Siguria e brishtë në Kosovë, KFOR-i po shton forcat e tij, cili është rreziku nga konfliktet e reja?

Brenda pak javësh, BE, Uashingtoni dhe NATO kaluan nga thirrjet që të dyja palët të përmbahen nga provokimet dhe të kthehen në tryezën e bisedimeve, deri te apelimi tek Qeveria e Kosovës që të mos ndërmarrë hapa të njëanshëm që kontribuojnë në përshkallëzimin e situatës dhe të konsultohet me komunitetin ndërkombëtar përpara se të ndërmarrë të njëjtat hapa.

Ajo për të cilën të gjithë pajtohen është fakti se situata e sigurisë në Kosovë është e brishtë dhe se është e mundur që situata të përshkallëzohet në periudhën e ardhshme.

Kur merren parasysh inkursionet e Policisë së Kosovës në klinika dhe objekte të autoriteteve të përkohshme, ndalimi i përdorimit të dinarëve, heqja e simboleve serbe, mbi të gjitha flamujt para komunave, heqja e flamurit të OKB-së dhe hyrja në zyrat e tyre në komunat e veriut... edhe shqetësimi i bashkësisë ndërkombëtare është dhe sa i justifikuar.

Mirëpo, ky shqetësim manifestohet si më parë përmes një numri të madh njoftimesh, por pa masa konkrete, ndërsa serbët që jetojnë në Kosovë dita ditës po përballen me një situatë gjithnjë e më të vështirë.

Analisti ushtarak Vllade Radulloviq ka vlerësuar se pas një kohe të gjatë mund të pritet shtim i forcave të KFOR-it në Kosovë, për, siç tha ai, situatën sfiduese të sigurisë.

“Kur flasim për situatën e sigurisë në Ballkan, mendoj se fokusi më i madh është te Kosova dhe Metohia. Si pika e dytë nevralgjike është Bosnja dhe Hercegovina dhe shpesh do të dëgjoni, sidomos në mediat perëndimore, se ndoshta Bosnja dhe Hercegovina është më reale si pikë zjarri potenciale, sepse në territorin e Kosovës dhe Metohisë ka një numër të caktuar të pjesëtarëve të KFOR-it, por për shkak të të gjitha konflikteve politike dhe gjithçka që ndodh në nivel të përditshëm ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, të gjitha tensionet në lidhje me dinarin serb dhe gjithçka që ishte aktuale në periudhën e kaluar, duke përfshirë rastin në Banjskë, e gjithë kjo konfirmon tezën se situata në këtë pjesë të Ballkanit është e paqëndrueshme dhe në fakt ngjarje të tilla, deklarata të politikanëve dhe e gjithë atmosfera në të cilën gjendemi ne si shoqëri e mbështesim edhe më tej këtë histori për ta dëgjuar herë pas here. Unë do të thosha se është një lloj perpetum mobile i cili vetë filloi vetë dhe po kthehet dhe është shumë e vështirë të dallosh këtu si dhe nëse tensioni nxitet nga deklaratat e politikanëve, represioni i serbëve në Kosovë dhe Metohi, disa lëvizje që po tërhiqen, apo deklaratat e disave nga Lindja dhe Perëndimi”, thotë Radulloviq për Kosovo online.

Ai kujton se si në Lindje ashtu edhe në Perëndim, argumenti i Kosovës merret shpesh kur u nevojitet për të vëzhguar situatën nga këndvështrimi i tyre. Duke folur për shtimin e pjesëtarëve të KFOR-it, ai beson se pas një kohe të gjatë mund të ndodhë që misioni të forcohet numerikisht.

“Edhe pse në vitet e fundit ka pasur një trend të rënies së pjesëtarëve të KFOR-it, nëse shikoni numrin prej rreth 55.000 në vitin 1999 dhe 2000, tani kemi arritur në rreth 3.600, që është shumë më pak se numri fillestar. Kohët e fundit, pas një kohe të gjatë gjatë periudhës së rënies së numrit të pjesëtarëve të KFOR-it, vërejmë një rritje në më shumë se 4.000 pjesëtarë të KFOR-it. Anglezët, amerikanët, madje edhe kroatët përmendën se do të angazhojn një numër shtesë të pjesëtarëve të forcave të tyre të armatosura si pjesë e Kontingjenti kombëtar kroat në territorin e Kosovës dhe Metohisë. Më duket se mund të presim edhe më shumë praninë e KFOR-it. Mos harroni se janë disa forca që janë të destinuara të mund të dislokohen shumë shpejt nga baza të ndryshme në Evropë në territorin e KdheM në rast nevoje, në fund të fundit skenarët e ushtrimeve të caktuara janë realizuar pikërisht sipas këtij parimi, prandaj më duket se jemi në një periudhë kur do të shohim një rritje të caktuar numri i pjesëtarëve të KFOR-it, por nga ana tjetër, tani nuk do të pretendoja se mund të priten mijëra e mijëra ushtarë të rinj. Mund të flasim për qindra ushtarë, nëse situata e dikton kështu, nëse nuk futemi në një situatë konflikti”, thotë ai.

