Ndalimi i mallrave serbe në Kosovë mbetet në fuqi për një vit të plotë, ndërsa BE rri duarkryq

Rafovi u prodavnicama
Burim: Kosovo Online

Qëllimi i krijimit të një tregu të përbashkët rajonal në Ballkanin Perëndimor u vendos në vitin 2020 si pjesë e procesit të Berlinit, krijimi i një tregu të tillë nënkupton Planin Evropian të Rritjes të zyrtarizuar së fundmi për vendet e rajonit, e megjithatë, promotorët evropianë të kësaj ideje nuk janë shumë të shqetësuar se vendimi i qeverisë së Kosovës për ndalimin e importit të mallrave serbe në Kosovë ka qenë në fuqi për një vit të tërë.

Masa e ndalimit është miratuar më 14 qershor të vitit të kaluar dhe për shkak të saj kompanitë serbe kanë pësuar humbje prej së paku 216 milionë eurove, ndërsa humbje kanë pësuar edhe tregtarët në Kosovë që kanë importuar mallra vetëm nga Serbia, disa kompani janë mbyllur për shkak të saj, por më së shumti po vuajnë qytetarët të cilët e kishin zakon të përdorin produktet serbe. Dyqanet ofrojnë artikuj nga vende të tjera dhe shpeshherë janë të cilësisë më të dobët dhe më të shtrenjtë, ankohen banorët e disa vendeve me të cilat kemi biseduar.

„Produktet e mishit dhe mishi janë të vështira për t'u gjetur. Në fakt të kufizojnë të përdorësh vetëm një lloj mishi, gjë që nuk ka ndodhur asnjëherë dhe as kam dëgjuar për të. Jashtë vendit mund të marrësh çdo lloj mishi. Për mua është e pakuptimtë që ka rëndësi origjina e mallrave. Le t'i lejojnë njerëzit të marrin furnizime nga ku duan, gjë që është, mendoj, e mundur në çdo vend“, u ankua një banore nga Mitrovica e Veriut.

Mirjana Mitiq nga Llapllasella thotë se janë të privuar nga prodhimet cilësore.

“Na mungon cilësia, ajo që jemi mësuar, mungojnë produktet e qumështit, “Plazma”, kremi, të gjitha të mirat me të cilat jemi rritur. Tani blejmë atë që duhet”, na tha Mitiq.

Ministri i Tregtisë së Brendshme dhe të Jashtme të Serbisë, Tomisllav Momiroviq deklaroi sot se "është e tmerrshme që në shekullin e 21-të jemi dëshmitarë se në Evropë, e ndërtuar mbi themelet e tregut të përbashkët dhe të qarkullimit të lirë të mallrave dhe shërbimeve, ekziston një regjim që i ka ndaluar njerëzit të tregtojnë dhe ekonomitë të përparojnë".

"Ky vendim katastrofik politik çoi në humbjen e vendeve të punës, ndërprerjen e lidhjeve dekadash të biznesit midis serbëve dhe shqiptarëve, si dhe humbjen e qindra miliona eurove të ardhura nga biznesi", tha Momiroviq, i cili po ashtu theksoi se në 12 muajt e fundit ka dërguar katër letra për të gjithë ministrat e tregtisë të vendeve anëtare të BE-së, si dhe ministrave të tregtisë së SHBA-së, Mbretërisë së Bashkuar dhe Kanadasë, dhe i paralajmëroi ata për dëmshmërinë e politikave që kufizojnë qarkullimin e mallrave dhe bashkëpunimin dhe zhvillimin ekonomik.

Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë në disa raste vitin e kaluar kërkoi nga qeveria e Kosovës që të "rishikojë urgjentisht" masat që kufizojnë importet nga Serbia, Tomash Suniog, shef i Zyrës së BE-së në Kosovë, së fundi tha se "interpretimi i tyre është se kjo duhet të jetë një masë afatshkurtër dhe të mos zgjasë pothuajse një vit", por ndalimi është ende i vlefshëm.

Politologu Ognjen Gogiq thotë për Kosovo online se është e pashpjegueshme pse masa e qeverisë së Kosovës nuk ka marrë vëmendjen e duhur nga bashkësia ndërkombëtare gjatë gjithë kësaj kohe.

Siç thekson ai, kjo masë shkel edhe marrëveshjen e CEFTA-s dhe marrëveshjet e tjera tregtare dhe gjeoprincipet e tregtisë së lirë.

“Ajo masë shkel një sërë obligimesh që Kosova ka në raport me partnerët e saj. Gjithashtu, bie ndesh me përpjekjet për të nxitur bashkëpunimin ekonomik rajonal, kryesisht përmes proceseve të tilla si procesi i Berlinit apo tregu i përbashkët që po promovohet. Prandaj, nuk është e mundur në të njëjtën kohë që të shkohet drejt një lloj tregu të vetëm, një lloj lidhjeje më të thellë ekonomike dhe të kemi një situatë ku Kosova ndalon importin e mallrave serbe. Ajo nuk është gjetur në raporte dhe as nuk është përmendur si arsye për vendosjen e sanksioneve ndaj Kosovës në një kohë, edhe pse është shumë e diskutueshme”, thotë Gogiq.

