A janë gjithnjë e më të largëta zgjedhjet e kryetarëve të rinj në veri dhe pse?

Duke shtruar pyetjen: a është e nevojshme miratimi i Ligjit për referendum për zëvendësimin e kryetarëve të katër komunave me shumicë serbe në veri, në momentin kur qytetarët tashmë kanë mbledhur nënshkrime për peticionin për largimin e tyre, sipas opinionit të bashkëbiseduesve të Kosovo online, është në funksion të zvarritjes së shkarkimit të tyre dhe prolongimit të zgjedhjes së përfaqësuesve legjitimë të serbëve në veri të Kosovës.

Edhe pse Bashkimi Evropian dhe përfaqësuesit e SHBA-së kërkuan që zgjedhjet e reja në veri të mbahen "sa më shpejt" verën e kaluar, nuk është e paimagjinueshme që kryebashkiakët shqiptarë, të zgjedhur në prill 2023 me njëqind apo vetëm disa qindra vota, do të shënojnë edhe përvjetorin e mandatit të tyre në këto poste.

Qytetarët e komunave të Mitrovicë së Veriut, Zveçanit, Leposaviqit dhe Zubin Potokut, përkatësisht, kanë mbledhur nënshkrime në kuadër të peticionit për shkarkimin e kryetarëve sipas Udhëzimit Administrativ të Ministrisë së Vetëqeverisjes Lokale nga shtatori i vitit të kaluar. Nënshkrimet i janë dorëzuar Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, i cili duhet të përcaktojë nëse janë grumbulluar minimalisht 20 për qind e votuesve të regjistruar në këto komuna dhe aktualisht pritet ky vlerësim nga KQZ-ja.

Nëse do të ishte pozitiv, hapi tjetër do të ishte organizimi i votimit (referendumeve lokale) për shkarkimin e kryetarëve. Por, në mesin e këtij procesi, gjithnjë e më shpesh dëgjojmë vlerësime se nuk ka bazë ligjore për një gjë të tillë sepse Kosova nuk ka Ligj për Referendum.

Profesori Dushko Çeliq nga Fakulteti Juridik i Universitetit të Prishtinës me seli të përkohshme në Mitrovicën e Kosovës thotë për Kosovo online se dilema - a ka nevojë për miratimin e Ligjit për Referendumin në këtë rast, është vendosur për të vonuar shkarkimin e kryetari i komunës, sepse, thotë ai, qëllimi përfundimtar i Prishtinës që kryetarët shqiptarë në veri të përmbushin mandatin e tyre të plotë dhe të jenë pjesë e presionit të saj pothuajse institucional që do ta bëjë jetën të padurueshme për serbët në zonën lokale.

“Jam i bindur se kryetarët shqiptarë të komunave në veri të Kosovës dhe Metohisë nuk kanë ardhur atje për një javë apo dy, një muaj, dy apo tre, por kanë ardhur atje për të bërë atë që u kanë thënë nga Prishtina. duhet të bëjnë deri në fund të mandatit të tyre. Prandaj kjo telenovelë i shërben, me kusht, sagës për shkarkimin e tyre dhe miratimin e Udhëzimit Administrativ.Tani shtrohet pyetja se ky nuk është një kuadër kuazi-ligjor i mjaftueshëm shkarkimin e tyre, kështu që shtrohet pyetja për Ligjin për Referendum e kështu me radhë”, thekson Çeliq.

Ai sqaron se e gjithë historia, para së gjithash për Udhëzimin Administrativ, ishte krejtësisht e panevojshme sepse rregulloret e Kosovës në kuadër të Ligjit për Vetëqeverisje Lokale përmbajnë normën e asaj që është e nevojshme për shkarkim, gjegjësisht që 20 për qind e votuesve të regjistruar duhet të votoni për nismën. Ai shton se qytetarët e nacionalitetit serb kanë paraqitur një iniciativë me numër të mjaftueshëm të votave dhe se procedura është që ajo iniciativë automatikisht t'ia dorëzohet administratës zgjedhore, e cila duhet të organizojë një lloj deklarimi të qytetarëve për shkarkim.

