Tërheqja e SHBA-së nga Kosova: Mesazh i Trumpit për Evropën, rrezik për stabilitetin e rajonit

Uashingtoni synon të zvogëlojë varësinë e Bashkimit Evropian nga kapacitetet mbrojtëse dhe mbrojtja e SHBA-së, ndërsa pretendimet se Amerika do të ulë praninë në Kosovë përbëjnë një mesazh për Brukselin që të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e kontinentit dhe brenda NATO-s, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Një skenar i tillë, paralajmërojnë ata, mund të rrezikojë stabilitetin e rajonit, por theksojnë se KFOR-i do të ruante praninë e tij dhe do të vazhdonte të funksiononte me riorganizim të trupave.

Shkruan: Jellena Novakov

Portali brukselas “Politico” raportoi së fundmi, duke iu referuar burimeve të paemëruara, se SHBA do të kërkojë zvogëlimin e misioneve të NATO-s, përfshirë edhe në Kosovë. Këto pretendime më pas u mohuan nga Komanda Evropiane e Forcave të Armatosura të SHBA-së, si dhe nga zyrtarë të paemëruar të Pentagonit dhe NATO-s.

Mundësinë e ndryshimeve në përbërjen e KFOR-it e mohoi edhe komandanti Ozkan Ulutaş, i cili tha se aktualisht nuk po shqyrtohen ndryshime të rëndësishme në KFOR dhe se Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të luajnë një rol themelor në mbështetjen e sigurisë në të gjithë Kosovën dhe stabilitetit rajonal.

Analistët kujtojnë se presidenti amerikan Donald Trump që nga fillimi i mandatit të tij të dytë ka rritur presionin ndaj aleatëve, përfshirë Bashkimin Evropian, që të marrin më shumë përgjegjësi sa i përket sigurisë dhe financimit të mbrojtjes. Vitin e kaluar ai kërkoi gjithashtu që çdo vend anëtar i NATO-s të rrisë shpenzimet për mbrojtjen në pesë për qind të PBB-së nga dy për qind sa ishte më parë, edhe pse as vetë SHBA-të nuk e përmbushin këtë kusht.

Bashkimi Evropian u përgjigj me një plan armatimi në vlerë prej 800 miliardë eurosh, me paralajmërime për strategji për arritjen e pavarësisë teknologjike nga SHBA-të, si dhe me rikthimin e agjendës së zgjerimit në fokus.

Ndërkohë, në Ballkanin Perëndimor po ndodhin ndryshime në situatën e sigurisë, ndërsa udhëheqja shtetërore serbe dhe Kolegji i Shefave të Shtabit të Përgjithshëm kanë shprehur shqetësimin se aleanca ushtarake e Shqipërisë, Kosovës dhe Kroacisë është e drejtuar kundër Serbisë dhe paraqet rrezik për sigurinë kombëtare, por edhe atë më të gjerë rajonale. Edhe pse zyrtarët shqiptarë, kroatë dhe kosovarë e kanë mohuar se kjo aleancë është e drejtuar kundër ndonjë shteti, bashkëbiseduesit e Kosovo online paralajmërojnë se një prani e reduktuar e SHBA-së në Kosovë do të përbënte gjithsesi rrezik shtesë si për Serbinë ashtu edhe për stabilitetin e rajonit.

Koloneli amerikan në pension Ray Wojcik, i cili më parë ka shërbyer si drejtues i Zyrës për Bashkëpunim në Mbrojtje në ambasadën amerikane në Prishtinë, paralajmëroi gjithashtu se çdo ndryshim i papritur në praninë e SHBA-së në Kosovë do të çonte në destabilizim, por vlerësoi se kjo do të krijonte hapësirë për zgjerimin e ndikimit të Rusisë dhe Kinës në Ballkanin Perëndimor.

Sipas tij, SHBA-të po rishqyrtojnë pozicionin e tyre ushtarak në botë, për çka është e nevojshme që aleatët evropianë në NATO të marrin më shumë përgjegjësi për mbrojtjen kolektive në kontinent. Megjithatë, Wojcik vlerëson se prania e SHBA-së në Kosovë është faktor kyç i parandalimit, duke shtuar se një reduktim i madh i trupave amerikane do të ndikonte më shumë në aftësinë për parandalimin e krizave dhe reagimin e shpejtë sesa në sigurinë e përditshme.