Ai thotë se edhe kjo ndalesë është e diskutueshme sepse ka dëmtuar standardin e popullatës, në radhë të parë serbëve që janë mësuar me produktet nga Serbia dhe që tani kanë zëvendësues.

“Arritën mallra me cilësi më të ulët me të cilat popullata nuk ishte mësuar. Kjo më pas u reflektua në veprimtarinë e subjekteve afariste në zonat serbe, si ato komerciale ashtu edhe ato të hotelierisë, dhe në përgjithësi, kjo çoi në kolapsin e mëtejshëm të mundësive ekonomike në zonat serbe. Ajo masë ka edhe një komponent të të drejtave të njeriut, shkelja e të cilave çon në të dhe mbetet në fuqi, edhe pse në fakt paraqet shkelje flagrante të shtetit ligjor. Edhe kur Kosova ishte në proces të anëtarësimit në Këshillin e Evropës, nuk ishte ngritur çështja e ndalimit të mallrave serbe, e cila duhej të ishte temë para Këshillit të Evropës”, ​​vlerëson Gogiq.

Ai po ashtu thekson se ndalimi i importit të mallrave serbe është masë e kundërligjshme që është miratuar vetëm gojarisht dhe jo si akt juridik, sepse ai dokument, sipas tij, me gjasë do të kontestohej në Gjykatën Kushtetuese.

E drejtori ekzekutiv i Qendrës për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike, Dushan Radakoviq, thotë për Kosovo online se nuk e ka të qartë pse bashkësia ndërkombëtare e toleron Prishtinën kur është fjala për ndalimin e importit të mallrave nga Serbia në Kosovë, sepse ky vendim, siç thotë ai, i dëmton të gjitha komunitetet.

“Pse Bashkimi Evropian, ambasada dhe institucionet amerikane e durojnë këtë? Nuk e di. Në mënyrë sporadike, një herë në dy-tre muaj, shfaqen ambasadorë, por me shumë kursim. Ndalimi i importit të mallrave është sjellë në mënyrë shumë të diskutueshme, fjalë për fjalë me urdhër verbal, përmes telefonit. Edhe sot e kësaj dite nuk e dimë nëse ka ndonjë vendim me shkrim për këtë. Pse bashkësia ndërkombëtare e toleron këtë është shumë e diskutueshme”, thotë Radakoviq.

Ai shton se bëhet fjalë për një dëm jo normalisht të madh që kanë pësuar qytetarët, por edhe kompanitë serbe dhe shqiptare që merren me import dhe eksport.

"Mendoj se është turp për të gjithë njerëzit në Kosovë," thotë ai.

Sipas analizave të Odës Ekonomike të Serbisë, siç thotë për Kosovo online kreu i Qendrës për Bashkëpunim Rajonal të OES, Aleksandar Radovanoviq, humbjet e kompanive serbe për shkak të ndalimit të importit të produkteve të tyre në Kosovë kapin shifrën rreth 216 milionë euro.

Siç shpjegon ai, këto janë kostot më minimale sepse nuk përfshihen kostot indirekte për shkak të ridrejtimit të mallrave në tregje të tjera, lidhjet me furnitorë të tjerë, problemet që lidhen me mosekzekutimin e kontratave…

“Sa i përket palës tjetër, edhe ajo humbet shumë, sepse ekonomitë më të vogla dhe më të dobëta janë gjithmonë grupe më të cenueshme dhe për to ka ndikuar shumë në sektorin e prodhimit, sepse zinxhirët e tyre të furnizimit janë ndërprerë në një moment, dhe prodhimi u ndal në një moment. Zinxhirët e furnizimit u ndërprenë gjithashtu kur ishte fjala për tregtinë. Biznesmenët kosovarë duhej t'i kërkonin ato produkte nga tregjet e tjera, më të largëta, me çmim më të shtrenjtë, gjë që ndikonte ndjeshëm në çmimin e produktit dhe në fund të fundit në inflacion, i cili, sipas statistikave nga Kosova, ishte 11.3. për qind për mallrat e konsumit. Me fjalë të tjera, çmimet në Kosovë janë rritur për aq shumë”, thotë Radovanoviq.

Ai kujton se më 14 qershor të vitit të kaluar hyri në fuqi ndalimi i parë për të gjitha produktet dhe se kur autoritetet e Kosovës e kuptuan se i kishin krijuar një problem të madh sektorit të tyre prodhues, se masa u lehtësua më 8 korrik, duke vendosur se ndalimi nuk vlen për lëndët e para, plehrat minerale, ushqimin e kafshëve, drithërat, produktet që nuk i nënshtrohen TVSH-së.

