Trendafilova: Askush nuk mund të ushtrojë presion mbi Gjykatën, demonstratat treguan pse procedurat zhvillohen jashtë Kosovës

Herën e fundit që ishte në Prishtinë, Ekaterina Trendafilova u prit nga ish-pjsëtarë e UÇK-së, prandaj dejtimi i saj, me sugjerimin e Policisë së Kosovës, u anulua për arsye sigurie. Megjithatë, presidentja e Dhomave të Specializuar të Kosovës në Hagë deklaroi në një intervistë për Kosovo online se ajo patjetër do të vijë përsëri në Kosovë, dhe se demonstratat e lartpërmendura treguan pse Prishtina dhe Brukseli ranë dakord që procedurat të zhvillohen jashtë Kosovës.

Shkruan: Veljko Nestoroviq

Trendafilova thekson se askush nuk mund të ushtrojë presion mbi Gjykatën, dhe kur bëhet fjalë për letrat që ish-anëtarët e UÇK-së i dërguan Richard Grenell dhe Komisionerit të BE-së duke kërkuar shfuqizimin e Gjykatës, ajo thotë:

"Nuk kam asnjë koment për atë letër nga veteranët e luftës së UÇK-së. Dhomat e specializuara janë plotësisht të përkushtuara për të përmbushur mandatin e tyre, domethënë, garantimin e procedurave gjyqësore të drejta, të paanshme dhe të sigurta, pavarësisht nga çdo koment apo ngjarje politike", deklaron ajo.

Si e shihni situatën në Prishtinë dhe anulimin e drejtimit të planifikuar pas protestës së veteranëve të UÇK-së? A ndiheni të sigurt në Kosovë në fund të fundit?

E di që ka shumë pyetje në lidhje me Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe atë që po ndodh në Hagë, prandaj erdha në Kosovë: për të informuar në mënyrë transparente publikun e Kosovës për punën tonë. Besoj se është jashtëzakonisht e rëndësishme që njerëzit në Kosovë të marrin informacion të saktë në lidhje me Gjykatën dhe punën e saj dhe që të kenë mundësinë të bëjnë pyetje për gjithçka që i intereson. Kjo është arsyeja pse është e rëndësishme për mua sa herë që vizitoj Kosovën të ndaj kohë për takime me përfaqësues të shoqërisë civile, dhe mundësisht me median, për t'i dëgjuar ata dhe për t'u përgjigjur pyetjeve të tyre. Më vjen shumë keq që këtë herë nuk ishte e mundur. Media është një lidhje shumë e rëndësishme midis institucioneve dhe njerëzve. Media është çelësi i përpjekjeve tona për të siguruar që të gjithë të marrin informacion objektiv dhe të saktë në lidhje me mandatin dhe punën tonë. Dhomat e Specializuara të Kosovës do të përpiqen gjithmonë të informojnë popullin e Kosovës për punën e tyre, ky është qëllimi kryesor i vizitave të mia në Kosovë.

Ju dëshironit t'u drejtoheshit mediave gjatë vizitës suaj në Kosovë - çfarë mesazhi donit të përcillnit?

Nuk kisha ndonjë mesazh të veçantë ose kryesor. Sigurisht, është gjithmonë e nevojshme të theksohet sa e rëndësishme është të garantohen gjyqe të sigurta dhe të mbrojtura, që është një nga aspektet themelore të mandatit tonë, i përcaktuar nga Ligji për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Demonstratat e organizuara nga veteranët e luftës së Kosovës treguan se sa e vështirë do të ishte të garantoheshin gjyqe të sigurta dhe të qëndrueshme, zhvillim i qetë dhe i pashqetësuar i procedurave gjyqësore, nëse procedurat do të zhvilloheshin në Kosovë. Po kështu, është jashtëzakonisht e rëndësishme të dihet se sa rëndësi i kushton Gjykata mbrojtjes së dëshmitarëve dhe viktimave. Nëse njerëzit kanë frikë të tregojnë historinë e tyre në gjykatë, ose nëse u bëhet presion për të ndryshuar dëshminë e tyre, do të jetë më e vështirë për gjyqtarët të përcaktojnë të vërtetën.

