Ballkani Perëndimor dhe Kampionati Evropian i Futbollit: Boritë e luftës nga tribuna

Pasionet e tifozëve nga Ballkani Perëndimor u zhvendosën në stadiumet e Gjermanisë, në Kampionatin Evropian të Futbollit. Për bashkëbiseduesit e Kosovo online, nga Shkupi në Vukovar, skenat e papëlqyera në ndeshjet e Kroacisë, Shqipërisë dhe Serbisë janë shumë më tepër se thjesht “koreografi”. Ata paralajmërojnë se “hijet nga e kaluara” janë ende e ardhmja e Ballkanit.

Filloi pothuajse në mënyrë naive, ish-kryeministri i Malit të Zi, Dritan Abazoviq, iu bashkua programit të RTS nga Eseni drejtpërdrejt dhe tha se ishte atje privatisht për të parë futboll dhe për të brohoritur fqinjët e tij nga rajoni.

“Kam ardhur privatisht për të mbështetur fqinjët e mi nga rajoni. Sonte ishte ndeshja mes Shqipërisë dhe Italisë, të dielën në mbrëmje do të jem në stadium për të përkrahur Serbinë ndaj Anglisë, shpresoj të jetë surpriza e parë e madhe. Tregohuni të guximshëm, nëse barazohet do të jetë rezultat i mrekullueshëm, por pse të mos besoni se Anglia mund të humbasë nesër?”, tha Abazoviq.

Por të gjithë dëgjuan atë që donin, ndaj që të nesërmen e shpallën tradhtar.

Dhe më pas ka ndodhur një përleshje në të cilën, dhe ende nuk është e qartë, kanë marrë pjesë serbë, anglezë dhe shqiptarë, kështu që "atmosfera" nga rrugët - u zhvendos në stadiume.

Epilogu është - më shumë se 200 mijë euro gjoba që Federatat e Futbollit të Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës duhet t'i paguajnë UEFA-s për shkak të sjelljes së tifozëve gjatë ndeshjeve dhe ende nuk është vendosur vija në atë llogari.

Komisioni i Etikës dhe Disiplinës i UEFA-s ka gjobitur deri tani Federatën e Futbollit të Shqipërisë me gati 100 mijë euro për shkak të një sërë incidentesh gjatë ndeshjeve me Kroacinë dhe më parë Italinë.

Dënimit nuk i ka shpëtuar Federatës së Futbollit të Serbisë, e cila u gjobit me 14 mijë e 500 euro në total për atë që ndodhi në ndeshjen kundër Anglisë.

Federata e Futbollit të Kroacisë ka paguar deri më tani 87.875 euro për shkak të tërbimit të tifozëve në ndeshjen kundër Spanjës, dhe llogaria e organizatës Fare - Futbolli kundër racizmit në Evropë për brohoritje nuk është zbuluar ende: “Vrite Serbin” dhe “Serbët mbi shelgje”.

Federata Kroate u distancua nga ai incident, duke pretenduar se parullat, në kroatisht të pastër, u bërtitën nga shqiptarët.

“Ata prisnin që t'u bashkoheshin edhe tifozët kroatë, pasi e këndonin në gjuhën tonë, por kjo nuk ndodhi”, shkruan “Jutarnji list” i Zagrebit dhe thekson se "vetëm një pjesë e vogël e kroatëve iu bashkuan këndimit", mbi të cilën HNS do të bazojë mbrojtjen e saj.

Për të mos patur dyshime se kush çfarë këndoi, u përpoq përfaqësuesi shqiptar Mirlind Daku, i cili pas ndeshjes Kroaci-Shqipëri, e cila përfundoi në barazim 2:2, përdori një megafon dhe me tifozët brohoriste ofendime ndaj maqedonasve dhe serbëve.

Më vonë Daku shpjegoi se e kishte pushtuar emocioni. Ai u pezullua për dy ndeshje.

Emocionet duket se kanë mbartur gazetarin shqiptar Arljind Sadiku, të cilit i është hequr akreditimi nga UEFA për shkak se para ndeshjes Angli-Serbi ka kryqëzuar krahët duke simbolizuar shqiponjën dykrenare para tribunës me tifozë serbë.

