Kosova pa konsensus nuk mund të hyjë në NATO, a ekziston një “rrugë anësore” për anëtarësim në Aleancë?

Eksperti për politikë të jashtme, Nile Gardiner, kohët e fundit shprehu optimizëm në Kongresin Amerikan lidhur me mundësinë e anëtarësimit të Kosovës në Aleancën e NATO-s. Këtë prej vitesh e pohojnë edhe zyrtarët në Prishtinë. Megjithatë, bashkëbiseduesit e Kosovo online janë të prerë në qëndrimin se pa konsensusin e të gjitha shteteve anëtare një gjë e tillë është e pamundur. Disa prej tyre nuk përjashtojnë megjithatë mundësinë që për shkak të zhvillimeve gjeopolitike të gjendet ndonjë “rrugë anësore” brenda Aleancës për pranimin e Kosovës.

Në një debat të mbajtur në fillim të muajit në Kongresin e SHBA, kushtuar stabilitetit euro-atlantik, me titull “Vlerësimi i sfidave me të cilat përballet NATO”, kongresmeni Keith Self, kryetar i Nënkomitetit për Evropën në Komitetin për Punë të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve, në pjesën e debatit ku u analizua se çfarë mund të bëhet për të rritur stabilitetin në rajon përmes anëtarësimit të Kosovës në NATO, deklaroi:

“Kosova dëshiron të bëhet anëtare e NATO-s. Megjithatë, kemi katër shtete anëtare të cilat nuk e njohin Kosovën, edhe pse në vitin 1999 morën pjesë në mbrojtjen e saj”, theksoi ai.

Eksperti për politikë të jashtme, Nile Gardiner, shprehu optimizëm se anëtarësimi i Kosovës në NATO është gjithsesi i mundur.

“Janë bërë hapa të mëdhenj përpara. Mendoj se ka pasur zhvillime pozitive. Do të duhet të shohim se si do të zhvillohen gjërat në muajt dhe dy vitet e ardhshme. Por duhet të them se ekziston një optimizëm në rritje për Kosovën në NATO”, tha Gardiner.

Edhe zëvendësministrja e Mbrojtjes së Shqipërisë, Blerina Gjylameti Abražda, vlerëson se Kosova duhet të anëtarësohet në NATO pa kushte, duke theksuar se Shqipëria do të mbështesë gjithmonë aspiratat e saj euroatlantike.

"Kosova duhet patjetër të anëtarësohet në NATO. Ajo ka forcat e veta të armatosura, të kompletuara, ka sovranitet si shtet, ka Kushtetutë, i ka të gjithë elementët për anëtarësim. Natyrisht, mekanizmat për anëtarësim janë shumë të larta dhe niveli politik është i ndërlikuar për arsye të ndryshme gjeopolitike," shpjegoi Abražda.

Kosovën nuk e njohin katër shtete anëtare të NATO-s: Spanja, Rumania, Greqia dhe Sllovakia, dhe sipas akteve themeluese të kësaj aleance, kjo është e mjaftueshme që të mos merret në konsideratë anëtarësimi i saj.

Fjala është për nenin 10 të Traktatit të Atlantikut të Veriut, në të cilin thuhet në mënyrë të qartë se për pranimin e anëtarëve të rinj nevojitet vendim unanim.

"Palët, me vendim unanim, mund të ftojnë çdo shtet tjetër evropian, që është në gjendje të afirmojë parimet e këtij Traktati dhe të kontribuojë në sigurinë e zonës së Atlantikut të Veriut, të anëtarësohet në këtë Traktat," thuhet në këtë pjesë të dokumentit.

Kriteret dhe precedentët

Konsulenti për çështje gjeopolitike dhe të sigurisë, Nikolla Lluniq, thekson në një bisedë për Kosovo online se anëtarësimi i Kosovës në NATO do të ishte një precedent, por se për shkak të përplasjeve gjeopolitike një skenar i tillë nuk duhet përjashtuar.

