Ndotja kërcënon Shqipërinë – mbetjet si bumerang për turizmin

Mjaftuan disa ditë reshjesh të dendura që brigjet shqiptare të Adriatikut të mbusheshin me mbetje urbane, ndërsa alarmi për ndotjen dhe problemet me menaxhimin e mbetjeve ka shkaktuar shqetësim si te autoritetet lokale, ashtu edhe në industrinë e turizmit. Krahas rritjes meteorike të numrit të vizitorëve, situata po bëhet serioze, paralajmërojnë përfaqësues të ekologjisë, politikës dhe sektorit të turizmit për Kosovo online.

Shkruan: Bledar Kuka

Qeveria dhe operatorët turistikë prej kohësh “i fërkojnë duart”. Shqipëria po përjeton vërtet një rritje të fuqishme të numrit të vizitorëve dhe, kur të përmblidhen të dhënat, pritet të tregojnë se në vitin 2025 në vend kanë ardhur 10 për qind më shumë turistë krahasuar me vitin 2024.

Turizmi historik, kulturor dhe fetar po përjeton ditët e tij më të mira, ndërsa qytete të njohura si Tirana, Shkodra, Gjirokastra, Berati e të tjerë po vizitohen gjithnjë e më shumë.

Përveç çmimeve të favorshme të biletave ajrore, përmirësimit të infrastrukturës rrugore, kapaciteteve akomoduese dhe zbukurimit të qendrave të qyteteve dhe fshatrave, ekziston një problem i madh që mund të shndërrohet në një “bumerang”.

Bëhet fjalë për pastërtinë, kërcënimin nga ndotja e qyteteve dhe rreziqet që rriten në përpjesëtim të drejtpërdrejtë me rritjen e numrit të vizitorëve. Kosovo online ka intervistuar tre figura të lidhura me mjedisin dhe turizmin: një nga fusha e ekologjisë, një operator turistik dhe një deputet i opozitës në Parlamentin e Shqipërisë, kandidat për kryetar bashkie të Durrësit, i cili ka pasur gjithashtu projektin e tij për luftën kundër mbetjeve urbane.

Mihallaq Qirjo është një profesor i njohur dhe me përvojë në Fakultetin e Shkencave të Natyrës, si dhe i angazhuar në shoqata për mbrojtjen e mjedisit. Ai thotë se menaxhimi i mbetjeve në Shqipëri mbetet një nga sfidat kryesore.

“Menaxhimi i mbetjeve në Shqipëri mbetet një nga sfidat kryesore për mbrojtjen e mjedisit. Këto probleme u bënë shumë të dukshme së fundmi, pas reshjeve të dendura, kur patëm ndotje të konsiderueshme në bregdetin adriatik, si rezultat i menaxhimit të dobët të mbetjeve në brendësi. Njerëzit në qytete dhe fshatra hedhin mbeturina në lumenj, ndërsa reshjet i çojnë mbetjet urbane në det, prej nga ato kthehen më pas në breg. Është e qartë se menaxhimi i mbetjeve, qoftë plastike apo të tjera, nuk zbatohet siç duhet në brendësi. Shumica e ndotjes që hidhet në lumenj është plastike, por shpesh ndodh që lumenjtë të ndoten edhe me mbetje urbane, kryesisht nga kanalizimet (ujërat e zeza). Shumë qendra të vogla banimi nuk kanë infrastrukturën e duhur dhe kështu shkaktojnë këtë ndotje”, thotë profesori Qirjo.

Profesori Qirjo paraqet të dhëna shqetësuese mbi nivelin e përpunimit të mbetjeve në Shqipëri dhe bën një krahasim me standardet e Bashkimit Evropian.

“Zakonisht, bashkitë tona përpiqen vetëm të mbledhin dhe të transportojnë mbetjet drejt disa pikave grumbulluese (deponive), sepse në shumicën e rasteve as nuk kemi deponi sanitare që përmbushin kushtet. Këtu përfundon përgjegjësia e bashkive, për shkak të mungesës së mjeteve financiare ose të sistemeve për ndarjen e mbetjeve në burim. Nëse do të mund të ndanim mbetjet në burim, pra aty ku krijohen, në familje ose në lagjet e qyteteve dhe fshatrave, do të mund të zhvillonim proceset e riciklimit, të cilat në Shqipëri janë në një përqindje shumë të ulët. Më pak se 20 për qind e mbetjeve riciklohen, ndërsa vendet e Bashkimit Evropian, si Gjermania, riciklojnë rreth 80 për qind të mbetjeve, përfshirë qelqin, letrën, tekstilin, metalet etj. Në këtë mënyrë shmanget nevoja për djegien e mbetjeve urbane ose depozitimin e tyre në vende ku duhet të trajtohen. Në Shqipëri duhet të fillojmë me ngritjen e një sistemi të integruar të menaxhimit të mbetjeve, i cili do të mundësojë ndarjen e mbetjeve në nivel bashkie, nga ku ato burojnë. Më pas, mbetjet do të transportoheshin drejt pikave grumbulluese, të cilat mund të jenë deponi, ose edhe një pjesë e vogël drejt impianteve të djegies, nëse këtë e zgjidh gjykata. Më shumë se gjysma e mbetjeve urbane në Shqipëri janë organike, që do të thotë se mund të kompostohen për prodhimin e plehut organik që përdoret në bujqësi, në hapësira të gjelbra etj.”, thekson ai.