Para ndeshjes Kroaci-Shqipëri, polici gjerman ka reaguar emocionalisht me të njëjtat gjeste dore...

Por, se “ethet e tifozëve” të Ballkanit Perëndimor janë përhapur edhe përtej rajonit e tregoi edhe ndeshja Shqipëri-Spanjë.

“Të lutem Spanjë ta njohë pavarësinë e Kosovës. Nuk do të humbisni asgjë, përkundrazi do të fitoni një mik të sinqertë”, pankarta është ngjitur me flamujt e Kosovës, Shqipërisë dhe Spanjës.

Kombëtarja shqiptare u shkarkua me disfatë nga kampionati evropian dhe u pritën nga thirrjet e tifozëve spanjollë: “Kosovë-Serbi”.

Flamujt dhe koreografitë që lavdërojnë në çdo hap simbolet e “Shqipërisë së Madhe” dhe UÇK-së, për revistën zvicerane “Weltvohe” nuk janë vetëm një paralajmërim për UEFA-n, por edhe për Federatën Zvicerane të Futbollit.

Kjo gazetë bën me dije se kombëtarja e këtij vendi “u bë platformë e ekstremistëve të huaj”.

Nuk u kursyen as tifozët serbë.

Federata e Futbollit të Kosovës ka përgatitur një ankesë në UEFA lidhur me zhvillimin e ndeshjes kundër Sllovenisë në Mynih.

“Federata e Futbollit të Kosovës dënon ashpër thirrjet nacionaliste dhe vendosjen e flamurit serb me hartën e Kosovës dhe mbishkrimin “Jo dorëzim”. Përsëritja e kësaj sjelljeje në stadiumet e futbollit, edhe pas ndëshkimeve të mëparshme të UEFA-s, është e papranueshme dhe kërkon rigorozitet më të madh nga organet vendimmarrëse të UEFA-s”, thuhet në deklaratë.

Luftërat dhe pasojat

Historiani Stefan Radojkoviq në një intervistë për Kosovo online vlerëson se ngjarjet në Gjermani në Kampionatin Evropian të futbollit janë një lloj sondazhi i opinionit publik që tregon se rajoni i Ballkanit Perëndimor është ende larg pajtimit.

“Pasionet e tifozëve që shohim gjatë Kampionatit Europian në stadiumet e Gjermanisë, janë një lloj hulumtimi i opinionit publik dhe sensibilizimi i pulsit të opinionit publik. Këtu mund të thuhet se diasporat janë ende të përgjakur në luftërat e viteve '90 dhe ndoshta një pjesë e mirë e opinionit vendas që erdhi nga rajoni i Ballkanit në Gjermani për Kampionatin Evropian. Duhet të jemi shumë të kujdesshëm sepse shihet se pasionet ende nuk janë qetësuar plotësisht dhe ndoshta nuk do të jetë kështu”, ka thënë Radojkoviq.

Ai tha se skenat nga KE janë një tregues se duhet më shumë kohë që rajoni të mund të shikojë çështjet e viteve nëntëdhjetë me kokë të ftohtë.

“Nuk do të dalë shpejt. Duhet punë për shumë breza. Diku pranohet se duhen afërsisht tre breza të kalojnë që pasionet të qetësohen. Dhe nëse pyetjet e viteve '90 trajtohen në mënyrë institucionale dhe të përgjegjshme, atëherë mund të shpresojmë në disa rezultate që do të ngjajnë me atë që ne e quajmë pajtim sot. Por ne jemi. Duhet ende shumë ujë të rrjedhë nën urën e Brankos para se të themi se diçka e tillë do të ndodhë”, theksoi Radojkoviq.

Folklori dhe tribunat

Drejtori Danillo Beçkoviq thekson se incidentet në Kampionatin Evropian të Futbollit janë një “koncentrat” i gjithçkaje që po ndodh në rajon, dhe se popujt e Ballkanit Perëndimor janë në “limb” për shkak të nxehjes së vazhdueshme të tensioneve.