Gjykata gjithmonë e ka marrë jashtëzakonisht seriozisht detyrimin e saj për të mbrojtur dëshmitarët dhe viktimat. Kjo është arsyeja pse gjykata përcakton masa për të mbrojtur sigurinë dhe mbrojtjen e dëshmitarëve dhe viktimave, dhe këto masa zbatohen edhe në sallën e gjyqit. Përveç kësaj, Ligji për Dhomat e Specializuara lejon që ata që përpiqen të frikësojnë dëshmitarët ose të ushtrojnë presion mbi ta të mbahen përgjegjës - dhe raste të tilla me të vërtetë ngrihen para Dhomave të Specializuara, dhe procedura të tilla zhvillohen gjithashtu. Kjo është arsyeja pse Kosova dhe Bashkimi Evropian ranë dakord që procedurat të zhvillohen jashtë Kosovës, dhe ngjarjet e fundit tregojnë se kjo ishte praktike dhe e mençur. I vetëdijshëm për rolin e rëndësishëm që luajnë mediat dhe me gjithë respektin e duhur për gazetarët, pata dëshirën t'i takoja, t'i dëgjoja dhe t'u përgjigjesha të gjitha pyetjeve të tyre dhe kështu të përmbushja detyrimin e Gjykatës për t'i bërë procedurat e zhvilluara para saj sa më transparente për publikun e Kosovës, aq sa e lejon vetë çështja. Çështjet ligjore mund të jenë shumë komplekse. Kjo është arsyeja pse është e rëndësishme të ruhet kontakti me përfaqësuesit e mediave, në mënyrë që ata të mund t'u përcjellin informacion të saktë popullit të Kosovës. Për shembull, kohët e fundit në median e Kosovës shoh shpesh artikuj që flasin për të drejtat e të akuzuarve dhe bëjnë pyetje nëse këto të drejta mbrohen siç duhet në procedurat e zhvilluara para Dhomave të Specializuara.

"Dhomat e specializuara nuk kanë asgjë për të fshehur"

Dua të jem shumë i qartë. Ligji për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar dhe Rregullorja për Procedurën dhe Provat janë formuluar për të garantuar standardet më të larta të drejtësisë penale, të përcaktuara nga instrumentet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, siç janë Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike. Gjyqtarët i zbatojnë këto standarde në sallën e gjyqit, dhe nëse i akuzuari nuk pajtohet me një vendim të trupit gjykues, Ligji për Dhomat e Specializuara parashikon mekanizma të veçantë për të garantuar që të drejtat e tij njerëzore do të mbrohen para gjykatës. I akuzuari mund të paraqesë ankesë kundër vendimeve të gjyqtarit të procedurës paraprake, gjyqtarit të vetëm dhe gjykatës themelore para një trupi gjykues plotësisht të veçantë dhe të pavarur, i cili shqyrton ankesën e tij. Ky trup gjykues mund të jetë një trup gjykues i Gjykatës së Apelit dhe një trup gjykues i Gjykatës Supreme. Përveç kësaj, të akuzuarit dhe viktimat mund të paraqesin një kërkesë për vlerësim të kushtetutshmërisë para Dhomës së Specializuar të Gjykatës Kushtetuese nëse besojnë se të drejtat dhe liritë e tyre individuale, të garantuara nga Kushtetuta e Kosovës, janë shkelur. Dhomat e specializuara të Kosovës gjithashtu kryejnë aktivitete të shumta brenda programit për komunikim dhe shtrirje te publiku, me qëllim informimin e rregullt të popullit të Kosovës rreth ecurisë së gjyqeve. Dhomat e specializuara janë gjithmonë të gatshme të flasin me gazetarët, sepse janë të vetëdijshëm se sa e rëndësishme është të përcjellin lajme objektive dhe të sakta për publikun. Dhomat e specializuara nuk kanë asgjë për të fshehur: ne kurrë nuk i kemi shmangur kontaktet me median, përveç nëse dikush na ka penguar ta bëjmë këtë.

A kanë hyrë gjyqet në fazën përfundimtare dhe a i shihni ngjarjet gjatë vizitës suaj në Kosovë si një formë presioni mbi Gjykatën?

