Kosova anëtare e asociuar e AP në NATO - një hap drejt anëtarësimit apo kompensimit për Këshillin e Evropës?

PS Nato
Burim: NATO PA

Kosova mori një status të përmirësuar në Asamblenë Parlamentare të NATO-s - nga vëzhguese në anëtare të asociuar, e cila, sipas pritshmërive në Prishtinë, duhet të jetë një nxitje për rrugën e tyre më të shpejtë drejt anëtarësimit në Aleancë. Në Beograd ky vendim interpretohet si një shpërblim për qeverinë aktuale të Kosovës për lëvizjet e njëanshme që po ndërmerr, të cilat çdo ditë po përkeqësojnë kushtet e jetesës së serbëve, ndërsa sipas mendimit të analistëve dhe bashkëbiseduesve të portalit tonë, vendimi për Kosovën në AP NATO mund të kuptohet si kompensim për faktin se kërkesa e tyre për pranim në Këshillin e Evropës mbeti “në pritje”.

Sa i përket hyrjes së Kosovës në NATO, ata rikujtojnë se për këtë nevojitet konsensus, i cili aktualisht nuk ekziston, por theksojnë gjithashtu se Kosova është fuqimisht e orientuar pro NATO-s, prandaj vendimi i djeshëm nuk është befasues.

Kosova është vëzhguese në Këshillin e Sigurimit të NATO-s që nga viti 2014 dhe duke u bërë anëtare e asociuar, tani ka të njëjtin status si Serbia, Bosnja dhe Hercegovina, Armenia, Austria, Azerbajxhani, Zvicra, Gjeorgjia, Moldavia, Ukraina dhe Malta. Australia, Egjipti, Japonia, Republika e Koresë, Kazakistani, Këshilli Kombëtar Palestinez dhe Tunizia mbetën në statusin e vëzhguesit.

Çfarë sjell statusi i anëtarit të asociuar? Sipas asaj që thuhet në faqen e AP-së të NATO-s, anëtarët e delegacioneve të asociuara kanë të drejtë të marrin pjesë në seancat plenare të Kuvendit, seminare dhe mbledhje të komisioneve dhe nënkomisioneve parlamentare. Ata mund të flasin dhe të propozojnë amendamente, por nuk kanë të drejtë vote.

Me rastin e statusit të ri të Kosovës, deputetët e vendeve që nuk e njohin atë – Spanja, Rumania, Sllovakia dhe Greqia, si dhe deputetët e Francës dhe Italisë – kanë abstenuar dje nga votimi, ndërsa delegacioni hungarez ka votuar kundër.

Studiuesi i studimeve të sigurisë, Nikolla Vujinoviq, thotë për Kosovo online se është i befasuar nga numri i abstenimeve në votim, si dhe se flet për përçarjen brenda NATO-s dhe cilat janë prioritetet e cilit shtet në Evropë. Sipas tij, statusi i anëtarit të asociuar të AP-së së NATO-s për Kosovën nuk do të thotë domosdoshmërisht se ajo do të hyjë më shpejt në Aleancë.

Ai thekson se kjo është një fitore e themelimit të Albin Kurtit para zgjedhjeve të parakohshme gjithnjë e më të sigurta, por edhe një tjetër në një sërë presionesh ndaj Serbisë që thotë “nëse nuk do të jesh me ne, ka nga ata që do të jenë”.

“Serbia duhet të ndërmarrë hapin tjetër dhe të shprehë disa protesta, qoftë në formën e pezullimit të anëtarësimit të saj, qoftë në formën e disa protestave apo deklaratave të mëtejshme, por thjesht nuk është e pranueshme që një vend që nuk njihet as nga të gjithë anëtarët e NATO-s të jetë pjesë e tij, është një situatë paradoksale. Një vendim i tillë u dërgon serbëve në Kosovë të njëjtin mesazh siç e kanë marrë nga bashkësia ndërkombëtare në 20 vitet e fundit: përballuni me faktin se jetoni në një shtet të pavarur, njihni legjitimitetin e atij shteti sado i dhunshëm dhe jodemokratik të jetë ndaj jush, sado që të shkel të drejtat tuaja themelore të njeriut, pa përmendur të drejtat kombëtare dhe fetare”, thotë Vujinoviq.

Edhe këshilltari i lartë i fondit të ISAK-ut, Marko Savkoviq, thotë se votimi për AP e NATO-s tregon se, si në rastin e Këshillit të Evropës, edhe këtu nuk ka unitet.

“Dhe përpjekjet që Serbia investon përmes aparatit të saj diplomatik dhe përmes diplomacisë parlamentare, ndikojnë që e gjithë kjo të mos shkojë aq mirë. Por duhet të kemi parasysh se kjo është Asambleja Parlamentare e NATO-s dhe se Kosova është fuqimisht pro NATO-s. Në kontekstin e kësaj krize të stërzgjatur ukrainase, luftës që po ndodh atje, një ndarje e re, klasifikim, ka argumente shumë të forta në anën e atyre që përpiqen ta paraqesin Kosovën si pjesë të asaj aleance transatlantike, e cila tani në këtë përballje me Rusia ka gjetur edhe një herë arsyen e ekzistencës, arsyen e zgjerimit të mëtejshëm. Në atë situatë ku po kërkohen aleatë, politikanët në Prishtinë i përshtaten atij përshkrimi”, thotë Savkoviq për Kosovo online.

Siç shton ai, vazhdimisht është në transmetim që diçka duhet t'i jepet Kosovës, që disi të inkurajohen dhe të lidhen.

