Ndalimet e hyrjes në Kosovë – për arsye sigurie apo politike, çfarë e frikëson Prishtinën?

Ky vit do të shënojë fundin e një dekade të plotë të marrëveshjes nga dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës për vizitat zyrtare, i cili duhej të promovonte normalizimin e marrëdhënieve mes dy palëve. Në vend të këtij stimulimi që pritej në vitin 2014, Prishtina duket se çdo vit po motivohet më shumë për të zgjeruar listën e atyre që ua ndalon hyrjen në Kosovë.

Drejtorit të Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Petar Petkoviqit, kryetarit të Komisionit për të Zhdukurit, Velko Odalloviqit, ministrave të Qeverisë së Serbisë dhe dikur kryeministres Ana Brnabiq iu është refuzuar hyrja pafundësisht...

Dhe jo vetëm zyrtarët publikë janë të padëshirueshëm. Në dhjetor të vitit 2022, nga Merdari u kthye Patriarku Porfirije, i cili donte të ishte me popullin serb në Kosovë para Krishtlindjeve dhe nga i njëjti vendkalim në janar të këtij viti, një gazetare nga Tanjug. Më herët në listën e zezë ishin edhe gazetari i RTS-së, humanitari Arno Gujon, Millorad Arlov, kryetar i Komitetit të Banja Lukës për Ndihmë Serbëve në Kosmet...

Prishtina ndonjëherë nuk i shpjegon as ndalimet e hyrjes, e herë shpjegimi është se një person i caktuar konsiderohet si kërcënim për rendin publik apo sigurinë e brendshme.

Kur është fjala për lejet e refuzuara nga Beogradi, e fundit ka të bëjë me ministrin e Punëve të Brendshme Xhelal Sveçla në fillim të janarit të këtij viti, i cili ka dashur të vizitojë Preshevën, Bujanocin dhe Medvegjën, dhe ndalimi i mëparshëm i referohej zëvendëskryeministrit të Kosovës Besnik Bislimi në vitin 2022, vizita e të cilit fillimisht ishte miratuar, por i cili sipas policisë është dashur të kthehet në Kosovë për arsye sigurie.

Deklarata e presidentit serb Aleksandar Vuçiq në fillim të këtij viti se do të vizitojë Kosovën, u prit menjëherë me indinjatë në qarqe të caktuara kosovare dhe profesori universitar Nexhmedin Spahiu për Kosovo online tha se ndalimi i hyrjes së presidentit serb Aleksandar Vuçiq do të ishte i papranueshëm. Sipas Spahiut, nuk është normale që nuk ka lëvizje normale të zyrtarëve, edhe pse për këtë ka një marrëveshje mes dy palëve.

“Në përgjithësi nuk është gjë e mirë, sidomos për vizitën e presidentit Vuçiq në Kosovë”. Nëse vazhdojmë të negociojmë dhe zgjidhim çështjet që ndikojnë në marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, të cilat janë të shumta, atëherë ndalimi i hyrjes së presidentit Vuçiq është krejtësisht i papranueshëm”, tha ai.

Spahiu ka komentuar edhe faktin se Serbia në fillim të janarit nuk e ka aprovuar vizitën e ministrit të Punëve të Brendshme të Kosovës, Xhelal Sveçlës, në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.

“Nuk mund ta kuptoj se çfarë kërkonte Ministri i Brendshëm i Kosovës në ‘Luginën e Preshevës’, nëse nuk ka lidhje familjare. Po të ishte ministri i Kulturës apo i Punëve të Jashtme, atëherë do të ishte e kuptueshme. Pse Ministri i Brendshëm në këtë rast? Ka shumë raste në të cilat ndalimi është vërtet krejtësisht i papranueshëm. Pse po bëhet kjo, duhet të pyesni liderët në Beograd dhe Prishtinë, sepse për mendimin tim është thjesht e pakuptueshme dhe unë nuk e kuptoj”, tha Spahiu.

Avokati Millan Antonijeviq beson se ndalimet e ndërsjella të vizitave tek zyrtarët e Serbisë dhe Kosovës janë çështje politike dhe se nuk përmenden rreziqe të sigurisë. Siç thotë ai, për shkak të ndalesave, serbët nga Kosova vuajnë sepse ndihen të pasigurt dhe të paaftë që të kenë me vete politikanë dhe figura publike nga Beogradi në momente që nuk janë aspak kritike për sigurinë.

