A ka zgjidhur gjykata të gjitha dilemat, a mund të arrijë Kosova më shpejt te institucionet pas zgjedhjeve të dhjetorit?

Vendimet e Gjykatës Kushtetuese për konstituimin e Kuvendit të Kosovës, të marra pas zgjedhjeve parlamentare të 9 shkurtit, kanë sqaruar shumë, por jo të gjitha, dilemat që kanë shoqëruar këtë proces. Prandaj, në bazë të tyre, formimi i legjislaturës së re pas zgjedhjeve të 28 dhjetorit duhet të jetë më i shpejtë. Ajo që mund ta ngadalësojë procesin është fakti që rregulloret kosovare nuk përcaktojnë afat për shpalljen e rezultateve përfundimtare, si dhe mundësia që partitë t’i drejtohen sërish gjykatës duke kërkuar interpretime shtesë, ose nëse vendimet e gjykatës nuk respektohen, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Aktgjykimet e Gjykatës Kushtetuese, të marra mbi bazën e kërkesave të deputetëve më 26 qershor, 8 gusht dhe 30 shtator, do të jenë udhëzime të rëndësishme edhe gjatë konstituimit të legjislaturës së dhjetë të Kuvendit.

Njëra prej tyre është se seanca konstituive e Kuvendit duhet të përfundojë me sukses brenda tridhjetë (30) ditëve nga dita e shpalljes zyrtare të rezultateve të zgjedhjeve.

E dyta është që deputetët duhet të zgjedhin kryetarin e organit ligjvënës me votim publik, i cili mund të zhvillohet vetëm deri në tre herë për të njëjtin kandidat, si dhe që të gjithë deputetët duhet të jenë të pranishëm dhe të votojnë gjatë procesit të zgjedhjes së kryetarit dhe nënkryetarëve të Kuvendit.

E treta – se seanca konstituive e Kuvendit nuk konsiderohet e përfunduar nëse nuk është zgjedhur nënkryetari i parlamentit nga radhët e komunitetit serb.

Pritet edhe një aktgjykim tjetër, me rëndësi të veçantë për serbët, i cili duhet të sqarojë çështjen: a është në përputhje me Kushtetutën zgjedhja e nënkryetarit të parlamentit nga komuniteti serb nëse ai nuk është propozuar me mbështetjen e shumicës së deputetëve serbë.

Drejtori i strategjisë në Qendrën për Politika Evropiane në Beograd, Millosh Pavkoviq, kujton se në legjislaturën e saposhpërbërë, për nënkryetar ishte zgjedhur Nenad Rashiq, i cili nuk mori mbështetjen e Listës Serbe, se gjykata nuk është përgjigjur në ankesën e Listës Serbe dhe se e njëjta situatë potencialisht mund të ndodhë edhe pas zgjedhjeve të reja.

“Gjykata nuk e ka zgjidhur çështjen e zgjedhjes së nënkryetarit të Kuvendit. Nuk është deklaruar dhe me gjasë nuk do të deklarohet, duke pasur parasysh se po hyjmë në një cikël të ri zgjedhjesh parlamentare. E njëjta situatë mund të përsëritet edhe pas zgjedhjeve të reja dhe atëherë do të kërkohet sërish mendimi i Gjykatës Kushtetuese”, thekson Pavkoviq për Kosovo online.

Ai thotë se nuk është e mundur të përcaktohet me saktësi se kur Kosova duhet të ketë një qeveri të re pas zgjedhjeve të 28 dhjetorit, sepse përcaktimi i rezultateve përfundimtare mund të zgjatet, gjë që ndodhi edhe pas zgjedhjeve të 9 shkurtit.

"Në thelb, korniza në të cilën duhet të zgjidhet qeveria është rreth 60 deri në 90 ditë, që do të thotë fillimi i pranverës, marsi 2026, por mund të ketë një 'ecje' kryesisht për shkak të përcaktimit të rezultateve përfundimtare", thekson Pavkoviq.

Sipas llogarive të tij, rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve duhet të shpallen në fillim ose në mesin e janarit, por ai thekson se duhet marrë parasysh mundësia e ankesave, të cilat mund të shtyjnë shpalljen e rezultateve.

Nga konstituimi i Kuvendit deri te zgjedhja e qeverisë afati është shumë i shkurtër.

“Partia që ka fituar më shumë vota ka 15 ditë afat për formimin e qeverisë dhe nëse nuk arrin ta formojë, mandatin dhe 15 ditë të tjera i jepen partisë së dytë të renditur, ose potencialisht, siç ndodhi tani, një mandatari tjetër nga partia që fitoi zgjedhjet. Nëse nuk vjen deri te zgjedhja e qeverisë, atëherë vendi shkon në zgjedhje të jashtëzakonshme”, vlerëson Pavkoviq.

Profesori i së drejtës kushtetuese, Mazllum Baraliu, deklaroi për Kosovo online se Gjykata Kushtetuese gjatë muajve të kaluar, gjatë konstituimit të legjislaturës së nëntë të Kuvendit të Kosovës, ka dhënë postulatet se si duhet të sillen Kuvendi dhe partitë politike në lidhje me konstituimin e parlamentit dhe se asgjë nuk ka mbetur e pazgjidhur, por që partitë dhe deputetët nuk i kanë respektuar vendimet e Gjykatës Kushtetuese.

