Rruga e Kosovës drejt BE-së: A mund të mbetet dialogu me Beogradin në plan të dytë?

Nga Brukseli dhe kryeqytetet evropiane është thënë shumë herë se Prishtina dhe Beogradi nuk mund të përparojnë në rrugën evropiane pa normalizimin e marrëdhënieve të ndërsjella. Megjithatë, përfaqësuesit e Kosovës të ngarkuar me dialogun e Brukselit dhe negociatat me BE-në, në paraqitjet publike gjithnjë e më shpesh po argumentojnë se përparimi i Kosovës në integrimin evropian nuk duhet të kushtëzohet nga zhvillimi i dialogut me Beogradin. Sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, nuk është e mundur që përparimi i Kosovës drejt BE-së të vlerësohet veçmas nga dialogu me Beogradin. Ata janë të bindur se Brukseli nuk do ta ndryshojë qëndrimin e tij për këtë çështje, prandaj kërkesat e tilla të Prishtinës i interpretojnë si populizëm.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Prishtina e kishte testuar qëndrimin e Brukselit për këtë çështje që dy vjet më parë. Atëherë, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, kërkoi që procesi i integrimit të Kosovës në Bashkimin Evropian të ndahej nga procesi i normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë. Përgjigjja që mbërriti nga selia e BE-së ishte: procesi i integrimit të Kosovës është i lidhur drejtpërdrejt me procesin e dialogut.

Kryenegociatori i Kosovës me Bashkimin Evropian, Jeton Zulfaj, e ka riaktualizuar këtë çështje. Siç deklaroi së fundmi, Kosova nuk duhet të kushtëzohet nga zhvillimi i dialogut me Serbinë.

„Për ne është e rëndësishme të mos jemi peng i mungesës së vullnetit të Serbisë për normalizim apo i përparimit të saj. Ne duhet ta kemi rrugën tonë të përparimit dhe të vlerësohemi në bazë të meritave tona, ndërsa të gjithë treguesit dëshmojnë se kemi arritur përparim të konsiderueshëm“, tha Zulfaj.

Ai deklaroi dje se Kosova ka argumente të forta për marrjen e statusit të vendit kandidat për anëtarësim në BE dhe për hapjen sa më të shpejtë të negociatave të anëtarësimit, duke përmendur „ekonominë e qëndrueshme dhe në rritje“, si dhe harmonizimin e plotë me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të BE-së.

Edhe ambasadori i Kosovës në Bruksel dhe kryenegociatori i Prishtinës në dialogun me Beogradin, Agron Bajrami, deklaroi në fund të muajit të kaluar se Kosovës duhet t’i jepet statusi i vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe t’i mundësohet të përparojë në procesin e integrimit pavarësisht nga Serbia.

Analistët konsiderojnë se një zhvillim i tillë i ngjarjeve nuk është realist.

Qëndrim sipërfaqësor pa ndikim

Nuk është realiste që Prishtina t’i kërkojë Bashkimit Evropian t’i anashkalojë në procesin e integrimit evropian të Kosovës hapat që lidhen me dialogun me Beogradin, sepse rruga drejt Evropës, si për Kosovën ashtu edhe për Serbinë, varet nga mënyra se si do t’i zgjidhin çështjet më urgjente, vlerëson analisti politik Artan Muhaxhiri.

Ai thekson se Bashkimi Evropian nuk është i gatshëm t’i pranojë brenda kornizës së tij institucionale problemet që kanë Kosova dhe Serbia.

„Pa një marrëveshje përfundimtare ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, nuk do të jetë e mundur të ndërmerren hapa thelbësorë drejt Bashkimit Evropian, sepse ky është kriteri që ka përcaktuar BE-ja. Pra, kjo nuk varet nga Kosova apo Serbia, por është ajo që dëshiron Bashkimi Evropian, si edhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Prandaj, nuk mendoj se është realiste t’i kërkohet Bashkimit Evropian t’i përshpejtojë hapat e nevojshëm pa zgjidhur, para së gjithash, çështjet që janë urgjente, jetike dhe vendimtare për të ardhmen, sepse marrëveshja përfundimtare ndërmjet Kosovës dhe Serbisë nuk ka të bëjë vetëm me to, por do të ketë ndikim të madh në të gjitha rajonet“, tha Muhaxhiri për Kosovo online.

Ai shton se BE nuk dëshiron të ketë brenda strukturës së saj edhe më shumë probleme sesa ato ekzistuese.