"Aktualisht, që një shtet të anëtarësohet në NATO, duhet të plotësojë disa kushte. Këto janë kritere politike, ushtarake dhe të sigurisë, përputhshmëri juridike dhe teknike, si dhe pajtimi i të gjitha shteteve anëtare të NATO-s. Në fund, jo më pak e rëndësishme dhe ndoshta e vetmja gjë që aktualisht ka Prishtina, është sigurimi i mbështetjes publike në shoqërinë e vet," shpjegon Lluniq.

Ai shton se Kosova nuk i plotëson as kriteret themelore - që të jetë anëtare e OKB-së.

"Nëse nuk njihet si vend dhe nëse do të anëtarësohej në NATO në këtë moment, do të ishte një precedent që nuk mendoj se NATO do ta lejojë. Megjithatë, duke pasur parasysh situatën gjeopolitike globale dhe histerinë praktikisht në të gjithë planetin, një skenar i tillë nuk duhet përjashtuar", beson Lluniq.

Nga ana tjetër, thekson ai, Kosova ka siguruar mbështetjen e anëtarëve më të fuqishëm të NATO-s, nga SHBA-ja deri te Britania e Madhe.

"Ata po mbështesin që Kosova jo vetëm të përmbushë të gjitha kriteret për krijimin e forcave të veta të armatosura, të cilat do të jenë në vitin 2028, por edhe të jetë partnere e tyre dhe anëtare e NATO-s", beson ky analist.

Kjo ide, specifikon ai, është aktualisht e paarritshme.

"Për momentin, është e paarritshme, por nuk duhet të flemë në gjumin e dimërit dhe të mbajmë kokën në rërë. Mund të arrihet në të ardhmen e parashikueshme", paralajmëron Luniq.

I pyetur se si mund të "shkojë shkurt" Kosova drejt NATO-s, ky analist shpjegon se BE-ja tashmë ka filluar të praktikojë që disa vendime kyçe të mos merren më me konsensus, por me shumicë të kualifikuar.

Ky model, specifikon ai, mund të zbatohet edhe nga NATO, duke pasur parasysh se katër anëtarë të kësaj aleance janë fuqimisht kundër anëtarësimit të Kosovës.

"Kur, në momentin e sotëm të krizës gjeopolitike në botë, një organizatë dëshiron të marrë një lloj vendimi, atëherë konsensusi shmanget dhe vendimet merren me shumicë të kualifikuar. E kemi parë në shembullin e BE-së, dhe nuk ka dyshim se herët a vonë do të jetë e njëjta gjë në NATO. Prandaj, të gjitha ato vende që nuk e kanë njohur dhe nuk do ta njohin Kosovën mund të shmangen në pengimin e anëtarësimit të tyre të plotë. Nuk kam dyshim se ndikimi i vendeve të fuqishme si Uashingtoni, Ankaraja, Londra, në fund Parisi dhe Berlini për ta bërë këtë të ndodhë", thotë Lluniq.

Zgjidhja për Serbinë është të "shehë se cili është interesi i saj dhe si ta arrijë atë".

"Nuk është në interesin tonë të qëndrojmë mënjanë dhe të vajtojmë paaftësinë e tyre ose të themi, si Kalimero, se kjo nuk është drejtësi ndërkombëtare. Duhet të bëjmë diçka", specifikoi Lluniq.

Modele të ndërmjetme

Edhe Mazllum Baraliu, analisti politik nga Prishtina, beson se, pavarësisht nga konsensusi i nevojshëm i të gjithë anëtarëve, për shkak të rrethanave të reja gjeopolitike, Kosova mund të bëhet pjesë e NATO-s përmes njërit prej modeleve indirekte.

