Eparhija raško-prizrenska: Neophodno jasno razlikovati komercijalnu turističku delatnost od verskih pokloničkih putovanja

Eparhija raško-prizrenska saopštila je da se verska putovanja moraju razlikovati od komercijalnih turističkih delatnosti, povodom navoda da je Kosovska policija uručivala letke sa obaveštenjem da od 1. avgusta organizovane grupe koje dolaze sa stranim turističkim vodičem bez kosovske licence moraju tokom boravka biti u pratnji lokalnog turističkog vodiča licenciranog na Kosovu.

„Eparhija raško-prizrenska primila je obaveštenje od pokloničkih grupa koje se vraćaju iz posete našim svetinjama na Kosovu i Metohiji da im je Kosovska policija uručivala letke sa obaveštenjem Ministarstva kulture i turizma u vezi sa primenom Zakona o turizmu koji stupa na snagu od 1. avgusta 2026. godine. U obaveštenju se navodi da lica koja profesionalno obavljaju poslove turističkog vodiča i predvode organizovane grupe u turističke svrhe moraju posedovati odgovarajuću licencu, dok organizovane grupe koje dolaze sa stranim turističkim vodičem bez kosovske licence moraju tokom boravka biti u pratnji lokalnog turističkog vodiča licenciranog na Kosovu, uz najavu novčanih kazni za nepoštovanje ovih pravila“, saopštila je Eparhija.

Dodaju da se, istovremeno u nekim medijima pominje zabrinutost da organizovane pokloničke grupe sa vernicima Srpske pravoslavne crkve ubuduće neće moći da posećuju manastire Srpske pravoslavne Crkve bez ispunjavanja pomenutih uslova koji se odnose na turističke vodiče licencirane od strane Prištine.

„Imajući u vidu da su ovi navodi izazvali razumljivu zabrinutost među vernicima, neophodno je jasno razlikovati komercijalnu turističku delatnost od verskih pokloničkih putovanja kao jednog od ključnih vidova ostvarivanja slobode veroispovesti. Manastiri Srpske pravoslavne crkve na Kosovu i Metohiji pre svega su žive svetinje, mesta bogosluženja, molitve i monaškog života. Ogromna većina posetilaca ne dolazi u ove svetinje kao turisti, već kao poklonici koji žele da učestvuju u bogosluženjima, poklone se svetim moštima, zatraže duhovni savet i posete manastire u okviru svog verskog života“, navode iz Eparhije.

Sloboda veroispovesti, kako se dodaje u saopštenju, neposredno obuhvata i pravo vernika da slobodno dolaze u svoje svetinje, učestvuju u bogosluženjima i organizuju poklonička putovanja.

„Kosovski Ustav i Zakon o slobodi veroispovesti sadrže posebne garancije za verske zajednice, uključujući Srpsku pravoslavnu crkvu, štite njen položaj i izričito garantuju slobodan pristup poklonicima i drugim posetiocima verskih objekata. Eparhija ne dovodi u pitanje pravo nadležnih institucija da, u okviru važećeg zakonodavstva, uređuju profesionalno obavljanje poslova turističkih vodiča i komercijalne turističke usluge. Međutim, regulisanje komercijalnih turističkih usluga ne može se tumačiti na način kojim bi se verska poklonička putovanja uz pastirsku pratnju vernika, učešće u bogosluženjima i uobičajeni verski život manastira izjednačavali sa profesionalnim pružanjem turističkih usluga“, piše u saopštenju.

Poručuje se da, isto tako, nijedno tumačenje turističkih propisa ne može umanjiti pravo Srpske pravoslavne crkve da samostalno uređuje verski život u svojim manastirima, niti može zadirati u njenu nadležnost u pogledu bogosluženja, pastirske delatnosti, duhovne pouke i predstavljanja sopstvene duhovne, istorijske i kulturne baštine, u skladu sa Ustavom Kosova, Zakonom o slobodi veroispovesti i pravima koja Srpskoj pravoslavnoj crkvi garantuje Aneks V Sveobuhvatnog predloga za rešenje statusa Kosova (Ahtisarijev plan).

„Na osnovu važećih zakonskih propisa koji su javno dostupni, Eparhiji nije poznata nijedna zakonska odredba koja bi ustanovljavala opšte pravilo po kome svaka organizovana poklonička grupa mora imati licenciranog turističkog vodiča samo da bi mogla da pristupi živom manastiru radi molitve ili učešća u bogosluženju. Navodi kojima se sugeriše postojanje takve obaveze stoga zahtevaju pažljivu pravnu proveru i ne bi ih trebalo prihvatati kao nespornu činjenicu. Radi hitnosti, kao i da bi se izbegli nepotrebni nesporazumi i praktični problemi prilikom dolaska pokloničkih grupa na Kosovo i Metohiju, Eparhija preporučuje da organizovane crkvene pokloničke grupe, kad god je to moguće, putuju u pratnji sveštenika ili monaškog lica, monaha ili monahinje, koji će biti duhovni i crkveni rukovodioci grupe. Njihova uloga treba da bude pastirska i bogoslužbena, a ne uloga profesionalnog turističkog vodiča. Poželjno je da grupe kod sebe imaju i odgovarajuću potvrdu parohije, manastira ili Eparhije o verskom karakteru putovanja i svojstvu lica koje grupu duhovno predvodi“, navodi se. 

Kako kažu, ta preporuka predstavlja privremenu praktičnu meru radi jasnog utvrđivanja verskog karaktera pokloničkog putovanja i ne sme se tumačiti kao priznavanje da je prisustvo sveštenog ili monaškog lica zakonski uslov za dolazak poklonika, niti kao prihvatanje da se verska poklonička putovanja mogu izjednačiti sa komercijalnim turističkim programima.

„Eparhija ostaje posvećena konstruktivnom dijalogu sa nadležnim institucijama i očekuje da svaka primena propisa iz oblasti turizma bude sprovođena uz puno poštovanje Ustavom i zakonom garantovanih prava na slobodu veroispovesti, slobodu kretanja, slobodan pristup poklonika verskim objektima, posebna prava koja Srpska pravoslavna crkva na Kosovu i Metohiji ima, i autonomiju verskih zajednica. Samo takvim pristupom moguće je istovremeno obezbediti zakonito uređenje turističke delatnosti i nesmetano ostvarivanje osnovnih ljudskih prava i sloboda“, zaključuje se u saopštenju.