Deputeti i Partisë Demokratike Igli Cara, qytetar i Durrësit dhe kandidat për kryetar bashkie, akuzon qeverinë se ka shpërdoruar investimin e mëparshëm prej 500 milionë eurosh për riciklimin e mbetjeve dhe se ka krijuar një model të inceneratorëve. Ai thotë se qeveria duhet të shfrytëzojë 600 milionë eurot e mbledhura nga taksat për mbrojtjen e mjedisit për të zgjidhur pikërisht këtë problem.

“Qeveria shqiptare mbledh mbi 600 milionë euro taksa për mbrojtjen e mjedisit, por nuk shpenzon as dy për qind të këtij shume për këtë sektor. Kjo është skandaloze. Çfarë janë në të vërtetë taksat? Janë para që merren nga një fushë e ekonomisë dhe normalisht duhet të kthehen për atë qëllim. Kur merr 600 milionë euro dhe njerëzit dinë të llogarisin, nuk mund t’i shpenzosh këto para në një fushë tjetër, për paga të administratës apo investime të tjera. Duhet t’i përdorësh saktësisht për qëllimin për të cilin janë mbledhur taksat. Çdo lloj produkti të ambalazhuar, si plastika, qelqi apo kartoni, paguan taksë në import. Me këto para shteti duhet të sigurojë një mjedis të pastër. Mjedisi i pastër është para së gjithash çështje e jetës njerëzore dhe e sigurisë kombëtare. Situata është alarmante. Sot jemi një nga vendet më të ndotura. Tirana është ‘kampione’ në këtë drejtim. Ndotja e saj është shumë më e lartë se norma e lejuar. Jemi shndërruar në një vend ku mbetjet nuk përpunohen, por po bëhemi edhe shqetësim për fqinjët tanë. Ajo që ndodhi në Dubrovnik tregon qartë se si funksionon qeveria jonë. Kjo sasi mbetjesh nuk krijohet për një ditë, por grumbullohet me vite. Nëse do të shkonim te gryka e lumit Ishëm, trashësia e mbetjeve plastike në ujë arrin 2–3 metra në një sipërfaqe të madhe, sipas banorëve. Thelbi është se vetëm nga plastika dhe mbetjet e ngurta krijohen çdo vit 39 mijë tonë”, thekson ai.

Igli Cara thekson se në Shqipëri janë zbatuar projekte për të cilat janë shpenzuar shumë para, por pa rezultate, ndërsa askush nuk është mbajtur përgjegjës për këtë.

“Para disa ditësh, kur isha kandidat për kryetar bashkie të Durrësit, bëra një përllogaritje duke nisur nga projekti pilot i vitit 2012, në një pjesë të qytetit, për ndarjen e mbetjeve urbane në burim. Edhe pse financimi përfundoi dhe zoti Dako ishte kryetar bashkie, asgjë nuk u bë, megjithëse paratë u shpenzuan. Këtu në Shqipëri askush nuk mban përgjegjësi për paratë e dhëna për një qëllim të caktuar. Nuk kontrollohet nëse projekti është realizuar apo jo, as kush është përgjegjës për paratë e shpenzuara. Ky lloj shpenzimi i parave duhet më në fund të marrë fund. Çdo fond publik duhet të auditohet për të parë nëse ka shkuar në destinacionin e parashikuar. Si e kam menduar zgjidhjen e problemit? E dija që Durrësi prodhon një sasi të madhe mbetjesh dhe se nuk nevojiten mjete të mëdha financiare për menaxhimin e tyre. Më lejoni të përmend shembullin e qytetit të Beratit, ku mbetjet riciklohen, siç na ka njoftuar Ministria e Mbrojtjes së Mjedisit. Imagjinoni sa e rëndësishme është kjo për Durrësin, veçanërisht gjatë verës, kur kemi një nivel të lartë ndotjeje nga plastika, qelqi, metalet dhe kartoni. Imagjinoni sikur t’i ndanim mbetjet në burim dhe të prodhonim të ardhura prej tyre. Para së gjithash, nuk do të kishte ndotje, dhe kjo është më e rëndësishmja, por do të kishim edhe përfitime ekonomike”, thotë ai për Kosovo online.