Normalizimi i marrëdhënieve, përfshirë vizitat, duhet të ndodhin në vitin 2024, tha ai.

“Ndalimet janë ende politike, nuk mendoj se ka realisht ndonjë rrezik sigurie. Të gjithë kemi reaguar kur patriarkut iu ndalua të vinte në Kosovë dhe më vonë kurorëzimi i tij u bë pa asnjë problem sigurie apo tjetër. Kjo tregon se është e mundur që në një periudhë të shkurtër kohore të kemi një ndryshim të politikës dhe që autoritetet e Kosovës të mos e përdorin praktikën që kanë përdorur më parë, qoftë Zyra për Kosovë e Metohi, personazhe publike apo dikush nga jeta politike”, thotë Antonijeviq për Kosovo online.

Edhe pse në dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës në vitin 2014 është arritur një marrëveshje për vizitat e zyrtarëve, e cila nuk respektohet në praktikë, Antonijeviq thotë se marrëveshja ka të bëjë me gjënë më të rëndësishme, që është formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe që nuk respektohet.

“Marrëveshjet e viteve të mëparshme, përfshirë edhe atë të vitit 2014, nuk respektohen, ashtu siç nuk respektohet marrëveshja që ka të bëjë me gjënë më të rëndësishme, që është formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe, prandaj nuk respektohen edhe marrëveshjet tjera që nuk kanë një rëndësi kaq të gjerë për komunitetin serb në veri, siç është vizita e një politikani apo negociatori dhe kjo është e nevojshme si parakusht për të fituar besimin. Kjo fjalë disi nuk është parë në marrëdhëniet ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe fitohet pikërisht përmes kontakteve, mundësia për të qenë në tryezën e bisedimeve thua gjërat më të vështira, flet për incidentet dhe rrezikun e serbëve në Kosovë dhe për të drejtat në pronë dhe për gjithçka që është më e rëndësishme. Unë mendoj se barriera që ekziston duhet të hiqet dhe kjo për gëzimin e popullatës serbe dhe asaj shqiptare që meritojnë të jetojnë në një rajon që nuk ka rreziqe sigurie dhe asnjë tregues të mëtejshëm të konfliktit", tha Antonijeviq.

Njëri nga ata nga “lista e zezë” e Prishtinës është drejtori i Drejtorisë për Bashkëpunim me Diasporën dhe Serbët në rajon, Arno Gujon, i cili thotë për Kosovo online se është i kënaqur që është në grupin e personave të cilëve iu ndalohet hyrja në Kosovë, sepse, siç beson ai, kjo do të thotë se ai po punon në interes të Serbisë dhe popullit serb.

​“Patriarkut serb Porfirije dhe Presidentit të Republikës së Serbisë, Aleksandar Vuçiq, janë ndaluar vazhdimisht të hyjnë në KeM, jo sepse paraqesin rrezik për sigurinë e shqiptarëve dhe paqen në Kosovë dhe Metohi, por sepse ofrojnë mbështetje të madhe serbëve dhe sepse po bëjnë gjëra të mira për Serbinë dhe për popullin serb, edhe mua më ndaluan hyrjen në Kosovë e Metohi para pesë vitesh dhe ky ishte një vendim arbitrar. Të them të drejtën, unë preferoj të jem në atë grup me patriarkun dhe presidentin sepse janë udhëheqës politik dhe shpirtëror të popullit serb, por në grup me ata që mund të hyjnë në Kosovë, të ecin në Mitrovicë, Prishtinë apo Prizren, prej nga dërgojnë mesazhe të karakterit politik të drejtuar kundër Serbisë, nëse merrni një ndalim të tillë, në një farë mënyre është një konfirmim se po bëni mirë për Serbinë dhe për popullin serb”, tha Gujon.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, në fillim të vitit deklaroi se kishte kërkuar të vizitojë Kosovën për t'iu drejtuar popullit serb, gjë që u prit menjëherë me komente negative në Prishtinë. Disa ditë më parë, autoritetet kosovare ia ndaluan një gazetari të agjencisë Tanjug që të hynte në territorin e Kosovës për të raportuar për vizitën e Patriarkut Porfiri, e në anën tjetër Serbia nuk e miratoi vizitën e ministrit të Kosovës të Brendshme, Xhelal Sveçlës, në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.

Gujon thotë se nuk do të shikonte se çfarë po bën Prishtina në raport me atë që po bën Beogradi.