Duke folur për njoftimet për formimin e “Shengenit ushtarak”, Radulloviq thekson se kjo nuk është një çështje e re kur flitet për NATO.

“Ka lindur nevoja për një periudhë të shkurtër kohore për të lëvizur në distanca më të mëdha ose, nëse doni, në tokë nga bregu i Atlantikut, domethënë nga Evropa Perëndimore, lexo Holandën, Belgjikën, Francën, deri në pjesën lindore të Evropës, më afër vendeve baltike, më konkretisht me Poloninë, është fundi i atij Shengen ushtarak ajo linjë Holandë-Gjermani-Poloni dhe mendoj se do të diskutohet më së shumti në Uashington dhe mbetet për t'u parë fillimi përkundër faktit se ekziston Shengeni që ne e njohim brenda BE-së dhe nëse vendet e përmendura janë njëkohësisht anëtare të NATO-s dhe përveç kësaj që ka bashkëpunim, prapëseprapë burokracia është ai segment që disi munden të tejkalohet dhe kjo kërkon kohë dhe procedura të caktuara. Ideja është që të anashkalohen sa më shumë nga këto procedura dhe të lihen mënjanë në rast nevoje në mënyrë që memorandumet dhe njoftimet të mos dërgohen, por thjesht duke përdorur automjete dhe të paketuara kompozime, është e mundur të kalosh nga një pjesë e Evropës në tjetrën për vetëm disa orë pa asnjë problem”, shpjegon Radulloviq.

Kryetari i Këshillit për Politika Strategjike dhe ish-ministri i Mbrojtjes i Serbisë, Dragan Shutanovac, thotë se mesazhet e dërguara nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg, duke paralajmëruar për situatën sfiduese të sigurisë në Kosovë dhe Bosnjë e Hercegovinë, janë dërguar me qëllim të tërheqjes së vëmendjes ndaj problemit, dhe shton se ky mesazh u drejtohet kryesisht autoriteteve në Prishtinë dhe atyre që nuk e kuptojnë situatën e sigurisë në Kosovë.

“Nuk ka dyshim se në Bosnje dhe mbi të gjitha në Kosovë dhe Metohi ka njerëz që nuk duan të respektojnë marrëveshjet e Dejtonit apo të Brukselit. Për momentin mendoj se situata në Kosovë është shumë më e keqe, duke pasur parasysh se ne kemi në anën tjetër Albin Kurtin, i cili jo vetëm ka ambicie që me incidente të vogla, por edhe më të mëdha të bëjë presion mbi popullatën serbe që jeton në Kosovë e Metohi. Në projeksionin i tij është ajo që shkruhet në programin e partisë së tij që është formimi i një “Shqipërie të madhe”, e cila kërcënon jo vetëm Serbinë, por edhe Maqedoninë e Veriut, Greqinë dhe Malin e Zi”, thotë Shutanovac për Kosovo online.

Ai tregon se projeksioni i Kurtit nuk ka të bëjë vetëm me serbët.

“Nga ana tjetër, ai ka qartë dëshirën dhe synimin që të bëhet lider i të gjithë shqiptarëve të botës. Kjo është arsyeja pse Prishtina është në konflikt me Tiranën, pjesërisht me Shkupin. Nëse bashkësia ndërkombëtare nuk e njeh këtë, dhe mendoj se ata që e kuptojnë situatën e kuptojnë, është vetëm çështje e interesit të tyre nëse duan të reagojnë për atë çështje, atëherë realisht kemi një problem sigurie që mund të çojë në incidente që rrezikojnë jetën e qytetarëve në Kosovë dhe Metohi”, paralajmëron ish-ministri i Mbrojtjes.

I pyetur nëse mesazhet se në Kosovë ka sfida të sigurisë në veçanti mund të nënkuptojnë rritje të numrit të ushtarëve të KFOR-it në atë zonë, bashkëbiseduesi ynë thekson se Serbia gjithmonë ka insistuar që forcat e misionit të mos reduktohen.

