Kosova dhe dialogu strategjik me Amerikën: Nuk ka fillim pa AKS?

Brenda dhjetë ditësh, dy mesazhe pothuajse identike për Kosovën, njëri nga Departamenti i Shtetit, tjetri nga Ambasada Amerikane në Pristinë: fillimi i dialogut strategjik varet nga krijimi i kushteve të përshtatshme, përfshirë përmbushjen e detyrimeve të Kosovës ndaj komunitetit serb. Bashkëbiseduesit e Kosovo Online nuk janë në dilemë - detyrimi "numër një" që po mendojnë në Uashington është Unioni i Komunave Serbe. Një paketë më e gjerë mund të përfshijë edhe respektimin e të drejtave të Kishës Ortodokse Serbe dhe të drejtat që ekzistojnë për serbët vetëm në letër.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Ajo që Departamenti i Shtetit njoftoi më 14 tetor, u konfirmua dje nga Ambasada e Shteteve të Bashkuara në Pristinë. Ekziston një angazhim për avancimin e interesave të përbashkëta, dhe fillimi i një dialogu strategjik varet edhe nga përmbushja e detyrimeve ndaj serbëve të Kosovës.

Nuk u specifikua se cilat detyrime nënkuptohen konkretisht, por përfaqësuesit e autoriteteve në Prishtinë sigurisht që nuk harruan se Departamenti i Shtetit, duke pezulluar fillimin e dialogut strategjik shtatorin e kaluar, shpjegoi se heqja e tij nga tavolina ishte "plotësisht e bazuar në veprimet e Qeverisë së Kosovës në mandatin teknik".

"Për SHBA-në, ne kemi nevojë për një partner që e kupton nevojën për të shmangur veprimet destabilizuese dhe është i përkushtuar për përmirësimin e stabilitetit rajonal dhe mbrojtjen e të drejtave të të gjithë qytetarëve të Kosovës", tha Uashingtoni në atë kohë.

Duke folur për arsyet pse administrata amerikane ngriu fillimin e dialogut strategjik me Prishtinën, Jonathan Katz, një bashkëpunëtor në fushën e studimeve të menaxhimit në Brookings, i cili gjithashtu mbajti pozicione të larta në Departamentin e Shtetit dhe Kongres, tha javën e kaluar në një intervistë me Kosova Online se kishte kundërshtime për mënyrën se si veproi Prishtina, veçanërisht në veri të Kosovës dhe në lidhje me serbët.

Ndërkohë, më 17 korrik të këtij viti, Amerika nisi një dialog strategjik me Serbinë.

Favorizimi i palës shqiptare nuk merret më si i mirëqenë

Petar Doniq, bashkëpunëtor i organizatës New Third Way, i thotë Kosovo Online se me ardhjen e Donald Trump në pushtet për herë të dytë në Amerikë, është e dukshme se diçka që ishte politika tradicionale amerikane e 30 viteve të mëparshme, e cila favorizonte palën shqiptare, nuk është domosdoshmërisht në fuqi.

Sa i përket mesazheve të fundit për Kosovën në lidhje me dialogun strategjik, ai vlerëson se detyrimet që ai po i kujton kryesisht i referohen Unionit të Komunave Serbe.

"Në çfarë formati dhe mënyre është diçka për të cilën jam mjaft i sigurt se administrata Trump as nuk hyn në detaje. A duhet që palët të dalin së bashku me një zgjidhje apo duhet të zbatohet zgjidhja e fundit aktive dhe Evropa duhet të përfshihet, por në të dyja rastet duhet të respektohet pala serbe. Kjo është ajo që pritet", tha Doniq.

Ai shpjegon se dialogu strategjik me Amerikën duhet të shihet si një burim shtesë operacional.