“Sipas të drejtës ndërkombëtare publike dhe Kushtetutës së Serbisë, Kosova është pjesë e Republikës së Serbisë, Serbia është një vend i njohur ndërkombëtarisht që mund të ndalojë hyrjen në territorin e saj në bazë të ligjit. Ndërsa, në anën tjetër, Prishtina si një territor, i cili politikisht dhe arbitrarisht ua ndalon shumë njerëzve hyrjen në KeM, në fakt nuk i respekton të drejtat e njeriut dhe lirinë e lëvizjes. Kjo nuk është rasti me ne, ne kemi ligje, kemi një Kushtetutë, kemi struktura të sigurisë që dinë se si për të trajtuar ata që paraqesin kërcënim për sigurinë e vendit tonë. Ata që kritikojnë Serbinë edhe në mediat botërore kanë mundësi të hyjnë në Republikën e Serbisë. Për fat të keq nuk është kështu në Kosovë e Metohi, ku gazetarët, humanistët dhe kushdo i cili flet të vërtetën për shkeljen e të drejtave themelore të njeriut për serbët dhe jo-shqiptarët në Kosovë dhe Metohi ndalohet hyrja”, ka theksuar Gujon, i cili është edhe themelues i organizatës humanitare “Solidariteti për Kosovën”.

Siç thekson, kur i është ndaluar hyrja pesë vite më parë, nuk ka marrë asnjë shpjegim të vlefshëm për atë masë.

“Në atë vendim shkruhej se më është ndaluar hyrja në Kosovë sepse jam në listën e personave të cilëve u ndalohet hyrja në Kosovë, kam pesë vite që i padis, më dërgojnë nga një gjykatë në tjetrën, sigurisht që është një vendim politik, pa themel, që padyshim zgjat dhe do të zgjasë, por jam i sigurt se në një moment do të shfuqizohet dhe do të ketë sërish liri për të gjithë në Kosovë e Metohi. Para së gjithash për serbët që janë duke jetuar në enklava për 25 vjet, por edhe për të gjithë ata që jetojnë jashtë Kosovës dhe Metohisë i ndihmojnë dhe i përkrahin me gjithë zemër”, përfundoi Gujon.

Ndryshe, marrëveshja e vitit 2014 për vizitat parasheh që palët të njoftojnë njëra-tjetrën për vizitat e zyrtarëve të tyre dhe në të “parashikohen” saktësisht hapat e kësaj procedure. Siç thuhet në atë marrëveshje, institucioni kërkues do t'i dërgojë njoftim drejtpërdrejt Zyrtarit Ndërlidhës të palës vizituese, duke ia përcjellë një kopje të kërkesës Zyrtarit Ndërlidhës të palës kërkuese. Sapo të marrë njoftimin, Zyrtari Ndërlidhës duhet të konfirmojë menjëherë marrjen.

“Nëse nuk ka përgjigje brenda një afati të caktuar, konsiderohet se vizita është miratuar. Nëse kundërshtimet bëhen brenda afatit të caktuar, ato duhet t'i bëhen drejtpërdrejt oficerit ndërlidhës të palës njoftuese. Një kopje e ankesës i dërgohet BE-së (si në Delegacionin e BE-së në Beograd ashtu edhe në Zyrën e Përfaqësuesit Special të BE-së në Prishtinë), i cili do të ndërmjetësojë në rast nevoje”, thuhet në këtë marrëveshje.

Njoftimi për Presidentin, Kryeministrin, Zëvendëskryeministrin, Kryetarin e Kuvendit, Ministrin e Brendshëm dhe të Jashtëm dhe të Mbrojtjes duhet të dërgohet të paktën 72 orë përpara. Për të gjithë ministrat e tjerë, nënkryetarët e Kuvendit, drejtorët e zyrave qeveritare dhe agjencive të sigurisë, kryetarët e Gjykatës Kushtetuese dhe të Lartë, prokurorët publikë, si dhe për të gjithë të tjerët që kanë siguri fizike, për shembull udhëheqësit fetarë, njoftimi duhet të dërgohet të paktën 48 orë përpara.

Marrëveshja parashikon gjithashtu që secila palë do të caktojë një zyrtar i cili do të ketë qasje të rregullt dhe të thjeshtuar me palën tjetër dhe për të cilin palët do të japin vetëm informacione logjistike për të mundësuar përgatitjen e vizitave. Këta persona janë, në parim, negociatorët kryesorë.