“Ju kujtoj se nga totali i eksporteve të Serbisë, eksportet në Kosovë përbëjnë vetëm 1 për qind, kështu që tregu i Kosovës nuk është aq i madh për ne. Është e rëndësishme për kompanitë e vogla që kanë vetëm Kosovën si destinacion ku tregtojnë produktet e tyre. Por kompanitë e mëdha menaxhojnë dhe veçanërisht nëse kanë prodhim në rajon, ata i ridrejtojnë plasmanet nga rajoni në Kosovë, nuk i vendosin nga objektet prodhuese në Serbi, por për shembull nga Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Bosnja dhe vende të tjera në rajoni”, thotë Radovanoviq.

Sa i përket periudhës kohore që duhet të kalojë për normalizimin e situatës së furnizimit, ai tha se do të duhej shumë kohë.

“Pas heqjes së taksës 100 për qind ndaj produkteve serbe, u deshën rreth një vit e dy, tre muaj që renditja të rikuperohej plotësisht dhe të arrinte nivelin që ishte para vendosjes së atyre taksave. Është hera e tretë që ne e ndërpresim bashkëpunimin, jo sepse është në interes të ekonomisë, por sepse këto janë, nëse mund të them, masa të paarsyeshme politike dhe joekonomike”, thotë Radovanoviq.

Kryetari i Aleancës së Biznesit të Kosovës, Agim Shahini, thotë për portalin tonë se ndalimi i cili është në fuqi prej një viti duhet të zgjidhet në nivel politik, sepse vendosja e tij ishte edhe vendim politik.

“Gjatë vitit që nga ndalimi i importit të mallrave serbe në Kosovë, edhe Kosova edhe Serbia kanë pasur shumë humbje, sepse nëse shikojmë statistikisht, në vitin 2022 kemi pasur një shkëmbim të ndërsjellë në vlerë prej më shumë se 443 milionë euro, dhe gjatë vitit të kaluar rreth 256 milionë, që do të thotë se këmbimi është ulur me rreth 50 për qind. Në përqindje, nëse më parë importonim më shumë se 6.7 për qind të mallrave nga Serbia, vitin e kaluar kemi importuar rreth 3.4 për qind, po ashtu ka rënë edhe eksportet nga Kosova në Serbi. Vitin e kaluar kemi pasur një eksport të mallrave rreth 5.9 për qind, ndërsa një vit më parë, në vitin 2022, më shumë se 7 për qind”, thekson Shahini për Kosovo online.

Mallrat që vinin nga Serbia, thotë ai, tani mbërrijnë nga vendet tjera, dhe disa sende ushqimore në Kosovë janë bërë më të shtrenjta se kur kishte importe nga Serbia.

“Dëmet më të mëdha kanë pësuar prodhuesit serbë dhe qytetarët serbë që jetojnë në Kosovë, të cilët janë mësuar të përdorin produkte nga Serbia, por edhe shqiptarët kanë qenë konsumatorë të atyre mallrave. Nëse shikojmë vetëm vitin 2022, ne kemi importuar mallra nga Serbia në vlerë prej 372 milionë eurosh dhe janë përdorur për konsum më të gjerë në mbarë Kosovën. Qytetarët e Kosovës blejnë mallra që janë nga Serbia, Shqipëria apo Maqedonia e Veriut, është e rëndësishme nëse janë të cilësisë së mirë dhe nëse janë konkurruese me çmime. Sipas mendimit tonë, kjo nuk i shërben më asnjë qëllimi, e gjitha pengon lëvizjen e mallrave, kapitalit dhe njerëzve. Sipas meje, çdo konsumator duhet të zgjedhë mallin për të konsumuar”, thotë Shahini.

Siç shton ai, kompanitë kosovare kanë pësuar dëme sidomos në fillim, derisa qeveria e Kosovës nuk ka ndryshuar një pjesë të vendimit në mënyrë që ndalimi të mos zbatohet për importin e lëndëve të para nga Serbia. Humbësit më të mëdhenj, thotë ai, ishin tregtarët që importonin mallra vetëm nga Serbia dhe u mbyllën disa kompani që përfaqësonin mallrat serbe në Kosovë.

Ai thekson se tregtarët nga Kosova kanë gjetur vende të tjera nga të cilat importojnë mallra dhe se vitin e kaluar Kosova ka pasur një tregti me Shqipërinë mbi 440 milionë euro, që, thotë ai, do të thotë se është arritur niveli që ka ekzistuar me Serbinë në vitin 2022.

Masa e qeverisë së Kosovës, të kujtojmë, fillimisht i referohej hyrjes së kamionëve nga Serbia në Kosovë dhe shpjegohej me “arsye sigurie”, pasi policia serbe arrestoi tre policë të Kosovës. Vendimi, siç u tha atëherë, do të jetë në fuqi deri në një vlerësim të ri të sigurisë. Shumë shpejt ndalimi i lëndëve të para u hoq, ndërsa mbeti në fuqi për produktet e gatshme. Ndryshe, policët e Kosovës u liruan nga paraburgimi në Serbi më 26 qershor, kur Gjykata në Kralevë konfirmoi aktakuzën.