb dhe trashëgimisë sonë shpirtërore në hapësirën e Kosovës dhe Metohisë", përmbledh ai.

I pyetur nëse beson se materiali nga Leposaviqi do të kthehet, Rastoviq thotë se si historian nuk mund t'i parashikojë ngjarjet, por i rikthehet edhe shembullit të pas Luftës së Parë Botërore kur është kthyer një pjesë e lëndës arkivore, e cila i ka paraprirë gjatë dhe diskutime dhe negociata të vështira.

"Por i gjithë materiali arkivor nuk është kthyer. Fonde të shumta të rëndësishme në lidhje me marrëdhëniet e ndërsjella midis Austro-Hungarisë dhe Serbisë në lidhje me Luftërat Ballkanike dhe më parë edhe krizën e aneksimit, kanë mbetur në arkivat e Vjenës, në Arkivin e Luftës në Arkivin Shtetëror, dhe më pas grabitjet e tjera në vitet 1941-1945 dhe në arkivat e Berlinit. Kështu që unë jam në një farë mënyre pesimist nëse mund të parashikoj se një pjesë e atij materiali shumë të çmuar arkivor do t'i kthehet shtetit të Serbisë në vitin 2014. mënyra më e mirë e mundshme për të rindërtuar tablonë e rrethanave të jetës dhe politikës në zonën e pjesës veriore të Kosovës dhe Metohisë, Mitrovicës së Kosovës, Leposaviqit, Zubin Potokut, Vuçitërnes dhe vende të tjera në ato rajone”, thotë Rastoviq.