"Hapja e një dialogu strategjik jep një rrugë, që ke njerëz të përkushtuar nga Departamenti i Shtetit që duan të bëjnë diçka dhe që duhet të bëjnë diçka. Ta kesh do të thotë të merresh me diçka, të mos e kesh do të thotë të mos merresh me diçka. Dialogu strategjik është një kornizë. Nuk ka një aplikim të përcaktuar dhe 'kopjo-ngjit' nga rajoni në rajon, por varet nga rajoni dhe klima politike. Për Kosovën, kjo mund të nënkuptojë disa projekte ekonomike, mund të nënkuptojë stabilizimin e projekteve që normalisht kishin me amerikanët ose zgjatjen e disa projekteve. Do t'ju kujtoj për projektin e ndërtimit të autostradës, i cili mori shumë kohë, por në fund u përfundua me sukses. Këto mund të jenë projekte të tilla infrastrukturore", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kosova, shton Doniq, është shumë e vogël dhe ka një ekonomi të vogël, ndërsa për Amerikën, investimet, të tilla që tashmë kanë pasur në Kosovë, do të ishin "pa para".

"Siç do të thoshte populli ynë, pakja e tyre është e dikujt tjetër shumë. Të kesh atë në tryezë do të thotë shumë për ta ekonomikisht, jo më pak se kaq, mund ta ngadalësojë në mënyrë drastike një ekonomi kaq të vogël", thotë Doniq.

Edhe pse pati deklarata të ndryshme nga të dërguarit pranë Trump dhe zyrtarët amerikanë, nga niveli më i lartë në atë të mesëm e deri në atë më të ulët, sipas Doniq, përveç asaj pjese deklarative dhe mosfillimit të procesit të dialogut strategjik me Kosovën, dhe fillimit me Serbinë, nuk u pa shumë.

"Duhet të jesh realist në kuptimin që nuk pritet të fillohet me një aktivitet më të fortë diplomatik derisa të emërohen ambasadorët. Ambasadori do të vijë në Serbi vetëm në fillim të vitit, dhe ndërsa nuk kemi operativë në terren, nuk mund të presim ndonjë lloj ofensive diplomatike nga ana e tyre, mund ta presim këtë kur të mbërrijë ambasadori. Nëse dhe në çfarë mase kjo do të jetë vërtet një kthesë apo do të jetë kozmetike, nuk mund ta dimë derisa të ndodhë kjo", thotë Doniq.

Duke pasur parasysh që Shtëpia e Bardhë as nuk ka nominuar një ambasador për Kosovën, ai deklaron se ky mund të jetë një sinjal i mirë për Beogradin, sepse diplomati që vjen në Beograd do të fillojë punën dhe nuk do të ketë "kundërpeshë".

"Disa vendime dhe lëvizje që do të kenë pasoja do të tërhiqen. Pra, me një ndryshim të caktuar në retorikë që nuk thoshte qartë: 'po, pala serbe është 100 përqind dhe pala e Kosovës është zero', gjë që nuk është as realiste, ne ende shohim lëvizje që sugjerojnë një ndryshim klime", vlerëson ai.

Dhe analisti politik Nexhmedin Spahiu është i mendimit se kur Departamenti i Shtetit thotë se fillimi i një dialogu strategjik varet nga përmbushja e detyrimeve ndaj serbëve të Kosovës, kjo do të thotë formimin e Asociacionit të Komunave Serbe.

Spahiu deklaron se ky është një detyrim nga marrëveshja midis Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, dhe Kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, e arritur në Bruksel.

“Kjo marrëveshje do të thotë që Kosova formon një Bashkësi Komunash me shumicë serbe si një formë autonomie për serbët në Kosovë dhe detyrimin e Beogradit për të hapur një mision diplomatik të përhershëm të Kosovës në Beograd dhe të Serbisë në Prishtinë, gjë që është në interes të Prishtinës. Shtetet e Bashkuara të Amerikës po ushtrojnë presion mbi të dyja palët për të përmbushur këtë detyrim dhe i takon Prishtina të realizojë Bashkësinë e Komunave me shumicë serbe. Kur kjo të arrihet, mendoj se marrëdhënia e Amerikës do të jetë më konkrete dhe do të ndodhë një dialog strategjik”, tha Spahiu për Kosovo Online.