“Në thelb nuk na duhej kampionati europian për të treguar se pasionet nuk janë qetësuar aspak. Është një folklor i pranishëm dhe në fakt problemi më i madh është se reagimet tona ndaj këtyre lloj provokimeve janë gjithmonë të ekzagjeruara dhe pak të papjekura. Mendoj se do të ishte shumë më mirë nëse atyre gjërave nuk u kushtohej kaq shumë vëmendje”, tha Beqkoviq për Kosovo online.

Duke komentuar incidentet e shumta gjatë paraqitjeve të kombëtareve nga rajoni, Beqkoviq thotë se është një “koncentrat” i ngjarjeve në ato vende.

“Ajo që shihni në stadium është në fakt vetëm një përqendrim i asaj që po ndodh në ato vende. Dhe jo vetëm atje. Kjo në fakt është pasojë e një nxehjeje të vazhdueshme të situatës politike në zonën e ish-Jugosllavisë, të cilën e patëm edhe me rezolutën në OKB, me deklarata dhe ngjarje të ndryshme në BeH, Kosovë e Metohi dhe së fundi në Serbi dhe Kroacia. Ju vazhdimisht keni presion që vjen jo vetëm nga brenda, por edhe nga jashtë dhe që ngroh atmosferën në të gjitha ato vende. Atëherë mund ta shihni më qartë vetëm në stadium”, tha Beqkoviq.

I pyetur nëse rajoni mund të dalë nga kjo lloj matrice, ai thekson se kjo është e mundur vetëm nëse “popujt e Ballkanit fitojnë njëfarë pavarësie”.

“Rajoni mund të dalë nga ky limb nëse kthehej nga vetvetja. Është ajo thënia e vjetër 'Ballkani për popujt ballkanikë' që në një moment u pranua si politikë. Tani nuk i shkon më mendja askujt. Thjesht, popujt ballkanikë kanë pranuar patronazhe të ndryshme nga jashtë dhe askush nga jashtë nuk shqetësohet në fakt për të siguruar paqen në Ballkan. Thjesht, nuk është puna e tyre, nuk duhej pritur prej tyre. Prandaj, mënyra e vetme për të dalë nga kjo është që popujt ballkanikë të rifitojnë një lloj pavarësie”, përfundon Beqkoviq.

Marrëdhënia shkak-pasojë

Analisti nga Shkupi, Bllagojçe Atanasovski, beson se skenat e pakëndshme në Kampionatin Evropian të Futbollit tregojnë se rajoni i Ballkanit Perëndimor, në vend që të ndërtojë ura bashkëjetese, ende jeton në vitet 1990., dhe se kjo është një varësi shkak-pasojë dhe ndërthurje e marrëdhënieve politike në rajon.

“Nuk mendoj se është e rastësishme, është thjesht një varësi shkak-pasojë dhe gërshetim i marrëdhënieve politike në rajon, domethënë ato shpërthime tifozësh janë vazhdimësi absolute e disa politikave të autoriteteve zyrtare të vendeve të rajonit. Meqë ra fjala, krerët e shteteve nuk e thonë ashtu siç e brohoritën tifozët e brohoritin hapur dhe pa doreza diplomatike në stadium”, vlerëson Atanasovski në bisedim për Kosovo online.

Sipas fjalëve të tij, rrugëdalja nga ky problem është që politikanët të ndërtojnë ura mes njerëzve dhe shteteve.

“Të kemi vazhdimisht retorikën e pajtimit dhe të ndërtimit të marrëdhënieve të mira fqinjësore, për të arritur në shtresat më të ulëta të shoqërisë, në mënyrë që qytetarët e thjeshtë në të dy anët e kufirit të ndërtojnë marrëdhënie më të mira fqinjësore dhe kjo kërkon një periudhë shumë të gjatë”, thotë ky analist.

Duke komentuar incidentet gjatë Kampionatit Evropian të futbollit, Atanasovski konsideron se ato janë tregues se ende nuk janë qetësuar “pasionet e tifozëve” në rajon.