“Mendoj se në vendimet e Gjykatës Kushtetuese gjithçka është zgjidhur dhe sqaruar, megjithatë partitë politike dhe deputetët e të gjitha partive, gjithsej 120, nuk i respektuan vendimet e Gjykatës Kushtetuese. Thjesht i shkelën afatet dhe vendimet e dhëna. Në njërën nga vendimet Gjykata Kushtetuese ka thënë se Kuvendi duhet të konstituohet brenda 30 ditëve dhe ky është detyrim jo vetëm i një partie apo koalicioni fitues, por i të gjitha partive politike dhe të gjithë deputetëve, por ata nuk e respektuan këtë“, tha Baraliu për Kosovo online.

Edhe pse afatet janë të përcaktuara, ai thekson se periudha kohore kur do të formohen institucionet pas zgjedhjeve të caktuara për 28 dhjetor do të varet nga ajo sa e përgatitur është Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, në të cilin janë të përfaqësuara të gjitha subjektet politike, dhe sa do të jenë këtë herë më agilë dhe efikasë, si dhe nga ajo nëse dhe sa do të ketë ankesa që partitë i adresojnë Panelit për Ankesa ose gjykatave.

“Partitë politike ankohen për gjithçka, dhe procedurat në Panelin për Ankesa dhe ankesat në Gjykatën Supreme apo në Gjykatën Kushtetuese zgjatin kohën për formimin e institucioneve. Kjo klasë politike ka zakon të pyesë Gjykatën Kushtetuese për gjithçka, edhe pse ai me një vendim ka thënë se nuk do të përgjigjet për çështje që nuk lidhen me kompetencat e tij”, thekson Baraliu.

Edhe Miodrag Marinkovq, drejtori ekzekutiv i organizatës joqeveritare CASA, , është i mendimet se Gjykata Kushtetuese e Kosovës ka dhënë interpretime të qarta të kornizës ligjore që ka të bëjë me konstituimin e Kuvendit, por se mbetet dilemë se si partitë politike, para së gjithash Vetëvendosje, i shohin vendimet e Gjykatës Kushtetuese.

„Mendoj se Gjykata Kushtetuese ka dhënë interpretime të qarta të kornizës ligjore, veçanërisht në atë që ka të bëjë me pjesëmarrjen e pakicave, megjithatë ata kanë treguar se vullneti politik për konflikt, të cilin e kultivojnë gjatë gjithë kësaj kohe, është më i fortë se Kushtetuta dhe ligjet. Të paktën ashtu sillen. Prandaj, e vetmja dilemë në këtë rast është nëse kjo pushtet aktual është e gatshme t’i dëgjojë vendimet e gjykatës së vet. Asgjë tjetër“, tha Marinkoviq për Kosovo online.

Edhe pavarësisht vendimeve të marra nga gjykata, Millica Andriq Rakiq, menaxherja programore e OJQ-së “Nisma Shoqërore” nuk është optimiste se gjërat do të ecin më shpejt pas zgjedhjeve të 28 dhjetorit.

Ajo tregon se edhe pas zgjedhjeve të reja, mund të ketë përpjekje të reja për zvarritjen e formimit të institucioneve nëse askush nuk e siguron një shumicë të qartë.

Shtyrjet që ndodhën pas zgjedhjeve të 9 shkurtit, tregon ajo, ishin të kushtëzuara nga rezultatet e zgjedhjeve, sepse as opozita e atëhershme, e as partia në pushtet, nuk kishin një shumicë të qartë.

“Gjithçka do të varet përsëri nga rezultatet e zgjedhjeve. Nëse ato janë shumë të ngjashme, dhe duket se do të jenë, dhe nëse Lëvizja Vetëvendosje nuk arrin të sigurojë epërsi prej edhe rreth dhjetë për qind shtesë që u nevojiten, pres që të kemi përpjekje të ngjashme për zvarritjen e formimit të institucioneve. Në këtë mënyrë Vetëvendosje do të zgjaste sërish periudhën e qeverisë teknike dhe pushtetin e vet, edhe pse të cunguar si në aspektin e legjitimitetit, ashtu edhe të legalitetit, pra të asaj që qeveria teknike mund të bëjë në mënyrë juridike”, thotë Andriq Rakiq për Kosovo online.

Nëse edhe për zgjedhjen e presidentit të ri të Kosovës nuk ka shumicë të qartë, siç shton ajo, mund të ketë përsëri zgjedhje në prill.

“Situata është me të vërtetë shumë e paqëndrueshme, si në aspektin institucional ashtu edhe në atë politik, dhe gjithçka do të varet nga ajo nëse ajo ‘peshore’ prej 10 për qind do të shkojë në njërën apo tjetrën anë, apo do të kemi sërish një shpërndarje të ngjashme të votave”, përfundon bashkëbiseduesja jonë.