Dilema nga Paqësori: A kanë Tajvani dhe Kosova kërcënime të ngjashme të sigurisë?

I ndajnë gati 10.000 kilometra, por kërcënimet e sigurisë janë të ngjashme. Kështu të paktën pretendon ministri aktual i Mbrojtjes së Kosovës, Ejup Maqedonci. Ndërsa në Prishtinë vlerësojnë se një analogji e tillë mes Tajvanit dhe Kosovës ka kuptim, në Beograd e konsiderojnë të pamundur krahasimin e të pakrahasueshmes, por theksojnë se autoritetet kosovare e pëlqejnë këtë qasje – veçanërisht që nga koha kur administrata e re amerikane e ka përfshirë Paqësorin ndër objektivat e saj strategjikë, ndërsa çështjen e Ballkanit Perëndimor e ka lënë "për më vonë".

Shkruan: Arsenije Vuçkoviq

Në forumin e sigurisë “Partneritet – Demokraci”, të mbajtur në Taipei në fund të muajit të kaluar, Maqedonas tha se Tajvani dhe Kosova përballen me kërcënime të ngjashme dhe se ka potencial për bashkëpunim në fushën e mbrojtjes, transmeton Gazeta Express.

Ai shtoi se Kosova dhe Tajvani madje “po përballen me sisteme të ngjashme të armëve, sepse Serbia ka blerë shumë raketa dhe sisteme armatimi nga Kina”.

Për Republikën Popullore të Kinës, Tajvani është "tokë e shenjtë kineze". Megjithatë, Departamenti i Shtetit hoqi kohët e fundit nga faqja e tij e internetit një deklaratë se "nuk e mbështet pavarësinë e Tajvanit" dhe tha se SHBA do të mbështesë anëtarësimin e saj në organizatat ndërkombëtare "aty ku është e aplikueshme".

Pamje drejt Paqësorit

Për historianin Stefan Radojkoviq, lidhja e problemeve në Ballkanin Perëndimor dhe Paqësorin nga këndvështrimi i Prishtinës ka kuptim.

“Është shumë interesante që Kosova vazhdimisht po përpiqet të kthehet në qendër të vëmendjes së administratës së Uashingtonit duke u lidhur me disa sfida aktuale, shumë serioze të sigurisë globale si Ukraina apo konflikti në Lindjen e Mesme, mes Hamasit dhe Izraelit. Në këtë kuptim, diplomacia e Prishtinës do të përpiqet të lidhet me Tajvanin sepse është e qartë për ta se e gjithë ose pjesa më e madhe e vëmendjes së Uashingtonit do të drejtohet drejt Paqësorit”, tha Radojkoviç në një intervistë për Kosovo online.

Ai pohon se Tajvani dhe Kosova, pavarësisht nga synimet, nuk mund të krahasohen.

„Tajvani në asnjë moment nuk e ka paraqitur veten si antipod të kinezëve, civilizimit kinez, popullit dhe Republikës së Kinës. Ata thjesht e konsiderojnë veten një lloj tjetër të ‘Republikës së Kinezëve’. Nga ana tjetër, marrëdhënia mes Kosovës dhe Serbisë është e njohur – shqiptarët përpiqen të mohojnë çdo ekzistencë serbe në Kosovë dhe Metohi, por edhe të Republikës së Serbisë. Kjo është diçka që nuk ekziston në marrëdhëniet midis Tajvanit dhe Kinës“, thekson Radojkoviq.

Ai gjithashtu pohon se ka një ndryshim në qëndrueshmërinë ekonomike.

„Tajvani është ekonomikisht i qëndrueshëm. Ai është i vetëqëndrueshëm, ka një ekonomi dinamike dhe të aftë. Sa i përket teknologjisë, ata ishin ndër rajonet e para në planet që mund ta zhvillonin atë. Nga ana tjetër, Kosova nuk është ekonomikisht e qëndrueshme. Ajo nuk ishte ekonomikisht e qëndrueshme as kur ishte pjesë e Jugosllavisë socialiste, kur shumë fonde u investuan në Kosovë. As në këtë aspekt nuk ka paralele“, konsideron ky historian.

I pyetur nëse sfidat e sigurisë së Kosovës dhe Tajvanit mund të krahasohen, Radojkoviq thekson se kjo është e mundur vetëm për shkak të balancës së fuqisë.

“Sfidat e sigurisë janë se si Kina ashtu edhe Serbia janë entitete dhe shtete shumë më të mëdha dhe më të forta që njihen ndërkombëtarisht në lidhje me këto përpjekje për shkëputje. Nëse do të kishte ndonjë konflikt mes atyre pjesëve të shkëputura, është e qartë se materiali, demografia, madhësia e ushtrisë dhe potenciali ekonomik do të ishin në anën e shteteve sovrane dhe të njohura në OKB”, sqaron Radojkoviq.

