Trump po përgatit një skenar të Kosovës për Ukrainën

Lufta në Ukrainë mund të ndalet nga një marrëveshje që lë të hapur çështjen e statusit përfundimtar të territoreve të aneksuara. Rusia do të mbante kontrollin de facto mbi një pjesë të tokës së pushtuar ukrainase që e aneksoi zyrtarisht, ndërsa Kievi nuk do të pranonte një ndryshim në integritetin territorial, por do të pranonte detyrimin për të zgjidhur mosmarrëveshjen me mjete paqësore. Logjika politike e skenarit të Kosovës mund të njihet në një ndarje të tillë të kontrollit territorial dhe njohjes formale.

Territori nën kontrollin rus nuk do të bëhej ligjërisht rus nga vetë armëpushimi. Ukraina mund të mbante pretendimet e saj territoriale, duke ndarë realizimin e tyre nga përdorimi i forcës ushtarake. Pranimi i vijës së armëpushimit mund të jetë një vendim i përkohshëm sigurie, ndërsa njohja e aneksimit prodhon pasoja të ndryshme politike dhe ligjore. Suksesi i mundshëm i Trump do të matej, pra, nga aftësia për të siguruar jetën me një mosmarrëveshje të pazgjidhur, me mbrojtje mjaftueshëm të besueshme kundër një lufte tjetër.

Raundi i fundit diplomatik tregon se elementët e një marrëveshjeje të tillë po diskutohen, por ende nuk është arritur asnjë marrëveshje. Më 20 tetor, Steve Witkoff foli me Volodymyr Zelensky dhe përfaqësuesit evropianë në Oslo, me pjesëmarrjen online të Jared Kushner, dhe të nesërmen me Vladimir Putin në Shën Petersburg.

Më 23 tetor, ZelenskI konfirmoi se një takim i ekipit negociator ukrainas, amerikan dhe rus është planifikuar për gjysmën e parë të nëntorit, me kërkesën që Evropa të përfshihet dhe që udhëheqësit të diskutojnë çështjet kryesore. Sipas Reuters, ai po kërkon gjithashtu garanci të forta sigurie dhe dhjetë vjet financim për ushtrinë ukrainase.

Apeli politik i paketës më të gjerë është i kuptueshëm. Nëse Kievi do të merrte siguri dhe fonde afatgjata për rindërtim, dhe Moska disa përfitime ekonomike nga fundi i luftës, të dyja palët do të kishin më shumë arsye për të pranuar një kompromis të dhimbshëm. Negociatori zgjeron hapësirën për shkëmbim duke futur interesa të ndryshme në mosmarrëveshje.

Dobësia e kësaj qasje lind kur stimujt ekonomikë supozohet të kompensojnë mosmarrëveshjen në lidhje me pavarësinë e Ukrainës. Nëse Kremlini po e lidh sigurinë e ardhshme të Rusisë me kufizimin e zgjedhjeve ushtarake dhe të politikës së jashtme të Ukrainës, mundësia e tregtisë me Perëndimin vetëm vështirë se e zgjidh mosmarrëveshjen. Një raport i Reuters nga ky rreth diplomatik tregon se Moska ende kërkon të gjithë rajonin e Donetskut dhe përjashtimin e Ukrainës nga anëtarësimi në NATO.

Megjithatë, çështja e njohjes nuk është e njëjtë për Kievin dhe Uashingtonin. Reuters raportoi në prill 2025 se propozimi i SHBA-së në atë kohë parashikonte njohjen ligjore të kontrollit rus mbi Krimenë nga SHBA-ja dhe pranimin de facto të kontrollit rus mbi territoret e tjera të pushtuara. Është një dokument negociues i mëparshëm, jo ​​provë e përmbajtjes së propozimeve aktuale. Megjithatë, ai tregon pse mosnjohja ukrainase, njohja amerikane dhe qëndrimi i vendeve evropiane duhet të dallohen. Është e mundur që njëra palë të mbajë pretendimin e saj ligjor, ndërsa shtetet e tjera ta braktisin atë politikisht ose ligjërisht. Për Ukrainën, pasojat e një zhvillimi të tillë do të ishin shumë më të gjera se vetë armëpushimi, siç është paraqitur deri më tani.

Paralelja me Kosovën shpjegon më së miri mundësinë e rregullimit të marrëdhënieve pa marrëveshje për statusin përfundimtar. Marrëveshjet evropiane për normalizimin e marrëdhënieve bazoheshin gjithmonë në qëndrimet e ndryshme të Beogradit dhe Prishtines mbi statusin, dhe në të njëjtën kohë parashikonin rregullimin praktik të marrëdhënieve dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve ekskluzivisht me mjete paqësore. Një qasje e tillë i lejon palët të mos i harmonizojnë qëndrimet e tyre ligjore për vite me radhë, ndërsa marrin përsipër detyrime konkrete në marrëdhëniet e përditshme. Në rastin e Ukrainës, një logjikë e ngjashme do t'i lejonte Kievit të paraqiste ndërprerjen e luftës si mbrojtje të popullsisë dhe shtetit, pa nënshkruar një dokument që i shpall të ligjshme pushtimet ruse. Qëndrueshmëria e tij do të varej nga saktësia e detyrimeve dhe zbatimi i tyre.

Krahasimi me Kosovën ekziston tashmë në diskutimin e ekspertëve ndërkombëtarë. Edward Joseph propozoi një marrëveshje të përkohshme sipas Rezolutës 1244, me një vonesë në statusin përfundimtar dhe negociata mbi qeverisjen ndërkombëtare dhe praninë e sigurisë. Në janar 2026, Paul Hockenos hapi të njëjtën temë me tekstin "Përgjigja e Ukrainës mund të jetë Kosova".

Analogjia ka gjithashtu një kufi të qartë ligjor. Kosova nuk është aneksuar nga vendi fqinj, ndërsa Rusia ka deklaruar aneksimin e zonave ukrainase. Asambleja e Përgjithshme e OKB-së, me Rezolutën ES-11/4, dënoi përpjekjen e aneksimit të tyre të paligjshëm dhe u bëri thirrje shteteve të mos e njohin ndryshimin e statusit. Ngjashmëria e teknikave të mundshme të negociatave, pra, nuk barazon bazat ligjore të këtyre rasteve. Shtyrja e një vendimi për statusin mund të ndihmojë në përfundimin e luftës, por nuk ofron justifikim automatik ligjor për pushtimin territorial. Pikërisht mbi këtë ndryshim do të mbështetej mundësia që Ukraina të pranojë armëpushimin dhe të ruajë pretendimin e saj territorial të njohur ndërkombëtarisht.

Stefan Surliq, profesor i asociuar i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, shkruan për Tanjug