Përgjegjësia e SHBA-së dhe BE-së në Ballkanin Perëndimor

Hulumtuesi i studimeve të sigurisë Nikolla Vujinoviq gjithashtu konsideron se pretendimet për tërheqjen e amerikanëve janë përpjekje për ta shtyrë Bashkimin Evropian të marrë më shumë përgjegjësi në kontinent dhe brenda NATO-s.

“SHBA-të duan rikonfigurimin e marrëdhënieve në Evropë. Duan që aleatët evropianë të marrin më shumë përgjegjësi, rrjedhimisht, në të gjitha pikat ku ata ndodhen në Evropë, ata (SHBA-të) insistojnë që evropianët të marrin barrë më të madhe”, tha ai për Kosovo online.

Vujinoviq vlerëson se SHBA-të nuk do të tërhiqen nga Kosova dhe se një veprim i tillë do të krijonte një rrezik për të gjithë rajonin.

"SHBA-të nuk do të tërhiqen nga Kosova dhe, sipas bindjes sime të thellë, do të ishte shumë negative nëse kjo do të ndodhte. Situata në botë është e tillë sa do të krijonte vetëm një pikë tjetër fokale që nuk na nevojitet në këtë moment, jo vetëm për ne si Republikë e Serbisë, por edhe për popullin serb në tërësi, por edhe për rajonin. Unë besoj se ky është vetëm një hap diplomatik në negociatat midis aleatëve evropianë dhe SHBA-së në mënyrë që Evropa të marrë përgjegjësi më të madhe, sepse operacionalizimi nuk ekziston, ne marrim vetëm deklarata", tha ai.

Ai gjithashtu vuri në dukje deklaratat e zyrtarëve të paidentifikuar se nuk do të ketë tërheqje, por megjithatë, ai pret ndryshime të caktuara.

"Sigurisht, do të ketë disa ndryshime, por ndryshimet kanë ndodhur që nga viti 1999 dhe nuk kanë nënkuptuar kurrë diçka tepër të madhe për sigurinë e Kosovës dhe Metohisë", përfundoi Vujinoviq.

Riorganizimi i KFOR-it

Nga ana tjetër, Marko Savkoviq nga fondacioni ISAK tha për Kosovo online se ekziston mundësia që SHBA-të të zvogëlojnë praninë ushtarake në Kosovë, por se në atë rast KFOR-i do të vazhdonte të funksiononte me riorganizim të trupave dhe me pjesëmarrje më të madhe të vendeve të tjera, ndoshta edhe disa nga rajoni.

“Më duket se në këtë moment ekzistojnë disa opsione. Njëra është që KFOR-i të vazhdojë të ekzistojë siç është tani. Zonat e përgjegjësisë janë të ndara qartë dhe ky përbërje nuk ndryshon shumë. Tjetra, në rast se amerikanët vërtet largohen, ndoshta do të kërkonte që disa vende të kompensojnë praninë e tyre. Ka vende që janë natyrshëm të interesuara”, tha ai.

Duke folur për administratën aktuale të SHBA-së, Savkoviq thekson se fokusi i saj ka ndryshuar krahasuar me mandatin e parë të Donald Trump, dhe se Ballkani Perëndimor nuk ndodhet ndër prioritetet.

“Prioritetet (e administratës amerikane) ndryshojnë vazhdimisht, ajo është shumë më pak e parashikueshme në veprim. Është mjaft e qartë se, ndryshe nga mandati i parë i Trump-it, ky rajon tani nuk është në fokus në atë masë”, tha Savkoviq.

Prani simbolike

Analisti Nexhmedin Spahiu tha se nuk pret tërheqje të plotë të KFOR-it nga Kosova, duke shtuar se do të vazhdojë një prani simbolike derisa Serbia ta njohë Kosovën.