"Për fat të keq. Ato thirrjet e thirrjeve në ndeshjen mes Shqipërisë dhe Kroacisë kundër Serbisë ku kemi shovinizëm, radikalizëm etnik dhe vërshimin më të madh të nacionalizmit, thjesht tregojnë se ne jetojmë ende për fat të keq në Ballkan dhe në 2024 gjërat nuk kanë ndryshuar, jo nga 100 vjet më parë por nga 30 vjet më parë kur pati ato luftëra të përgjakshme ballkanike gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë. E pamë edhe reagimin, për të mos thënë, pa shije nga përfaqësuesja shqiptare, me sharje të hapura ndaj Maqedonisë dhe Serbisë. Është një pjesë e mentalitetit ballkanik, të cilin për fat të keq e jetojmë ende”, konsideron Atanasovski.

Ai vlerëson se gjithçka është rezultat i urrejtjes që nuk ka të ndalur, por që u përcillet brezave të rinj dhe se kjo vepër është barra e “kodit të kujtesës” të luftërave të viteve nëntëdhjetë.

“Brezat e rinj që nuk kanë jetuar në ato kohë, thjesht përmes ritregimit të prindërve të tyre, në një mënyrë trashëgojnë atë urrejtje të transmetuar brez pas brezi. Fatkeqësisht, është një vorbull nga e cila nuk shohim rrugëdalje dhe nuk mund të them nëse mund të shpresojmë për një zgjidhje më të mirë në vitet dhe dekadat në vijim. Fatkeqësisht, situata në Ballkan nuk po përmirësohet për këtë çështje, përkundrazi, në disa segmente shohim përkeqësim”, thekson Atanasovski.

Pasione tifoze apo politike

Dragan Crnogorac, kryetar i Lidhjes së Shoqatave Serbe të Kroacisë nga Vukovari, thotë se ngjarjet në ndeshjen Kroaci-Shqipëri, por edhe në ndeshjet e tjera të Kampionatit Europian të Futbollit, ku luajtën kombëtaret e Ballkanit Perëndimor, janë reflektim dhe tregues se pasionet në rajon nuk janë qetësuar.

Ai thekson se ngjarjet sportive po bëhen terrene stërvitore të sprovuara për dërgimin e mesazheve politike.

“Mesazheve të qarta politike, sepse të gjithë ne këtu në këtë rajon e duam sportin, na pëlqen të shikojmë ngjarje sportive dhe më pas ato përdoren në mënyrë shumë të shëmtuar. Ajo që mund të shohim më shpesh këtu në Kroaci është se nuk ka mesazhe faljeje më pas, asnjë distancim nga ato mesazhe dhe nga ata tifozë. Në fakt kemi një situatë ku këta tifozë veprojnë si dora e zgjatur së politikanve”, thotë Crnogorac për Kosovo online.

Ai shton se ngjarjet në Kampionatin Evropian janë vetëm një reflektim e asaj që po ndodh në rajon, veçanërisht në Kroaci.

“Nuk e di se si është situata në terrenet sportive në Shqipëri, por e di si është situata në terrenet sportive në Kroaci dhe vazhdon në vazhdimësi. Do të thosha nga ajo ndeshje e pa luajtur më 13 maj 1991 mes Dinamos dhe Crvena zvezdës në Zagreb. Ne e dimë që atëherë se gjithçka ka ndodhur dhe është nga viti në vit, dhe do të thosha, jo vetëm në stadiume futbolli, por edhe në disa fusha të tjera sportive”, paralajmëron Crnogorac.

Ai shton se nuk është i befasuar me thirrjen “Vrite Serbin” gjatë ndeshjes Kroaci-Shqipëri, sepse mesazhe të tilla janë bërë normale në shumicën e ngjarjeve sportive në këtë vend.

“Fatkeqësisht, në Kroaci sporti nuk shikohet vetëm përmes vizoreve sportive, por edhe përmes vizorve politike dhe atje dërgohen mesazhe shumë të qarta politike, direkte. Dhe shumë shpesh mund të shihni se ato mesazhe janë të drejtuara kundër serbëve. Më shpesh manifestohen në ngjarje dhe njerëz të caktuar, e së fundmi absolutisht dhe veçanërisht kundër Serbisë dhe kundër presidentit Aleksandër Vuçiq”, thotë Crnogorac.