„Mendoj se është shumë jorealiste t’i kërkohet Bashkimit Evropian t’i anashkalojë këta hapa, sepse BE-ja ka investuar shumë në dialog dhe në përpjekjen për të gjetur një zgjidhje përfundimtare historike. Nuk mendoj se do të tërhiqet dhe do ta ndryshojë qëndrimin në këtë drejtim. Pra, e gjithë kjo është vetëm populizëm dhe një qëndrim politik sipërfaqësor, i cili nuk ka asnjë ndikim real në agjendën e integrimit evropian“, përfundon Muhaxhiri.

Studiuesi i çështjeve të sigurisë nga Beogradi, Nikolla Vujinoviq, thotë se, nga këndvështrimi i integrimit evropian, është e pamundur që përparimi i përgjithshëm i Kosovës drejt BE-së të vlerësohet veçmas nga dialogu me Beogradin. Për këtë arsye, ai konsideron se deklaratat e përfaqësuesve të Prishtinës janë të destinuara për përdorim të brendshëm politik, duke pasur parasysh se në integrimin evropian nuk ka përparim.

„Pesë shtete të Bashkimit Evropian nuk e njohin Kosovën si shtet të pavarur, prandaj parakushti që ajo të hyjë në procesin e integrimit evropian është që të njihet. Ndërsa këto pesë shtete, veçanërisht Spanja, nuk dëshirojnë ta njohin Kosovën derisa atë ta njohë Serbia. Prandaj, nuk ka kuptim të flitet për mundësinë e vazhdimit të integrimit evropian pa shqyrtuar çështjen e procesit të dialogut dhe mënyrën se si Serbia dhe Kosova do t’i rregullojnë marrëdhëniet e tyre të ardhshme“, deklaroi Vujinoviq për Kosovo online.

Edhe pengesat e tjera janë po aq të vështira sa dialogu

Siç shton bashkëbiseduesi ynë, duke dëgjuar deklaratat e përfaqësuesve të Prishtinës, për të „gjëja më interesante“ është se ata besojnë se, nëse do të hynin në procesin e integrimit evropian, tashmë do t’i kishin përmbushur disa kritere.

„Kjo thjesht nuk është e vërtetë. Pra, përmbushja e Planit të Rritjes, në të cilin Kosova po mbetet prapa, jo vetëm për shkak të krizës institucionale, por edhe për shkak të paaftësisë së institucioneve të saj për të zgjidhur çështjet e sundimit të ligjit, pronës dhe komuniteteve pakicë, para së gjithash të komunitetit serb, si dhe dhuna e vazhdueshme ndaj komunitetit serb – të gjitha këto janë pengesa po aq të vështira sa edhe dialogu“, thotë ai.

Nëse Kosova do ta merrte statusin e vendit kandidat për anëtarësim në BE, Kapitulli negociues 35, sipas tij, do t’i referohej dialogut të Brukselit, përkatësisht monitorimit të zbatimit të marrëveshjeve në procesin e normalizimit të marrëdhënieve me Beogradin, ashtu siç ndodh edhe në negociatat që Serbia zhvillon me BE-në.

„Veçanërisht për faktin se Bashkimi Evropian është garantues i Marrëveshjes së Brukselit, Marrëveshjes së Ohrit dhe të gjitha marrëveshjeve të arritura që nga viti 2013. Prandaj, për shkak të domosdoshmërisë së trashëgimisë së tij komunitare, Bashkimi Evropian nuk do të mund ta anashkalonte këtë çështje. Pa përmendur faktin se, me plotësimin e Pyetësorit, në rendin e ditës do të dilnin edhe shumë çështje të tjera dhe mendoj se kjo është vetëm një përpjekje për ta shpërqendruar opinionin vendas, sepse zoti Kurti aktualisht po luan në dy drejtime. I pari është: do të arrijë marrëveshje me opozitën dhe nuk do të ketë zgjedhje; i dyti është: po përgatitem për zgjedhje të reja. Kjo ishte temë për muajin korrik, sepse atëherë në Bruksel u mbajt samiti i madh lidhur me vendet kandidate, ndërsa tani do të presim shtatorin. E gjithë kjo është fushatë zgjedhore në Kosovë e Metohi“, vlerëson Vujinoviq.

Albin Kurti e dorëzoi zyrtarisht kërkesën për anëtarësimin e Kosovës në BE më 15 dhjetor 2022.