Tringjyrëshja serbe në bankën e të akuzuarve: Cilat flamuj e prishin, e cilat jo, rendin publik në Kosovë?

Në rrugën kryesore të Graçanicës, tringjyrëshet serbe të vjetra dhe të dëmtuara, qershorin e kaluar para Vidovdanit, u zëvendësuan me të reja. Para festës së madhe të popullit serb këtë vit, erdhi aktgjykimi i Gjykatës Themelore në Prishtinë: vendimi i Komunës së Graçanicës për të vendosur “flamuj të një shteti tjetër” cenon seriozisht karakterin unik dhe kushtetues të Kosovës. “Cenon rendin publik dhe bashkëjetesën ndëretnike”. Sipas analistëve, vendimi i gjykatës ka një prapavijë politike, dhe shtrohet pyetja: si është e mundur që një ndalim i tillë nuk ka prekur deri më tani flamurin shqiptar?

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Këshilltarët e Kuvendit Komunal të Graçanicës në fillim të qershorit 2024 dhanë pëlqimin që me rastin e shënimit të Vidovdanit të vendosen simbolet e komunitetit serb.

Kërkesa për zëvendësimin e flamujve të vjetër dhe të shqyer të Republikës së Serbisë erdhi nga 13 organizata joqeveritare që ishin të përfshira në organizimin e Verës Kulturore-Argëtuese 2024 dhe shënimin e Vidovdanit. Ato u thirrën në nenin 59 të Kushtetutës së Kosovës, i cili ndër të tjera thotë: anëtarët e komuniteteve kanë të drejtë të përdorin dhe të shfaqin simbolet e komunitetit, në përputhje me ligjin dhe standardet ndërkombëtare.

Më 23 qershor, punëtorët e Departamentit të Shërbimeve Publike i zëvendësuan flamujt në shtyllat në Rrugën e Car Llazarit.

Një muaj më vonë, Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal paditi Komunën e Graçanicës, duke kërkuar nga Gjykata Themelore në Prishtinë që të anullojë vendimin komunal për të shënuar dhe festuar Vidovdanin me përdorimin e simboleve dhe flamujve të Serbisë, duke u thirrur në faktin se data 28 qershor nuk është përcaktuar si festë zyrtare apo ditë përkujtimore në Kosovë.

Epilogu: Gjykata me aktvendimin e 9 qershorit të këtij viti konstatoi se Komuna e Graçanicës "e ka tejkaluar kompetencën e përcaktuar me ligj" duke miratuar shfaqjen e "flamurit të një shteti tjetër".

Janë paralajmëruar edhe vetëqeverisjet e tjera lokale.

„Vendimi duhet të shërbejë si model veprimi për të gjitha komunat tjera në të ardhmen“, thuhet në aktgjykimin e gjykatës.

A është vendimi marrë "pa anuar as nga babai e as nga daja"?

Partia më e madhe serbe në Kosovë, Lista Serbe, ka njoftuar se organet kompetente të Komunës së Graçanicës do të paraqesin ankesë ndaj vendimit të gjykatës. Kjo parti e vendos aktgjykimin në kontekst të zgjedhjeve lokale të ardhshme, dhe rikujton se deputetët e saj prej vitesh kanë propozuar që Vidovdani të definohet ligjërisht si festë e popullit serb, por se kjo është penguar në mënyrë të vazhdueshme në Kuvendin e Kosovës. Përveç kësaj, Lista Serbe ka kërkuar nga gjykata që arsyetimin e vet ta aplikojë edhe në rastet që kanë të bëjnë me flamurin shqiptar.

Flamuri i Shqipërisë, të kujtojmë, qëndron tash dy muaj në rreshtin e parë të ulëseve të deputetëve në Kuvendin e Kosovës.

Për vendimin e gjykatës në Prishtinë ka reaguar edhe drejtori i Zyrës për Kosovë e Metohi të Qeverisë së Serbisë, Petar Petkoviq, i cili vlerësoi se ky vendim është drejtpërdrejt i drejtuar kundër popullit serb dhe se kemi të bëjmë me një mohimi sistematik e institucional të të drejtave të tij në Kosovë.

Drejtori ekzekutiv i Qendrës për Zëvendësimin e Kulturës Demokratike, Dushan Radakoviq, vlerësoi për Kosovo online se gjykata ka marrë një vendim politik si rezultat i presionit nga aktivistët politikë dhe partia në pushtet.