Ai ka kujtuar se dy javë më parë është ngritur edhe çështja e kushtetutshmërisë së Udhëzimit Administrativ, duke thënë se e gjithë situata “do të ishte qesharake po të mos ishte e trishtueshme”.

“Përfundimi, jam i bindur, është se komunat me shumicë minore shqiptare të instaluara në këtë mënyrë, d.m.th. atë mandat të plotë për të qenë pjesë e presionit kuazi-institucional nga Prishtina, i cili do të vazhdojë t'ua bëjë jetën të padurueshme serbëve, që janë populli shumicë në këtë territor”, thotë Çeliq.

Ai vlerëson se të gjitha masat e marra që nga fillimi i mandatit të kryetarëve shqiptarë në katër komunat në veri të Kosovës ishin në dëm të popullit serb.

“Nga ndërtimi i paligjshëm i rrugës, lërimi i varrezave pa shpronësim, pa përcaktuar interesin publik, ndarja e tokës për nevojat e bazave policore... Të gjitha këto masa ishin llogaritur për të bërë presion të mëtejshëm mbi popullatën serbe, dhe jo që komuniteti lokal t'u shërbejë qytetarëve, gjë që është elementare kudo në botë. Është e qartë se në veri të Kosovës nuk është kështu”, përfundon Çeliq.

Sipas profesorit asistent në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surliq, të gjitha proceset rreth peticionit për shkarkimin e kryetarit të komunës dhe tani edhe ngritja e çështjes në lidhje me Ligjin për Referendum, janë të dizajnuara për të zgjatur zgjedhjen e përfaqësues legjitimë të serbëve në veri të Kosovës.

Siç thotë ai, me shqyrtimin e miratimit të Ligjit për Referendumin, Prishtina po “blen kohë” dhe po e shtyn çështjen e zgjedhjeve lokale në veri për periudhën pas zgjedhjeve të jashtëzakonshme parlamentare në Kosovë.

"I gjithë ky proces me peticionet dhe referendumin ka për qëllim të zgjasë qëllimin përfundimtar, që është zgjedhja legjitime e përfaqësuesve të serbëve në veri të Kosovës. Kjo është vetëm blerja e kohës", tha Surliq për Kosovo online.

Zbatimi i një referendumi për shkarkimin e kryetarëve të komunave në veri, shpjegon ai, çon në një situatë paradoksale - që më shumë se 50 për qind e votuesve të regjistruar duhet të deklarojnë se janë në favor të zëvendësimit të kryetarit që ka marrë tre deri në katër për qind të mbështetjes së votuesve.

Surliq thotë se nëse vërtet do të shkonte në fazën përfundimtare dhe do të kërkohej që qytetarët të votonin me referendum për shkarkimin e kryetarit, sigurisht që do të duhej të kishte një kornizë ligjore, por, siç vlerëson ai, ka zgjidhje të tjera për zgjidhjen e problemit.

“Të mos harrojmë, nëse ka një vullnet të qartë politik, shumë lehtë mund të gjendet zgjidhja, pra që kjo agoni të përfundojë me dorëheqje të thjeshta të kryetarit të komunës, sepse është e qartë se i gjithë ky proces në fakt ka për qëllim të bëjë të pakuptimtë çdo ideja e një kthimi të shpejtë dhe efikas të serbëve në institucione dhe për të fituar kohë deri në zgjedhjet e parakohshme parlamentare”, përfundoi Surliq.

Kurse koordinatorja e Konventës Kombëtare për BE-në, Bojana Selakoviq, vlerëson se kjo është një përpjekje e Prishtinës për të shtyrë zgjedhjet lokale dhe për të fituar kohë për ta kthyer situatën në favor të saj në një kohë kur vëmendja e komunitetit ndërkombëtar nuk është drejtuar Kosovës dhe Serbisë.

Selakoviq thekson se i takon Beogradit që të ketë një përgjigje të parapërgatitur për gjithçka që mund të ndodhë.

"Ekziston një qasje konsistente e Prishtinës kur bëhet fjalë për të gjithë procesin e dialogut. Kjo nuk do të ishte hera e parë për të blerë kohë për të pritur disa hapa dhe situata që varen nga marrëdhëniet aktuale në skenën gjeopolitike." Selakoviq ka thënë për Kosovo online.

