Kosova në luftë për votuesit, dialogu në tërheqje

Derisa të mbahen zgjedhjet në Kosovë dhe të formohet qeveria e re, është e vështirë të pritet ndonjë përparim në procesin e negociatave ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, i cili ndërmjetësohet nga Bashkimi Evropian. Dialogu nuk funksionon as muaj më parë, pra, fakti që deri më 9 shkurt në Kosovë gjithçka do t'i nënshtrohet luftës për votën e votuesve, mund ta dëmtojë edhe më shumë procesin e të cilit, praktikisht, kanë mbetur vetëm skenat.

Shkrun: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Nëse Brukseli planifikon raunde negociatash në muajt e ardhshëm, siç vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online, do të jetë vetëm një formalitet dhe më shumë gjasa në nivelin e negociatorëve kryesorë sesa në nivelin e lartë.

Përfaqësuesi Special i Bashkimit Evropian për Dialog, Mirosllav Llajçak, dhjetë ditë më parë tha se hapja e urës së Ibrit do të diskutohet në takimin e radhës në Bruksel, pa treguar se kur do të bëhet, por qëndrimi i zyrtarëve në Prishtinë është se kjo çështje nuk është për dialog. Ka të gjitha mundësitë që deri në mbylljen e vendvotimeve, pala kosovare të mbetet e mbyllur për bisedime të mëtejshme me Beogradin për çfarëdo teme.

Marko Millenkoviq nga OJQ-ja “Nisma e Re Sociale” thotë për Kosovo online se dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës në periudhën e kaluar është degraduar dhe shpërbërë në terren me veprime dhe lëvizje të njëanshme, prandaj nuk pret përparim në këtë proces deri në zgjedhjet në Kosovë.

Gjithçka për të cilën është rënë dakord në periudhën e kaluar, siç thotë ai, është anuluar apo lënë anash dhe nuk ka pasur asnjë angazhim konkret, në radhë të parë nga Prishtina, sa i përket dialogut dhe zbatimit të marrëveshjes.

“Në periudhën e ardhshme pres një shtrëngim shtesë të narrativës dhe retorikës nga Prishtina, në radhë të parë në frymë nacionaliste. Pres gjithashtu veprime të reja që do të minojnë më tej atë që është rënë dakord në dialog”, thotë Millenkoviq.

Në këtë moment nuk e sheh as vullnetin e BE-së dhe as forcën për të rifilluar dialogun.

“Dialogu do të duhet të ndryshojë format apo metodologjinë e punës sepse kjo thjesht nuk ka dhënë rezultat në periudhën e kaluar. E shoh një shans pas atyre zgjedhjeve për të rifilluar dialogun, por ne kemi nevojë për një qasje më të fortë dhe më konkrete nga bashkësia ndërkombëtare, të cilën nuk e kemi pasur në muajt, as vitet e mëparshme. Bashkësia ndërkombëtare duhet të jetë garant për zbatimin e marrëveshjes. Nuk pres që Bashkimi Evropian ta ketë atë forcë as në muajt apo një vit në vijim, por pres që ndoshta Amerika do ta mbështesë dialogun me një angazhim më të madh dhe një qasje konkrete dhe të përshpejtojë progresin në atë proces”, thotë Millenkoviq.

Deri në zgjedhjet e 9 shkurtit, Eugen Cakolli nga Instituti Demokratik i Kosovës e sheh dialogun në një fazë letargjie.

"Edhe nëse do të ketë takime mes dy palëve, ato do të zhvillohen vetëm formalisht. Nuk pres rezultate konkrete sepse asnjëra palë nuk është e gatshme të përdorë dialogun si platformë për zgjidhjen e çështjeve", tha Cakolli për Kosovo online.

Ai tregon se përvoja e kaluar ka treguar se kur qeveria hyn në fazën e fundit të mandatit të saj, praktikisht nuk ka arsye që palët të ulen dhe të bisedojnë, kjo është arsyeja pse ai nuk pret ndonjë marrëveshje të re apo hap përpara në dialog deri të paktën deri në mesin e vitit të ardhshëm, që nga formimi i qeverisë në Kosovë, thotë ai, zakonisht duhen javë, nëse jo muaj, pas zgjedhjeve.

“Edhe pse mandati i ndërmjetësuesit aktual të BE-së në dialog, Mirosllav Llajçak, është vazhduar deri në fillim të vitit të ardhshëm, nuk pres që të ketë rezultate konkrete. Edhe nëse do të ketë takime, pres që të jenë ndërmjet negociatorëve kryesorë apo ekipeve teknike, e jo mes kryeministrit Kurti dhe presidentit Vuçiq së bashku, sepse nuk shoh ndonjë gjë konkrete për të cilën palët mund të bien dakord. Megjithëse, një vizitë nga drejtori i CIA-s mund të ndryshojë dinamikën, pasi tregoi edhe një herë përkushtimin amerikan ndaj rajonit dhe paqes dhe stabilitetit në këto zona”, thotë Cakolli.

