Camus: Kosova nuk do të jetë një histori suksesi derisa serbët të gëzojnë të drejtat e plota

Burim: Kosovo Online

Politologu francez dhe bashkëpunëtor në Institutin për Marrëdhënie Ndërkombëtare dhe Strategjike në Paris, Jean-Yves Camus, në një intervistë për Kosovo online, vlerëson se derisa të gjitha palët në Kosovë të bien dakord se në Kosovë ka popullatë serbe dhe se ajo duhet të gëzojë të drejta të plota, veçanërisht të drejtën për të shprehur kulturën dhe gjuhën e saj, Kosova nuk do të jetë një histori plotësisht e suksesshme.

Disa politikanë francezë, si Bernard Kouchner, i cili, siç thotë Camus, donte aq shumë të njihte pavarësinë e Kosovës, bënë një gabim të madh duke harruar pakicën serbe në Kosovë. Ai paralajmëron se ka edhe subjekte të tjera në Evropë që po përpiqen për pavarësi dhe se mund të ketë korrigjime të kufijve brenda Evropës, edhe pse mendohej se ata ishin të rregulluar.

Më 17. shkurt do të mbushen 17 vjet nga shpallja e njëanshme e pavarësisë së Kosovës. Sot, ajo njihet nga më pak se gjysma e shteteve anëtare të Kombeve të Bashkuara. A është Kosova një histori suksesi, siç janë të prirur të thonë zyrtarët në Prishtinë dhe disa nga aleatët e tyre?

Është një histori suksesi vetëm nëse çdo pjesë e popullsisë ka të drejtë të shprehet, ka të drejtë të gëzojë një jetë të plotë kulturore. Derisa të arrihet kjo, kjo nuk është një histori e plotë suksesi. Nuk mund të ndërtosh një rrëfim kombëtar mbi epërsinë e një pjese të popullsisë ndaj të tjerëve. E di që Kosova është shumë e rëndësishme për serbët për shkak të historisë së saj, sepse është djepi i trashëgimisë së tyre kulturore dhe historike. Të gjitha palët në Kosovë duhet të pajtohen që atje ka popullatë serbe dhe se ajo duhet të gëzojë të drejta të plota, të drejtën e plotë për të shprehur kulturën dhe gjuhën e saj. Deri atëherë, nuk do të jetë një histori plotësisht e suksesshme.

Si pjesë e dialogut me Beogradin 12 vjet më parë, Kosova u angazhua për formimin e Asociacionit të Komunave Serbe, të cilin serbët e shohin si një organizatë ombrellë që do t'i garantojë të drejtat e tyre. Deri më sot, Prishtina nuk ka themeluar AKS. Cili model do të ishte i përshtatshëm për mbrojtjen e të drejtave të serbëve në Kosovë?

Për të mbrojtur të drejtat serbe në Kosovë, sigurisht që është e nevojshme që të ketë një mbikëqyrje ndërkombëtare që do të sigurojë që të drejtat e serbëve të respektohen plotësisht. Mbetet për t'u parë se çfarë lloj mbikëqyrjeje dhe nën çfarë organi. Nga këndvështrimi im francez, mendoj se në një moment ishte një gabim i madh i disa politikanëve francezë që donin aq shumë të njihnin pavarësinë e Kosovës. Mund të përmend një, ish-ministrin e Jashtëm Bernard Kouchner, i cili aq shumë donte njohjen e Kosovës sa e harroi plotësisht pakicën serbe. Kemi një histori të gjatë miqësie mes Francës dhe popullit serb, e cila daton shumë kohë përpara Luftës së Parë Botërore, dhe në një moment u harrua plotësisht. Popullsia serbe ishte pak a shumë viktimë e diplomacisë franceze në atë kohë. Njohja e të drejtave të komunave serbe kërkon një organ të përhershëm që të mbikëqyrë zbatimin e plotë të këtyre të drejtave. Por, nëse keni një organ që monitoron nëse ato të drejta respektohen, nevojiten edhe sanksione nëse ato nuk respektohen. Nuk ka një përgjigje të mirë se çfarë lloj sanksionesh dhe cili organ mund të vendosë sanksione. Nuk jam i sigurt se BE-ja është e gatshme të ketë një mekanizëm që do të sigurojë respektimin e të drejtave të serbëve.

A ka BE-ja, si ndërmjetëse, kapacitetin për të sjellë Beogradin dhe Prishtinën për të nënshkruar një marrëveshje me të cilën të dyja palët do të ishin njësoj të kënaqura dhe po aq të pakënaqura, nëse kjo është e pashmangshme?