“Me sa di unë, edhe unë kam qenë i përfshirë në atë punë, në çdo takim kemi kërkuar që KFOR-i të mos e zvogëlojë numrin e pjesëtarëve. Të gjithëve na kujtohet 17 marsi, kur një reagim i pamjaftueshëm i shpejtë dhe në anën tjetër një reagim i pamjaftueshëm i numrit të ushtarëve të KFOR-it çoi në përshkallëzimin e situatës me një numër të madh viktimash. Në atë kohë KFOR-i praktikisht si të thuash i shpëtoi serbët. Dhe ajo që nuk flitet në Serbi është se kishte më shumë viktima nga pala shqiptare, sepse KFOR-i ka vepruar me të gjitha armët dhe mjetet që ka. Ka mundësi që Stoltenbergu po dërgon mesazh për forcimin e forcave të KFOR-it, por besoj se mbi të gjitha mesazhi u drejtohet autoriteteve në Prishtinë dhe atyre që nuk e kuptojnë se çfarë po ndodh në Kosovë dhe që në këtë moment kanë qëndrim negativ ndaj Serbisë dhe e përkrahin Kurtin, i cili në asnjë mënyrë nuk është faktor paqeje apo stabiliteti në rajon, por pikërisht e kundërta”, thotë Shutanovac.

Shutanovac iu referua edhe vizitës së admiralit Rob Bauer në Mal të Zi, duke theksuar se vizita e tij është një sinjal i qartë se ka interesa sigurie që një përfaqësues i BE-së të vizitojë rajonin.

“Nuk mund të them se për çfarë ishin diskutimet me admiralin Bauer në Mal të Zi, por padyshim që ka interesa sigurie që një përfaqësues i BE-së të vizitojë rajonin. Ajo që di është se 33 ambasadorë të vendeve të ndryshme morën pjesë në konferencë në Prishtinë dhe po marrin njoftime se çfarë realisht po ndodh atje dhe me sa di unë zyra e OKB-së në Kosovë i ka informuar në mënyrën e duhur për këtë. Çështja se çfarë raportesh në OKB do të shkojnë pas kësaj, por brenda kësaj mendoj se mesazhet që Stoltenberg është dërgimi janë paralajmërim nga njëra anë, devijimi i vëmendjes, dhe nga ana tjetër paralajmërim për ata që dëshirojnë të krijojnë konflikt me viktimat”, vlerëson Shutanovac.

I pyetur se çfarë nënkuptojnë njoftimet për formimin e “Shengenit ushtarak” në rajon, i cili do të konfirmohej në Samitin e NATO-s në korrik në Uashington, ish-ministri i Mbrojtjes vlerëson se nuk do të ndryshojë shumë kur bëhet fjalë për Serbinë.

“Ato marrëveshje tashmë ekzistojnë, Serbia i ka ato marrëveshje me atë që ne duhet të jemi shumë të saktë. Lëvizja e lirë nuk do të thotë që ata mund të kalojnë nëpër Serbi kur të duan, ku të duan dhe me çfarë shpejtësie të duan. Ata aplikojnë dhe marrin lejen e levizjes se lire, i ndjek policia serbe nga hyrja ne dalje nga Serbia dhe kjo eshte dicka krejt normale dhe nuk eshte asgje e re ne boten moderne. Ajo levizja e lire sic e imagjinojne disa qe dikush mund te hyje me mjete ushtarake dhe te kaloje përmes Serbisë as që është paraparë, as nuk është e mundur”, thotë Shutanovac.

Ministri gjerman i Mbrojtjes Boris Pistorius tha për "Blic" se Berlini do të rrisë përfshirjen e tij në KFOR në prill.

“Ne kemi informuar NATO se jemi gati të rrisim angazhimin tonë në mënyrë që të mund të reagojmë fleksibël ndaj përshkallëzimit të situatës si ai i 24 shtatorit. Unë i qëndroj fjalës. Nga prilli i këtij viti, ne do të dërgojmë forca shtesë në madhësi të kompanisë dhe forca të nevojshme mbështetëse në Kosovë. Kjo rrit ndjeshëm kontigjentin tonë nga rreth 70 ushtarë aktualisht në rreth 250. Në të njëjtën kohë, është e rëndësishme të theksohet se ushtria mund të kontribuojë në zgjidhjen, por nuk mund ta arrijë e vetme. Ne duhet të kemi sukses në stabilizimin e situatës në afat të gjatë përmes një qasjeje të integruar të sigurisë. Këtë e bëj të qartë edhe në bisedat e mia gjatë këtij udhëtimi”, tha Pistorius.

Kryetari i Forumit për Marrëdhënie Etnike, Dushan Janjiq, vlerësoi se mundësia e formimit të të ashtuquajturit Shengen ushtarak do të synonte më shumë që Rusia të mos transferojë konfliktin në Ballkanin Perëndimor, por shtoi se qëndrimi i Serbisë do të ishte delikat, sepse ajo është ushtarakisht neutral.