Ngjashmëritë dhe dallimet

Nga ana tjetër, eksperti i sigurisë nga Prishtina, Nuredin Ibishi, beson se pavarësisht historive të ndryshme të Tajvanit dhe Kosovës, sfidat e sigurisë janë të ngjashme.

“Historikisht, ato nuk kanë fare ngjashmëri, por paraqesin kërcënime të rrezikshme, për të dyja vendet”, tha Ibishi për Kosovo online.

Ai shpjegon se ka disa dallime kryesore mes Tajvanit dhe Kosovës.

“Kosova nuk ka njohje diplomatike nga Tajvani, por edhe historia e saj është paksa e ndryshme nga natyra e Tajvanit. Atë e njohin 17 shtete, kurse neve 117, më të fortat në botë”, tha Ibishi.

Ai kujton se Tajvani ishte nën okupimin e Japonisë për rreth 50 vjet dhe se pas Luftës së Dytë Botërore, pas luftës civile midis Mao Ce Tungut dhe Çang Kai Shekut, i takoi Kinës.

“SHBA-ja e njeh Kinën në vitin 1979, por jo Tajvanin. Më pas, në referendumin e vitit 2021, 63 për qind e qytetarëve thanë se ishin tajvanezë, pak më shumë se 23 për qind thanë se ishin ‘tajvanezë dhe kinezë’...”, thotë Ibishi.

Ai shton se Tajvani ka problemet e veta dhe se ministri i Mbrojtjes së Kosovës Ejup Maqedonci u përpoq të imponojë mundësinë e bashkëpunimit në fushën e prodhimit të armëve dhe municionit në një forum të sigurisë në Taipei.

Kjo ide, beson ai, aktualisht nuk është e realizueshme.

“Por njoftimi i qeverisë se do të hapë një fabrikë armësh dhe municioni është diçka që tashmë është në përgatitje dhe dihet se investitori është nga Turqia. Por është një fabrikë për prodhimin e municioneve të kalibrit 9x19 dhe 5.51. Hapja e fabrikës së armëve është shtyrë për një kohë tjetër”, thekson Ibishi.

"Diplomacia e donatorëve"

Drejtori Ekzekutiv i Këshillit të Politikave Strategjike Nikolla Lluniq thekson se krahasimi i sfidave të sigurisë së Kosovës dhe Tajvanit është pasojë e “diplomacisë së donatorëve”.

“Kosova dhe Tajvani kanë status juridik ndërkombëtar krejtësisht të ndryshëm. Derisa Kosova dëshiron të jetë shtet i pavarur dhe ka shpallur pavarësinë, Tajvani nuk e ka dashur kurrë këtë dhe po përpiqet të gjejë një zgjidhje brenda kornizës së sovranitetit kinez. Janë dy gjëra krejtësisht të ndryshme. E vetmja gjë që kanë të përbashkët është se kanë një mosmarrëveshje me vendin e tyre. Dhe nëse i referohemi një pozicioni të tillë gjeopolitik, atëherë do të thosha se Kosova dhe Tajvani kanë ngjashmëri gjeopolitike dhe se në këtë kontekst ata duhet të kërkojnë pozicionin e tyre të ardhshëm brenda kornizës së vendit të tyre, siç po përpiqet ta bëjë Tajvani”, thekson Lluniq për Kosovo online.

Ai e sheh lidhjen mes Kosovës dhe Tajvanit si pasojë e “diplomacisë së donatorëve” të Prishtinës.

“Deklaratat e Maqedoncit nuk duhen marrë shumë seriozisht sepse diplomacia e tyre aktuale mund të quhet “kërkim për donacione” dhe me atë fjalim dhe atë narrativë ai po përpiqet të gjejë donatorë jo vetëm në vendet perëndimore por edhe brenda subjekteve si Tajvani”, saktësoi ky analist.

Ai thekson se pavarësisht pretendimeve të Maqedoncit, sfidat e sigurisë së Kosovës dhe Tajvanit janë “krejtësisht të ndryshme”.

Ai sheh një “lidhje” të mundshme në faktin se Serbia ka marrë disa sisteme kundërajrore nga Kina.

“Tajvani po përballet me një fuqi të fuqishme globale që ka marrë fuqinë globale nga Rusia, ndërsa Serbia ka praktikisht vetëm pjesë të armëve kineze që mundësojnë pozicionin de facto mbrojtës sepse raketat FKT janë raketa kundërajrore që nuk kanë kapacitet sulmues”, përfundon Lluniq.