Weltwohe: Uashingtoni ndryshon rregullat e lojës në Ballkan - Serbia bëhet partnere, nga Kosova kërkohet të mbrojë pakicat

Dialogu i parë strategjik midis Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Serbisë përfaqëson një ndryshim të jashtëzakonshëm në politikën amerikane ndaj Ballkanit Perëndimor në dekadat e fundit. Megjithatë, edhe më e rëndësishme se vetë dialogu është ajo që po ndodh - ose, më saktë, nuk po ndodh - në marrëdhëniet midis Uashingtonit dhe Prishtinës, shkruan e përjavshmja zvicerane Weltwohe.

Për vite me radhë, politika amerikane ndaj Ballkanit Perëndimor bazohej në një supozim pothuajse të pandryshuar: Kosova konsiderohej partnerja më e ngushtë e Uashingtonit në rajon, ndërsa marrëdhëniet me Serbinë ishin të rënduara nga trashëgimia e viteve 1990, prioritetet e ndryshme të politikës së jashtme dhe statusi i pazgjidhur i Kosovës. Megjithatë, ngjarjet e korrikut 2026 tregojnë se një qasje e tillë po ndryshon, sipas një teksti të botuar nga Weltwohe.

Dialogu i parë strategjik midis Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Republikës së Serbisë u mbajt në Uashington më 17 korrik. Bisedimet, të udhëhequra nga Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, dhe Ministri i Jashtëm serb, Marko Gjuriq, thuhet se hapën një kapitull të ri në marrëdhëniet dypalëshe.

"Departamenti i Shtetit i SHBA-së e përshkroi dialogun strategjik si një 'epokë të re' në marrëdhëniet midis dy vendeve dhe si një konfirmim të angazhimit të tyre të ndërsjellë për thellimin e partneritetit. Rezultatet e bisedimeve nuk ishin vetëm simbolike. Progresi më i rëndësishëm konkret u arrit në fushën e energjisë. SHBA-të dhe Serbia ranë dakord të forcojnë infrastrukturën energjetike dhe sigurinë rajonale të energjisë, me projektin e hidrocentralit të kthyeshëm 'Gjerdap 3' të theksuar si një nga fushat kryesore të bashkëpunimit të ardhshëm. Kjo përfaqëson jo vetëm një investim të rëndësishëm në modernizimin e sistemit energjetik serb, por edhe një hap të rëndësishëm drejt pavarësisë më të madhe energjetike të Serbisë dhe diversifikimit të burimeve të energjisë në rajon", thuhet në tekst.

Thuhet më tej se Serbia iu bashkua marrëveshjeve Artemis, një iniciativë amerikane që bashkon vendet e interesuara për bashkëpunim në fushën e eksplorimit paqësor të hapësirës, ​​shkencës dhe teknologjive të përparuara.

"Ky hap është pjesë e procesit më të gjerë të përfshirjes së Serbisë në rrjetet e bashkëpunimit ndërkombëtar në fushat e teknologjive dhe inovacionit të së ardhmes. Për një vend që iu ekspozua ndërhyrjes ushtarake amerikane vetëm një çerek shekulli më parë, ky lloj partneriteti i institucionalizuar përfaqëson një kthesë historike", shkruan Weltwohe.

Paralelisht me këtë, siç shtohet, po ndodh një proces tjetër - pothuajse pa u vënë re në median evropiane - stanjacioni i plotë i dialogut strategjik midis Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Kosovës.

"Në shtator të vitit 2025, Ambasada e SHBA-së në Prishtinë njoftoi pezullimin e dialogut strategjik me Kosovën. Përfaqësuesit amerikanë kanë theksuar vazhdimisht se ripërtëritja e dialogut strategjik varet nga gatishmëria e Prishtinës për të zbatuar detyrimet që ka ndërmarrë brenda dialogut me Beogradin, përfshirë ato që lidhen me pakicën serbe. Gjatë dialogut strategjik në Uashington, delegacioni serb ngriti në mënyrë të qartë çështjen e pozicionit të serbëve në Kosovë dhe Metohi, përfshirë sigurinë e Kishës Ortodokse Serbe dhe manastirit të Deçanit", thuhet dhe vihet re se gjatë muajve të fundit, çështjet e lirisë fetare dhe mbrojtjes së trashëgimisë kulturore serbe kanë fituar një vend të rëndësishëm në publikun amerikan.

Vëmendje e veçantë, shkruan e përjavshmja zvicerane, tërhoqi deklarata e Pastorit Mark Burns, një këshilltar i ngushtë i Presidentit Donald Trump, i cili kritikoi publikisht kufizimet e vendosura ndaj përfaqësuesve të Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë.

"Burns theksoi posaçërisht kërkesën që patriarku të njoftojë paraprakisht vizitat në manastire të caktuara, duke vlerësuar se një praktikë e tillë është e papajtueshme me parimet e lirisë fetare. Deklaratat e tij tërhoqën vëmendje të konsiderueshme sepse ishin pjesë e një debati më të gjerë që është zhvilluar në Shtetet e Bashkuara në muajt e fundit mbi pozicionin e komuniteteve të krishtera në të gjithë botën. Për Uashingtonin, mbrojtja e komunitetit serb në Kosovë nuk është më vetëm pjesë e dialogut teknik midis Beogradit dhe Prishtinës. Ajo shihet gjithnjë e më shumë si një çështje e lirisë fetare, mbrojtjes së trashëgimisë kulturore dhe ruajtjes së të drejtave të pakicave", theksohet në të.

Ndryshimi në qasjen amerikane, thuhet, nuk mund të shpjegohet vetëm nga ngjarjet rajonale.

"Në një mjedis ndërkombëtar gjithnjë e më të paqëndrueshëm, Uashingtoni i kushton rëndësi gjithnjë e më të madhe partnerëve të besueshëm dhe të parashikueshëm. Serbia është ekonomia më e madhe në Ballkanin Perëndimor, një qendër kyçe infrastrukturore dhe energjitike, dhe një vend me potencial të konsiderueshëm teknologjik dhe industrial. Kjo është arsyeja pse dialogu i parë strategjik me Serbinë është më shumë sesa një ngjarje diplomatike - ai tregon se Beogradi është bërë një partner me të cilin Shtetet e Bashkuara të Amerikës duan të diskutojnë çështje që shkojnë shumë përtej Kosovës: nga energjia dhe teknologjitë e reja te investimet dhe stabiliteti rajonal. Ndryshimi më i madh nuk është se Amerika hapi një marrëveshje strategjike. Çështja është se, për herë të parë në shumë vite, Serbia është bërë një partner me të cilin Uashingtoni po diskuton të ardhmen e rajonit, ndërsa në të njëjtën kohë është bërë e qartë se mbështetja politike nuk është më e pakushtëzuar. Për herë të parë në më shumë se dy dekada, Serbia nuk është më vetëm fajtorja e politikës amerikane në Ballkan. Kjo është pikërisht rëndësia e dialogut strategjik të nisur në Uashington", përfundon teksti i botuar nga Weltwohe.