Miratimi i Ligjit për Referendumin, vlerëson ajo, nuk mund të realizohet shpejt, prandaj as procesi zgjedhor në veri.

"Sigurisht që nuk mund të ndodhë shpejt, cilido qoftë opsioni ligjor, dhe sigurisht që do të ndodhë në një vakum në të cilin vëmendja e bashkësisë ndërkombëtare nuk do të drejtohet drejt Kosovës dhe Serbisë. Kështu që ndoshta mund të flasim për këtë diku nga rënia ose ndoshta. pak më vonë dhe deri atëherë do të ketë një situatë status quo-je, e cila në fakt doli të jetë më e përshtatshmja për këta aktorë që udhëheqin dialogun, sepse nëse është status quo atëherë ka njëfarë stabiliteti”, theksoi Selakoviq.

Nuk duhet harruar, shton ajo, se zgjedhjet parlamentare në Kosovë mund të priten në periudhën e ardhshme gjatë verës, në mënyrë që deri atëherë të vazhdojë trendi i shfrytëzimit të marrëdhënieve ndërmjet Prishtinës dhe serbëve të Kosovës për qëllime të brendshme.

Profesori i së Drejtës Kushtetuese në Universitetin e Prishtinës, Mazllum Baraliu, megjithatë thotë për Kosovo online se Ligji për Referendumin nuk është i nevojshëm që qytetarët të votojnë për shkarkimin e kryetarëve të katër komunave në veri të Kosovës.

Siç thekson ai, për këtë arsye është miratuar Udhëzimi Administrativ nga Ministria e Vetëqeverisjes Lokale, i cili, tha ai, u mundëson qytetarëve shkarkimin e kryetarëve të komunave përmes procedurës që e parasheh. Ajo që do të pasojë në veri, sipas Baraljiut, është votimi sipas nenit 72 të Ligjit për Vetëqeverisje Lokale, i cili parasheh një nga mënyrat e mundshme për shkarkimin e kryetarit të çdo komune.

“Për mes kërkesa nuk thuhet peticion apo referendum, por kërkesë me Udhëzim Administrativ”. Është përcjellë në KQZ, ku kontrollohet nëse nënshkrimet janë sipas ligjit dhe Udhëzimit Administrativ dhe nëse është 20 për qind e organit zgjedhor. Sigurisht që do të ketë votim dhe ai votë duhet të plotësohet me 50 për qind plus një votë”, tha Baraliu.

Siç thotë ai, pas këtij votimi do të nisë procesi i shpalljes së zgjedhjeve. Afati ligjor është së paku 30 ditë e më së shumti 45, dhe brenda kësaj periudhe duhet të mbahen zgjedhje të parakohshme.

“Dhe pastaj marrim atë që zgjedhin populli”, thotë Baraliu.

Ndryshe nga Baraljiu, drejtori ekzekutiv i Qendrës Evropiane për Çështje të Minoriteteve në Kosovë, Adrian Zeqiri, tha se ka frikë se procesi i mbajtjes së zgjedhjeve të reja në katër komunat me shumicë serbe në veri do të hasë në pengesa ligjore, sepse siç ai theksoi, Kushtetuta urdhëron që referendumet të organizohen në bazë të një ligji të veçantë dhe Kuvendi asnjëherë nuk ka vendosur për një ligj të tillë. Kurse kryetari i Kuvendit të Komunës së Mitrovicës së Veriut, Nedžat Ugljanin, së fundi ka thënë se nuk ka kornizë ligjore për referendumin dhe se “KQZ-ja sigurisht që Ligjin për Referendumin do ta dorëzojë në Kuvendin e Kosovës për votim, i cili më pas do të nënshkruar nga Presidentja e Republikës së Kosovës”.

KQZ-ja për momentin nuk e ka komentuar këtë mundësi.

Duke folur në përgjithësi për Ligjin për Referendumin, Baraliu thotë se Kosova nuk e ka sepse me vite nuk ka pasur vullnet politik të bashkësisë ndërkombëtare që e ka ndihmuar Kosovën të krijojë administratë, por thotë se nuk ka pasur vullnet politik të partive politike në të kaluarën dhe tani, për të bërë diçka të tillë.