“KFOR-i do të mbetet, në një farë mënyre, derisa të arrihet një marrëveshje mes Kosovës dhe Serbisë, përkatësisht derisa Kosova të njihet nga Serbia”, tha ai.

Nëse ndodh zvogëlimi i numrit të ushtarëve amerikanë në Kosovë, Spahiu thekson se nuk do të ketë ndryshime të mëdha në funksionimin e KFOR-it.

“Numri i ushtarëve të KFOR-it në Kosovë është simbolik. Ata janë dëshmi e sovranitetit”, tha ai, duke rikujtuar se shtetet evropiane dërguan një numër të vogël, gjithashtu simbolik, ushtarësh në Grenlandë kur presidenti i SHBA-së, Donald Trump, kërcënoi me aneksimin e atij ishulli danez.

“Një sulm ndaj Grenlandës do të nënkuptonte sulm ndaj ushtrisë së tyre. Po ashtu, nuk është e rëndësishme sa do të jetë numri i ushtarëve këtu në Kosovë, por që Misioni është këtu, i pranishëm, dhe çdo sulm ndaj Kosovës është gjithashtu sulm ndaj KFOR-it”, thotë Spahiu për Kosovo online.

SHBA dhe Nato

Diplomati dhe ish-ambasadori amerikan Jonathan Moore deklaroi për Kosovo online se SHBA-të mbeten të përkushtuara ndaj NATO-s dhe vlerësoi se misioni i KFOR-it do të vazhdojë sepse është i rëndësishëm si për Kosovën ashtu edhe për pjesën tjetër të rajonit.

Moore theksoi gjithashtu se NATO është organizata më e suksesshme e sigurisë në histori dhe se SHBA-të kanë qenë kontribuesi më i madh në Aleancë për një kohë të gjatë, por tani anëtarët e tjerë duhet të ndajnë më shumë burime.

Duke komentuar të thënat për tërheqjen e SHBA-së nga Kosova, Moore tha se NATO do të ruajë praninë e saj ndërsa Amerika rishqyrton se në cilat rajone të botës duhet të përqendrohet.

"Tani nuk e di se cilat do të jenë vendimet, por në fund të fundit do të jetë që NATO do të ruajë praninë e saj. KFOR-i është shumë i rëndësishëm. Është i rëndësishëm për të gjithë rajonin, fqinjët e Kosovës, si dhe për vetë Kosovën. Nëse shikoni Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut, të dyja në NATO, Malin e Zi në NATO, Greqinë në NATO, kjo është struktura themelore që do të mbetet e njëjtë. Njerëzit përpiqen të hamendësojnë dhe, sinqerisht, ta interpretojnë tepër. Ekziston një debat rreth asaj se ku Shtetet e Bashkuara kanë ambasador dhe ku jo. Fakti është se ne kemi ambasada. Ne kemi të njëjtin rrjet ambasadash. Ne kemi diplomatë profesionistë ose ambasadorë si përfaqësues profesionistë të presidentit në të gjithë botën. Kjo nuk ka të bëjë me Kosovën. Kjo nuk ka të bëjë me rajonin e Ballkanit. Kjo ka të bëjë me një rishikim më të gjerë që po kryhet në Shtetet e Bashkuara për të parë se ku duhet të kontribuojmë me pikat tona të forta, talentet tona, burimet tona", tha Moore.

Diplomati vuri në dukje se nuk ka një numër të madh ushtarësh amerikanë në Kosovë dhe se ushtarë nga vende të tjera janë sigurisht në terren, edhe nëse ka ndryshime në vendosjen e trupave të SHBA.

"Ne nuk kemi një numër të madh trupash në terren në Kosovë. Përsëri, nëse ky numër zvogëlohet me ndonjë faktor, NATO është atje. Ka forca italiane atje. Ka forca nga Turqia që do të vazhdojnë të jenë atje. Njerëzit nuk duhet të mendojnë për pro ose kundër. Ata duhet të kuptojnë se angazhimi ndaj NATO-s, të cilin Shtetet e Bashkuara e mbështesin fuqimisht, nuk do të ndryshojë", thotë Moore për Kosovo online.