“Sa i përket formimit të Shengenit ushtarak, ai synon më shumë të pengojë Rusinë të transferojë luftën në Ballkanin Perëndimor, synon mbrojtjen kundër transferimit të konfliktit dhe jo për këto çështje të brendshme. Serbia do të ketë një pozitë delikate në rastin e Shengenit ushtarak, sepse është ushtarakisht neutrale, por neutraliteti nuk përjashton bashkëpunimin në fushën e sigurisë, është një ide e mirë që nuk do të realizohet, por është e sigurt që ajo që po ndodh tashmë duhet të bëhet, shkëmbimi i njerëzve dhe politikanëve, njohja më e mirë e autoriteteve serbe me mënyrën se si funksionon NATO dhe bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes civile që nuk ka ekzistuar deri më tani dhe ky bashkëpunim mund të ndihmojë edhe për Kosovën”, thotë Janjiq për Kosovo online, duke shpjeguar njoftimet për formimin e një “Shengeni ushtarak” në rajon, që do të konfirmohej në samitin e NATO-s në Uashington në korrik, dhe që do të përfshinte korridore për lëvizjen e lirë të trupave ndërmjet vendeve anëtare të Aleancë.

Ai shton se “i ashtuquajturi Shengen ushtarak është një nga idetë”.

“Objektivisht mund të jetë vetëm brenda kornizës së standardeve të NATO-s, që do të jetë një sfidë e madhe për autoritetet aktuale në Serbi, që është thelbi i krizës së sigurisë në Kosovë që nga Rambuje e deri më sot. Në vitet 1990, NATO dhe SHBA u bënë garantues të fuqisë në Evropë, dhe që nga Lufta e Dytë Botërore në botë, dhe kjo është ajo që nuk do ta lëshojnë dhe ajo që aktualisht nuk është e përshtatshme për Rusinë e Putinit”, thotë Janjiq.

Siç thekson ai, Kosova dhe Bosnja janë pika nevralgjike në aspektin e sigurisë, veçanërisht Kosova.

“Kriza e sigurisë ekziston edhe në Kosovë edhe në Bosnje, e sidomos në Kosovë, sepse nga qershori 2022 kemi futjen në lojë të ushtrisë serbe, xhandarmërinë, mbrojtjen civile te serbët që armatosen dhe shkojnë në barrikada. Fillimisht ishte përballje me qeverinë e Kurtit, policinë dhe institucionet, pastaj vjen përfshirja e NATO-s, ngrenë avionët për parandalim, pastaj kemi këtë krizë të madhe, përplasje me ushtarë, plagosen më shumë se nëntëdhjetë ushtarë të KFOR-it i cili konsiderohet si sulm ndaj përfaqësuesve të misionit ushtarak ndërkombëtar të NATO-s, por atje KFOR-i po bënte diçka që nuk i pëlqente, punën e policisë, dhe i ndau njerëzit, qytetarët e pakënaqur nga institucionet e Kosovës. Qeveria. Është sigurisht diçka nga e cila ata duan të largohen dhe t'u kthehen gjërave ushtarako-policore. Por, nuk ka zgjidhje, sepse nuk diskutohet për kthimin e serbëve në polici, por Kurti pranohet sipas disa kritereve të tij dhe ky është një problem që nuk po zgjidhet”, beson Janjq.

Zëvendës shefi i Misionit të Shteteve të Bashkuara në NATO, Riçard Holzeple, tha se SHBA-të shpresojnë në përparim në dialogun ndërmjet Serbisë dhe Kosovës me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian, në mënyrë që të zvogëlohet nevoja për praninë e misionit ndërkombëtar të KFOR-it, duke mos dashur të vlerësojë se sa kohë do të duhet që ai mision i NATO-s të qëndrojë në Kosovë.

Në një bisedë me përfaqësues të disa mediave me ndikim nga Serbia në Bruksel, i pyetur se si e sheh misionin e KFOR-it dhe të ardhmen e tij në pesë vjet dhe duke marrë parasysh FSK, ai tha se është mosmirënjohëse të parashikohet, por se NATO ka treguar se është në gjendje të mbajë misionin e tij për kaq gjatë dhe të përshtatet me situatën.

“Nuk do të parashikoj se sa do të qëndrojë KFOR-i në Kosovë, shpresa jonë është se do të ketë përparim në dialog, me ndërmjetësimin e BE-së, që do të krijojë kushte për reduktimin e pranisë ndërkombëtare. Por e di që aleatët janë të vendosur. Ne kemi demonstruar aftësinë tonë për të pasur një mision për një kohë kaq të gjatë dhe për ta përshtatur atë me situatën. Dhe ne do të vazhdojmë ta bëjmë këtë. Nuk do të paragjykoj tani nëse edhe pas pesë vitesh Kfor do të jetë ende i nevojshëm. Jam më optimist se do të shohim përparim politik që do të mundësonte mundësi të tjera”, tha Holzepl.