Aneo Hila është pronar dhe drejtor i përgjithshëm i agjencisë turistike “Aneo Albania Igl Tours”. Ai pohon se ndotja në plazhe është një problem kronik me disa shkaqe.

“Mbetjet në Shqipëri, veçanërisht në zonat me kapacitet të lartë turistik, janë një problem kronik që vërehet prej vitesh dhe bëhet i dukshëm gjatë sezonit veror në zona si Golemi apo Durrësi, ku koshat e plehrave janë plot gjatë gjithë ditës. Përveç këtij fenomeni, i cili nuk është estetikisht i këndshëm dhe sjell erëra të pakëndshme dhe rrezik për sëmundje të mundshme, kemi edhe problem me menaxhimin e plazheve, sepse njerëzit hedhin mbeturina në rërë, ndërsa pronarët e çadrave dhe shezlongëve nuk e mbajnë rërën të pastër. Kjo vlen si për plazhet private ashtu edhe për ato publike, ku në këto të fundit hidhen më shumë mbeturina për shkak të menaxhimit më të dobët. Përveç plazheve, që janë problemi më i madh gjatë verës, kemi edhe probleme në qytete dhe nuk është e nevojshme që ekspertët ta konstatojnë këtë, sepse çdo ditë shohim mbeturina në rrugë. Në rrugët kryesore të Tiranës mund të jetë më pastër, por në lagje papastërtia është kudo”, paralajmëron Hila.

Drejtori i përgjithshëm i kësaj kompanie nuk mund të përcaktojë me saktësi përqindjen e ndikimit negativ të ndotjes në biznesin turistik, por thekson se ajo pa dyshim sjell probleme, veçanërisht për imazhin e vendit.

“Nuk e kam të lehtë të përcaktoj përqindjen e saktë të ndikimit negativ, por fakti është se mbetjet nuk janë vetëm problem higjienik, por edhe estetik. Turistët nuk e njohin gjendjen e përgjithshme të higjienës në vend, sepse duhet të jetosh këtu për ta kuptuar situatën, por estetikisht kjo shihet dhe ka ndikim negativ. Ne bëjmë krahasime me vende të tjera. Nëse shkoni në Milano ose Romë, do të shihni pastërti kudo. Mund të ecni edhe zbathur. Por në Napoli gjendja është ndoshta më e keqe se në shumë pjesë të Shqipërisë. Kjo shërben edhe si një referencë për krahasim. Shqipëria është në fillimet e zhvillimit të turizmit dhe do të ishte një problem i madh nëse krijohet përshtypja se vendi është i ndotur, sepse është shumë e lehtë të krijohet një përshtypje e tillë dhe shumë e vështirë të ndryshohet”, vlerëson ai.

Megjithatë, Hila përfshin edhe vendet fqinje si përgjegjëse për situatën alarmante ekologjike.

“Sa i përket trajtimit të mbetjeve, ky nuk është vetëm problem shqiptar, por rajonal. Rregullin e mbajnë institucionet, por nëse njerëzit janë mësuar që rregullat të mos ekzistojnë, ata sillen në nivelin më bazik, ndërsa ndërgjegjësimi publik shkon drejt zeros. Nevojitet mbikëqyrje ligjore. Nuk shoh që policia bashkiake apo ajo shtetërore të dalë në plazhe dhe rrugë për të vendosur gjoba për ndotje, ashtu siç vendosen gjoba për shkelje në trafik. Ky nuk është i vetmi mënyrë për ta zgjidhur problemin. Duhet të rritet ndërgjegjësimi i qytetarëve për hedhjen e mbetjeve në vendet e përcaktuara dhe të rritet kapaciteti infrastrukturor – më shumë kosha, më shumë sinjalistikë. Ka shumë elemente që sistemi të funksionojë. Në kontekst rajonal, Shqipëria është një vend nëpër të cilin rrjedhin shumë lumenj që burojnë në tre shtete: Kosovë, Maqedoni dhe Greqi. Prandaj nevojitet bashkëpunim rajonal për menaxhimin e mbetjeve. Nëse Shqipëria duhet të menaxhojë të gjitha mbetjet, vendet e tjera mund të thonë: ‘Nuk është problemi ynë që lumi sjell mbetje’”, përfundon bashkëbiseduesi ynë.

Qeveria shqiptare ka miratuar një ligj të ri për mbrojtjen e mjedisit, ndërsa skandali i inceneratorëve, për të cilët proceset gjyqësore vazhdojnë dhe në të cilët janë dënuar ish-zyrtarë të lartë, përfshirë ministra, tregon se sa serioze është situata me ndotjen dhe mbetjet urbane në vend.