"Nuk do të jetë në gjendje të bëhet anëtare drejtpërdrejt për shkak të pengesës së katër vendeve që nuk e njohën dhe sepse vetë BE-ja nuk e njeh Kosovën si të tillë. Pesë vende nuk e njohin. Por, indirekt, Kosova mund të përmirësojë pozicionin e saj dhe të jetë në gjendje të mbrojë territorin e saj në rast të rreziqeve të mundshme", thekson Baraliu për Kosovo online.

Ai beson se parakushtet për "modelin e ndërmjetëm" të anëtarësimit në NATO në rastin e Kosovës ekzistojnë tashmë.

"Padyshim, kur ka vullnet të mirë dhe kur imponohen nevojat urgjente, situata gjeopolitike dhe konstelacionet ndërkombëtare, sigurisht që mund të gjendet një model indirekt për të përmirësuar përfundimisht marrëdhëniet. Përmes Partneritetit për Paqe, Kosova mund të ftohet sepse Kosova është në të vërtetë e lidhur me NATO-n. NATO është në Kosovë", thotë Baraliu.

Ai shton se Kosova është "dëshmuar të jetë një faktor paqeje dhe stabiliteti në Ballkan", por edhe se Forcat e Sigurisë së Kosovës janë të destinuara strategjikisht ekskluzivisht për mbrojtje dhe nuk kanë ndërmend të rrezikojnë askënd.

Si argument kyç, ai pohon se Kosova është anëtare e Asamblesë Parlamentare të NATO-s.

"Kosova është tashmë anëtare e Asamblesë Parlamentare të NATO-s dhe gjithashtu mund të lidhë disa marrëveshje të veçanta me anëtarët e NATO-s, pasi një marrëveshje e tillë është duke u përgatitur tashmë. Njëra është lidhur me Shqipërinë dhe Kroacinë. Por nuk është në kurriz të askujt, as nuk rrezikon askënd, është me natyrë mbrojtëse. Pra, është e mundur të ecim përpara në një mënyrë indirekte, veçanërisht pasi viti 2028 është fundi i periudhës dhjetëvjeçare kur FSK do të përmbushë të gjitha kërkesat e një ushtrie që do të përmbushte standardet e NATO-s për sa i përket frymës dhe strategjisë", specifikon Baraliu.

"Matematikë e Thjeshtë"

Megjithatë, bashkëpunëtori i lartë i Qendrës për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë, Igor Novakoviq, vlerëson se pavarësisht deklaratave të zyrtarëve të Prishtinës dhe disa analistëve perëndimorë, nuk ka shanse që Kosova të bëhet anëtare e NATO-s pa mbështetjen e atyre vendeve që nuk e njohin atë pavarësi.

"Gjërat janë shumë të thjeshta. Nuk mendoj se ka ndonjë shans", thotë Novakoviq për Kosovo online.

Ato shanse nuk janë as pak më të larta për shkak të faktit se Kosova hyri në Asamblenë Parlamentare të NATO-s.

"Ky organ është i një natyre më informale, nuk lidhet drejtpërdrejt me NATO-n, d.m.th. nuk është një pasqyrim i vullnetit të qeverive të NATO-s, por përbëhet nga deputetë dhe vendimet merren me shumicë të thjeshtë", shpjegon ky analist.

Ai thekson se në NATO zbatohet rregulli i konsensusit kur bëhet fjalë për pranimin e anëtarëve të rinj.

"Pra, derisa të gjitha shtetet anëtare të bien dakord, nuk ka shanse që Prishtina të anëtarësohet në Aleancën e Atlantikut të Veriut", specifikoi Novakoviq.

Ai kujtoi se Kosova nuk është as anëtare e programit të Partneritetit për Paqe, të cilin shumë e quajnë "paradhoma e NATO-s".

"Kosova nuk është as anëtare e këtij programi, kështu që kjo është më shumë një çështje spekulative që vjen nga ekspertë optimistë, por në thelb, derisa të bien dakord të gjitha shtetet anëtare, asgjë nuk do të dalë prej saj", përfundoi Novakoviq.