BE-ja është shumë e dobët. Ajo nuk ka politikë të përbashkët të mbrojtjes, nuk ka diplomaci të përbashkët dhe nuk është e suksesshme në të qenit mjaftueshëm e fortë për të imponuar marrëveshje. Nuk jam aq i sigurt se BE-ja, e cila sot, do të thosha, është e copëtuar nga brenda nga interesa të ndryshme kombëtare, ka forcën për të imponuar këtë marrëveshje. Unë nuk jam kritik ndaj BE-së si të tillë, nuk them se nuk është e dobishme. Ajo që unë shoh është se sot, pavarësisht nëse është presidenca e re e Trump në SHBA, apo situata në Rusi dhe Ukrainë, BE-ja është në fakt mjaft e dobët.

Kur Kosova shpalli pavarësinë, u pretendua se ishte një rast "sui generis", a ka treguar koha se është kështu apo ka sjellë ende pasoja?

Ka edhe subjekte të tjera që përpiqen për pavarësi dhe që duan të shkëputen nga shtetet e tjera. Kur Kosova u bë e pavarur, u dëgjuan zëra që thoshin - ndoshta kjo është vetëm pikënisja e diçkaje më të madhe dhe se numri i shteteve në Evropë do të rritet dhe do të rritet. Skocia ende dëshiron të arrijë pavarësinë, dhe gjithashtu ka një lëvizje shumë të fortë në Katalonjë. Në Itali, Lidhja e Veriut kërkonte pavarësinë e pjesës veriore të Italisë, jo më, por mendoj se ka mundësi që në vitet në vijim të shohim rajone të tjera që kërkojnë pavarësi. Edhe në Francë kemi, për shembull, ishullin e Korsikës, i cili ndodhet në jug të vendit dhe ku një lëvizje e rëndësishme politike kërkon të paktën një autonomi shumë të gjerë dhe disa njerëz të ulur në parlamentin lokal duan të arrijnë pavarësinë. Në vitet 1990 menduam se kufijtë e Evropës ishin rregulluar. Unë nuk jam aq i sigurt. Përhapja e shteteve është diçka që mund të ndodhë dhe kufijtë e Evropës mund të rishikohen nga lëvizjet për pavarësi që përfundimisht do të arrijnë qëllimin e tyre. Kjo është një mundësi, nuk jam i sigurt për këtë. Shteti qendror spanjoll, për shembull, është shumë kundër pavarësisë së Katalonjës. Katalonja gëzon autonomi shumë të gjerë me përdorimin e gjuhës dhe kulturës së saj. Shteti spanjoll nuk dëshiron të shkojë më tej. Dhe unë mendoj se kjo është e mençur. Por, ne kemi lëvizje politike që thonë, ndoshta kufijtë që u vendosën në 1945 nuk janë të drejtë dhe jo të drejtë dhe duhet të rishikohen.

Ligji dhe Kushtetuta e Kosovës garantojnë përdorimin e barabartë të gjuhës serbe dhe shqipe, por institucionet si në nivelin qendror ashtu edhe në atë lokal nuk i respektojnë këto rregullore. Ky është vetëm një shembull i shkeljes së të drejtave të serbëve. A është Kosova me një “reputacion” të tillë një anëtare e dëshirueshme e Këshillit të Evropës?

Pranimi i Kosovës duhet të shtyhet, tashmë ka një lloj marrëveshjeje për këtë, por të mos mendojmë se Këshilli i Evropës ka mjete për të zbatuar ndonjë politikë. Është thjesht një formë. Kur, për shembull, shpërtheu lufta midis Armenisë dhe Azerbajxhanit dhe Azerbajxhani pushtoi rajonin e Nagorno-Karabakut, çfarë bëri Këshilli i Evropës? Çfarë thanë ata për situatën, e cila është mjaft e ngjashme me atë në Kosovë? Çfarë bënë ata për të mbrojtur të drejtat e popullit armen në Nagorno-Karabakh dhe çfarë po bëjnë tani për të mbrojtur të gjitha ato kisha ortodokse në Nagorno-Karabakh që po shkatërrohen çdo ditë nga Azerbajxhani dhe me mbështetjen e Turqisë? Ata miratojnë një rezolutë. Mirë, por unë mendoj se ata lanë 150.000 armenë të dëbohen nga atdheu i tyre. Këshilli i Evropës është një forum shumë interesant për diskutim, por kur bëhet fjalë për zbatimin e marrëveshjeve të paqes, ai është vetëm një organ konsultativ që nuk ka forcën e tij paqeruajtëse.