Ai shton se zgjidhja për rajonin do të ishte miratimi i ligjeve më kufizuese, por për këtë, thekson ai, nuk ka vullnet politik.

“Është e vështirë për rajonin të dalë nga kjo situate. Ngjarjet sportive abuzohen dhe zakonisht, do të thosha, janë një mënyrë e mirë për të larë duart dhe për të thënë: “Nuk e kemi thënë këtë, një grup tifozësh e kanë thënë këtë”. Dhe mbetet aty, nuk ka njeri që të akuzojë. Do të jetë e vështirë për ne të dalim nga këto situata. Për të dalë, ligje të rrepta dhe të ashpra duhet të miratohen në të gjitha vendet e rajonit. Mirëpo, shohim se nuk ka vullnet politik për këtë”, përfundon Crnogorac.

Mesazhe nga e kaluara

Historiani nga Graçanica Aleksandar Guxhiq beson se parullat dhe parullat fashiste, raciste dhe naziste në Kampionatin Evropian të Futbollit janë rezultat i "kujtimit të gjallë" të luftërave të viteve 1990 në të gjitha vendet e ish-Jugosllavisë.

“Fatkeqësisht, nacionalizmi i viteve 1990 është ende i gjallë në grupet e tifozëve të të gjitha ekipeve kombëtare në zonën e ish-Ju. Në mendjet e tifozëve, kujtimet e luftërave të viteve 1990 dhe të gjitha grupeve tifoze, qofshin ata kroatë, serbë, boshnjakë, maqedonas, shqiptarë... rregullisht, në atë pasion tifozësh, kanë nevojë të shajnë të tjerët ose të ringjallin idetë që kemi menduar se janë mundur shumë kohë më parë, dhe këto janë idetë e fashizmit dhe nazizmit”, tha Guxhiq për Kosovo online.

Duke komentuar paraqitjen e përfaqësuesit shqiptar Mirlind Daku, ai kujton gjithashtu se disa vite më parë kombëtarja kroate ka thirrur përshëndetjen ustashiane, por që edhe në stadiumet e Beogradit shpesh dëgjohen britma të papërshtatshme për ngjarjet në Srebrenicë.

“Pra, tifozët e skuadrave kombëtare të ish-Jugosllavisë, kombëtaret që u krijuan pas shpërbërjes së Jugosllavisë, për fat të keq, i jetojnë ato slogane dhe slogane fashiste, raciste dhe naziste. Këto janë mesazhe, ide dhe ideologji që kemi menduar se janë mundur shumë kohë më parë pas Luftës së Dytë Botërore”, thotë Guxhiq.

Ai vë në dukje absurditetin se brezat që nuk kanë lindur as gjatë luftërave janë të prekur nga nacionalizmi.

“Fatkeqësisht, këta janë brezat që nuk kanë jetuar gjatë luftërave, që nuk i mbajnë mend luftërat. Milorad Ekmeçiq duket se ka të drejtë kur një herë tha në lidhje me Jasenovacin se Jasenovaci do të bjerë më rëndë për brezat që do të vijnë pas Jasenovacit sesa për ata që i mbijetuan Jasenovacit. Tashmë me këtë shembull mund të vërtetohet se luftërat për trashëgiminë jugosllave janë më të vështira për t'u kuptuar sot dhe janë më të vështira për t'u kuptuar nga brezat që nuk kanë jetuar gjatë luftërave, të cilët nuk e mbajnë mend luftën, por baballarët dhe gjyshërit e tyre që i mbijetoi luftës dhe kush mori pjesë në luftëra”, thekson Guxhiq.

Ai konstaton se zgjidhja e vetme është qasja sistematike ndaj arsimit, por edhe përmes mediave.

“Duhet të theksojmë dëmshmërinë e atyre ideve dhe atë që të gjitha ato ide u kanë sjellë njerëzve që jetojnë në këtë zonë”, përfundon Guxhiq.