Ai shpjegon se Asambleja Parlamentare e NATO-s në fakt nuk ka një rol të zyrtarizuar brenda strukturave të NATO-s, por është i rëndësishëm si forum parlamentar, është i rëndësishëm si një vend ku diskutohet siguria dhe për shkak të të gjitha komisioneve të tij, për shkak të marrëdhënieve me vendet jashtë NATO-s, të cilat janë në programin e Partneritetit për Paqe.

Ai gjithashtu nuk mendon se Kosova nga dje është një hap më afër anëtarësimit në NATO.

“Kur është fjala për anëtarësimin duhet konsensus i të gjithë anëtarëve. Kemi anëtarë të NATO-s që nuk e njohin Kosovën, le të fillojmë nga kjo, dhe vendimet në NATO merren gjithmonë me konsensus. Gjithashtu, përmes gjithë asaj që ndodhi në dy vitet e fundit, Kosova nuk arriti të vendoset si partneri më i dëshirueshëm dhe i domosdoshëm. Në të njëjtën kohë, Kosova përjetoi një 'humbje' kur është fjala për anëtarësimin në Këshillin e Evropës, i cili është ende një institucion më i rëndësishëm, kështu që këtu mund të kemi pak kënaqësi, që në fund të fundit të tregohet se përpjekjet e tyre shikohen pozitivisht, së paku në një pjesë të bashkësisë ndërkombëtare”, përfundon Savkoviq.

I njëjti mendim është edhe ish-ambasadorja e Serbisë në OEBS, Branka Llatinoviq, e cila thotë se përmirësimi i statusit të Kosovës në AP të NATO-s është kompensim për mos anëtarësimin e tyre në Këshillin e Evropës, por edhe një lloj mesazhi për Serbinë pas miratimit të Rezolutës për Srebrenicën në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së dhe mënyrën sesi Beogradi e interpretoi atë.

Llatinoviq thotë për Kosovo online se shtrohet pyetja për momentin kur është vendosur që të votohet për statusin e anëtarit të asociuar të Kosovës dhe shton se disa faktorë kanë ndikuar që kjo të ndodhë në këtë seancë. Njëra prej tyre është që statusi i Kosovës të jetë në një paketë me Bosnjën dhe Hercegovinën.

“Statusi kandidat i BeH u konfirmua dhe për të dyja asambletë u vendos që të përmirësohet statusi, d.m.th. konfirmimi i asaj që BeH tashmë kishte më parë, sepse është vlerësuar se është shtet, gjegjësisht zonë kur flasim për Kosovën, që vijnë nga zona të rrezikshme ku ka rrezik sigurie”, thotë Llatinoviq.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, pas vendimit të djeshëm në Këshillin e Sigurimit të NATO-s, tha se Kosova do të vazhdojë përpjekjet e saj për të avancuar drejt anëtarësimit në NATO, dhe njohësi i çështjeve të sigurisë nga Prishtina, Nuredin Ibishi, beson se statusi i anëtarit të asociuar në Këshillin e Sigurimit të NATO-s do të kontribuojë në anëtarësimin e Kosovës në Aleancë, në mënyrë që në kohën e duhur ajo të bëhet anëtare e Partneritetit për Paqe.

“Kosova me këtë ngritje në hierarki në AP të NATO-s bëhet pjesëmarrëse e ngushtë në vendimmarrje. Mund të bëjë ndryshime dhe komente për të gjitha dokumentet e Asamblesë Parlamentare të NATO-s. Deri tani mund të bëhej përmes një delegacioni tjetër, por tani do të mund ta bëjë direkt. Pjesëmarrja e komisioneve parlamentare të Kosovës do të jetë kontribut për paqen jo vetëm në Kosovë, por edhe në Ballkan”, thotë Ibishi për Kosovo online.

Ai rikujton se Forcat e Sigurisë së Kosovës aktualisht janë duke kaluar nëpër një plan transformues dhjetëvjeçar që zgjat deri në vitin 2028 dhe se ka kërkesa nga presidenti, kryeministri dhe ministri i Mbrojtjes që Kosova të bëhet sa më shpejt pjesë e Partneritetit për Paqe.

“Kur të përfundojë ai plan zhvillimor, e ndoshta edhe para kësaj, mendoj se do të jetë e mundur që Kosova, përveç pjesëmarrjes në Kartën e Adriatikut, të jetë edhe në Partneritetin për Paqe, para anëtarësimit të plotë në NATO”, thotë Ibishi.

Përmirësimi i statusit të Kosovës në AP të NATO-s, siç besojnë zyrtarët në Beograd, vetëm se do të inkurajojë edhe më shumë institucionet në Prishtinë që të mos zbatojnë marrëveshjet e arritura.

Ministri i Punëve të Jashtme i Serbisë vlerësoi se në këtë mënyrë regjimi i Kurtit u shpërblye për dhjetëra serbë të arrestuar dhe keqtrajtim të tyre, për ndalimin e mallrave serbe për 11 muaj, për shpronësime të paligjshme, për grabitje të kishave serbe, për grabitjen e bankave.

“Është një sinjal se disa vende kanë filluar të zëvendësojnë doktrinën e respektimit të të drejtave të njeriut, prandaj gjoja e kanë mbështetur atë projekt 25 vjet më parë për të promovuar sovranitetin dhe pavarësinë e Kosovës, dhe nuk më intereson arsyetimi i Lufta në Ukrainë. Fakti është se është e pamoralshme të shpërblehet dikush që përdoret vazhdimisht në shkeljen e të drejtave të njeriut. Kjo dëmton imazhin tashmë jo shumë të mirë të asaj aleance në vendin tonë, edhe pse Serbia ka bërë përpjekje për të krijuar marrëdhënie më të mira partneriteti me NATO”, tha Gjuriq.