Ai beson se qeveria e Kosovës do të punojë për të filluar një dialog strategjik me Amerikën.

"Kurti madje i ofroi Vuçiçit në seancën e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara të nënshkruante atë për të cilën ata ranë dakord, dhe arsyeja pse Kurti nuk i përmbush detyrimet e tij është se ai ka frikë se nëse i përmbush detyrimet e tij, Beogradi nuk do t'i përmbushë detyrimet e tij dhe se atëherë do të ketë negociata të reja, dhe ai është i interesuar në zbatimin e marrëveshjes siç u arrit në Bruksel. Kjo është arsyeja pse kanë kaluar disa vite që nga ajo marrëveshje pa u përmbushur", beson Spahiu.

Presion mbi ,,fëmijën”

Dushan Radakoviq, drejtor ekzekutiv i organizatës joqeveritare Qendra për Avokim të Kulturës Demokratike (ACDC), beson se qeveria e re e Aljbin Kurtit do të përpiqet të fillojë një dialog strategjik me SHBA-në, sepse, siç thotë ai, pa bashkëpunim me institucionet amerikane, Kosova humbet shumë.

Radakoviq për Kosovo Online gjithashtu deklaron se marrëdhëniet e Kosovës me institucionet amerikane janë katastrofike dhe se ato nuk kanë qenë kurrë më të këqija që nga viti 1999, dhe se që Qeveria e Kosovës të kthehet në rrugën e dialogut strategjik me amerikanët, sipas tij, do të duhet të gëlltisë një pilulë më të hidhur.

Duke folur për detyrimet ndaj serbëve në Kosovë, të cilat Departamenti i Shtetit së fundmi i apostrofoi si një nga kushtet për fillimin e dialogut strategjik, ai beson se ka më shumë gjëra në mendje.

"Për të drejtat, mbrojtjen, Kishën Ortodokse Serbe sepse e dimë që institucionet amerikane kanë qenë gjithmonë mbështetëse të të drejtave të Kishës Ortodokse Serbe, pastaj për gjuhën e urrejtjes dhe radikalizmin, respektimin e Kushtetutës dhe të drejtave të garantuara për serbët, për mbylljen e institucioneve serbe. Këto janë të gjitha çështje për të cilat SHBA-të kohët e fundit, veçanërisht pasi Ambasada Amerikane nuk ka ambasador, janë përpjekur t'ua tërheqin vëmendjen përmes zëvendësit të ambasadës ose përmes institucioneve. Këta janë treguesit kryesorë se vetëm tani institucionet amerikane dhe Ambasada Amerikane do të ushtrojnë presion mbi Kosovën", mendon Radakoviq. 

Ai thekson se Kosova është "fëmija i Amerikës" dhe se Amerika ishte themeluesja e përzemërt e Kosovës si shtet, por që tani marrëdhëniet janë të këqija, veçanërisht në një vit e gjysmë të fundit, që sipas tij është një minus i madh, mbi të gjitha, i qeverisë së Albin Kurtit.

Oferta e Kurtit për ta bërë Bondsteel një bazë të përhershme amerikane interpretohet si një përpjekje për të ndrequr gabimet.

"Megjithatë, ekziston një mesazh i qartë dhe konkret nga amerikanët se gjërat nuk po shkojnë në drejtimin e duhur, dhe është e sigurt se do të ketë presion edhe më të madh jo vetëm nga amerikanët, por edhe nga Bashkimi Evropian, sepse Kosova tani, pas dy vitesh, ka institucione. Sidomos nëse lufta në Ukrainë ndalet, shpresojmë, javën tjetër, topi do të transferohet në Ballkan dhe Kosova me siguri do të jetë një temë me presion shumë më të fortë, kryesisht nga amerikanët dhe BE-ja", thotë Radaković.