Në pyetjen se a do të ngrihet realisht dialogu deri në përfundim të zgjedhjeve në Kosovë, por edhe në SHBA, dhe deri në emërimin e një ndërmjetësi të ri të BE-së në dialog, bashkëbiseduesi ynë thotë se sa i përket ndërmjetësuesit të ri, ai pret që Borut Pahor ta marrë atë detyrë, sepse duket se një marrëveshje e tillë mund të arrihet.

“Zgjatja e mandatit të Llajçakut deri në vitin e ardhshëm, për mendimin tim, është një shenjë se BE-ja dëshiron një perspektivë të re dhe një frymë të re në dialog pas formimit të qeverisë në Kosovë dhe pas formimit të administratës së re në SHBA. Besoj se momenti i duhur është në pritje të një energjie të re - një ndërmjetës të ri, një president të ri të mundshëm në SHBA, një qeveri të re, pavarësisht nëse do të drejtohet nga Kuti apo jo, edhe pse gjithçka tregon se ai do të jetë kryeministri i ardhshëm”, thekson Cakolli.

Koordinatori i programit të Fondacionit BFPE për Shoqëri të Përgjegjshme, Stefan Vlladisavlev, thotë se duke pasur parasysh mungesën e rezultateve të dialogut në periudhën e kaluar, fushata parazgjedhore nuk ka asgjë të veçantë për të ndikuar.

“Asgjë e veçantë nuk është rënë dakord apo zbatuar në vitin e kaluar. Po ashtu, dialogu deri më tani ka ditur të funksionojë në nivel teknik, në radhë të parë përmes të dërguarve, qoftë për shefat e Zyrës në Serbi apo për shefat e ekipit negociator në Prishtinë”, tha Vlladisavlev për Kosovo online.

Ai thekson se dialogu pas një volant të caktuar në fund të vitit 2022 dhe fillimi i vitit 2023 nuk ka sjellë rezultate konkrete në zbatimin e asaj që është rënë dakord në Bruksel dhe Ohër, dhe se mungesa e progresit është shkaktuar edhe nga ndryshimet në nivel administrativ për shkak të zgjedhjeve në Bruksel, si dhe atyre të ardhshme në Uashington.

“Por ne nuk duhet të harrojmë se edhe para largimit të Trampit, një nga volantët e fundit mbërriti nga Uashingtoni si një përpjekje për të rezultuar në politika konkrete në nivel ndërkombëtar. Kanë mbetur edhe tre muaj deri në zgjedhjet në SHBA dhe mbetet për t'u parë nëse do të ketë përpjekje nga administrata për të shtyrë disa elementë të zbatimit të marrëveshjes gjatë asaj periudhe, ose do të jemi në një lloj harresë deri në fund të zgjedhjeve në Kosovë dhe deri në administratën potencialisht të re në SHBA”, thotë Vlladisavlev.

Analisti politik Shkëlzen Maliqi vlerëson se dialogu Beograd-Prishtinë në fakt ka dështuar, sepse, siç thotë ai, është penguar dhe bojkotuar nga Aleksandar Vuçiq dhe Albin Kurti.

“Mendoj se s’ka kuptim të vazhdohet ky lloj dialogu”, tha Maliqi për Kosovo online.

Ai kujton se Vuçiq dhe Kurti u takuan vitin e kaluar në shtator dhe se takimi i tyre në Bruksel ishte planifikuar vetëm një muaj më parë, "të cilin Kurti e minoi dhe nuk doli asgjë".

“Kjo nuk duhet të ndodhë. Kjo është arsyeja pse qytetarët e Kosovës po vuajnë”, thotë Maliqi.

Megjithatë, siç thekson, marrëveshja mes Kosovës dhe Serbisë është pak a shumë e përfunduar dhe Serbisë nuk do t'i kërkohet të njohë zyrtarisht Kosovën, por ai duhet ta pranojë atë faktikisht. Tani, thotë ai, mbetet të shihet nëse presidenti serb Aleksandar Vuçiq do të detyrohet të pranojë marrëveshjen përfundimtare. Në anën tjetër, Maliqi thekson se vitin e fundit “freri” në dialog ka qenë më shumë Albin Kurti sepse nuk e ka bërë hapin e parë sa i përket Bashkësisë së Komunave Serbe, pra t'i dërgojë Gjykatës Kushtetuese draft-statutin e BKS-së.