„Gjykata, sipas mendimit tim, e ka interpretuar gabimisht dhe e ka politizuar të gjithë situatën. Askund nuk është ndaluar përdorimi i flamurit. Si është e mundur që flamuri i Shqipërisë përdoret në tubimet në Kosovë dhe askund nuk është ndaluar? Vidovdani festohet dhe përkujtohet në Gazimestan me shekuj, që nga viti 1389, dhe tani me një vendim politik për shkak të gjithë situatës rreth Kuvendit dhe gjithçkaje që po ndodh në Kosovë, gjykata pas kaq shumë kohe merr vendim për ndalimin e flamurit të Serbisë. Kjo nënkupton që mund të ketë edhe arrestime të njerëzve që mbajnë flamurin atë ditë në Gazimestan apo në ndonjë festë tjetër kudo në Kosovë“, tha Radakoviq.

Pa hyrë në atë se a mund të anulohet fjala e gjykatës, zëvendës Avokati i Popullit të Kosovës, Niman Hajdari, ka thënë për Kosovo online se përdorimi i simbolit duhet të jetë në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet.

"Kjo rregullohet nga Kushtetuta dhe ligjet, dhe mendoj se organet qeveritare duhet të veprojnë në këtë mënyrë", tha ai.

Sipas historianit Aleksandar Guxhiq, vendimi i gjykatës do të rrisë më tej mosbesimin e serbëve ndaj institucioneve të Kosovës. Nëse zbatohet, ai paralajmëron se mund të priten arrestime të reja të serbëve.

"Të gjithë e mbajmë mend në vitet e mëparshme se si policia përdori brutalisht forcën dhe i pengoi serbët të hynin në Gazimestan me simbole kombëtare. Të gjithë e mbajmë mend në vitet e para se autoritetet e Prishtinës, mbi të gjitha policia e Kosovës, përdorën faktin se në Vidovdan ndjenjat kombëtare të serbëve ishin më të theksuara atë ditë dhe arrestuan serbë. Ky ishte mesazhi se serbët të mos vijnë nga të gjitha anët e botës ku jetojnë, se nuk vijnë në Kosovë, në Vidovdan", tha Gudzhiq për Kosovo online dhe kujtoi se Kosova është zona me ndjenjat më të theksuara kombëtare për serbët, ku u zhvillua beteja e Vidovdanit në vitin 1389, e cila përcaktoi identitetin e popullit serb.

Lidhur me argumentin e gjykatës se shfaqja e flamurit serb “rrezikon seriozisht rendin publik dhe bashkëjetesën ndëretnike”, historiani Stefan Radojkoviq thotë se përveç disa përjashtimeve, bashkëjetesa nuk ka ekzistuar në Kosovë që nga 10 qershori 1999.

"Bashkëjetesa ndëretnike nuk ekziston, por në thelb jetohet në mënyrë paralele. Çdo gjë që shohim si shembuj të bashkëjetesës së mundshme është më tepër përjashtime, si Kamenica e Kosovës, sesa rregull. Kjo masë e gjykatës duhet të kuptohet si pjesë e paketës promovuese të Albin Kurtit, i cili, bazuar në diskriminim, ngacmim, dhunë institucionale dhe ndonjëherë edhe dhunë fizike, ushtron presion mbi komunitetin serb dhe institucionet e Republikës së Serbisë në Kosovë dhe Metohi, me qëllim ruajtjen e popullaritetit të tij, i cili aktualisht është në rënie në mesin e komunitetit shqiptar në Kosovë dhe Metohi", ka thënë Radojkoviq për Kosovo online.

Interpretimi i gjykatës, siç shton ai, mbart edhe një notë strategjike, e cila ka për qëllim të zbrazë të ardhmen e Asociacionit të Komunave Serbe nga çdo përmbajtje reale.

„Këtu mund të shohim tri shtresa: e para është momenti kur akuzoni atë që e maltretoni, se ai po ju provokon. Kjo mund të krahasohet me justifikimet e njohura të përdhunuesve të cilët thonë se janë provokuar nga vajzat që ishin veshur bukur. Së dyti, nuk ekziston një traditë e harmonisë ndëretnike apo e bashkëjetesës, të paktën që nga qershori i vitit 1999. Dhe e treta, është se e gjithë kjo është pjesë e fushatës politike të Albin Kurtit, dhe tani ka ardhur radha për çështjen e festimit të Vidovdanit“, përmbledh Radojkoviq.

Sa i përket Vidovdanit, ai shton se kjo është para së gjithash një festë fetare dhe një nga festat identitare të serbëve në mbarë Ballkanin, dhe thotë se do të festohet në çdo rast, pavarësisht nëse do të jenë të pranishme flamuri i Republikës së Serbisë, flamuri i popullit serb, apo flamuri i Kishës Ortodokse Serbe, përderisa populli serb në Kosovë feston Vidovdanin siç duhet.