Mendoj se është ende herët të thuhet se procedurat para Dhomave të Specializuara kanë hyrë në fazën përfundimtare, por me siguri mund të thuhet se në prill 2025, kur prokuroria në çështjen kundër Thaçit dhe të tjerëve përfundoi paraqitjen e provave, u përfundua një fazë shumë e rëndësishme. Tani mbetet të shihet se si do të vazhdojë zgjidhja e kërkesave të ekipeve mbrojtëse për të rrëzuar akuzat. Lidhur me pyetjen tuaj në lidhje me presionet, dua të theksoj se askush nuk mund të ushtrojë presion mbi këtë gjykatë. Dhomat e specializuara janë gjykata që veprojnë në mënyrë të pavarur, të paanshme dhe sipas ligjit. Gjyqtarët nënshkruajnë një betim se do të kryejnë funksionet e tyre gjyqësore në mënyrë të pavarur. Gjyqtarët kryejnë detyrat e tyre në mënyrë të pavarur, të paanshme dhe me ndërgjegje, me integritet të plotë personal dhe në përputhje me Kodin e Etikës Gjyqësore, i cili parashikon mundësinë e paraqitjes së një ankese dhe fillimin e procedurave disiplinore nëse gjyqtari shkel parimet universale të profesionit gjyqësor. Të gjitha panelet e Dhomave të Specializuara janë plotësisht të përkushtuara ndaj çështjeve dhe detyrës së tyre për të vendosur bazuar në provat e paraqitura dhe ligjin, dhe për të punuar në mënyrë të pavarur, të paanshme dhe të drejtë për të arritur drejtësinë.

Avokati i popullit i Kosovës ju kritikoi gjithashtu publikisht. Si e shihni këtë dhe akuzat se provat e ofruara nga Serbia janë të kontestuara?

Vlerësoj që pata mundësinë të takohem me Avokatin e Popullit të Kosovës, i cili më dha mendimin e tij në atë rast. Them se "e vlerësoj këtë mundësi" sepse sipas Kushtetutës së Kosovës, siç e dini, puna e Dhomave të Specializuara dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar i nënshtrohet mbikëqyrjes së një avokati të posaçëm dhe të pavarur, i cili mban përgjegjësi të plotë për këto institucione. Kjo është arsyeja pse z. Qelaj, për të qenë i qartë, nuk është kompetent për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Meqenëse takimi ynë u kërkua nga vetë z. Qelaj, nga respekti për funksionin e avokatit të popullit, u takova me të për të dëgjuar pyetjet e tij dhe për t'iu përgjigjur atyre. Z. Qelaj është në dijeni se Dhomat e Specializuara nuk mbulohen nga mandati i tij dhe se, përveç kësaj, sipas Ligjit të Kosovës për Institucionin e Avokatit të Popullit, Avokati i Popullit nuk ka të drejtë të ndërhyjë në procedurat gjyqësore. Pavarësisht kësaj, Qelaj shprehu një shqetësim parimor në lidhje me drejtësinë e procedurave dhe çështjet e provave dhe të kujdestarisë. Unë iu përgjigja secilës prej pyetjeve të tij të formuluara në përgjithësi dhe i shpjegova z. Qelaj mënyrën se si funksionojnë Dhomat e Specializuara, domethënë, ato punojnë në bazë të Kushtetutës dhe Ligjit për Dhomat e Specializuara. Lidhur me paraqitjen e provave, i vura në dukje rregulloret shumë të qarta ligjore mbi provat dhe përshkrova se si gjyqtarët merren me to. Sipas Rregullores për Procedurën dhe Provat, trupi gjykues pranon vetëm prova që janë relevante dhe autentike dhe vlera provuese e të cilave është më e madhe se pasojat e mundshme negative për të akuzuarin. Trupi gjykues nuk i konsideron provat që janë shpallur të papranueshme. Përveç kësaj, trupi gjykues vlerëson çdo provë në dritën e të gjithë trupës së provave të pranuara në prova gjatë gjykimit para tij. Trupi gjykues bën një vlerësim të përgjithshëm dhe vlerëson të gjitha provat në tërësi për të përcaktuar nëse faktet e kontestuara janë provuar përtej çdo dyshimi të arsyeshëm. Kur vendos për vlerën provuese të dëshmisë së një dëshmitari ose të një dokumenti, trupi gjykues vlerëson besueshmërinë e dëshmitarit dhe besueshmërinë e dëshmisë së tij, domethënë autenticitetin dhe besueshmërinë e dokumenteve. Lidhur me shqetësimet themelore në lidhje me kushtet në njësinë e paraburgimit, shpjegova se ato janë nën mbikëqyrjen e pavarur të Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq, si dhe të avokatit të popullit të Dhomave të Specializuara, dhe se deri më tani nuk janë konstatuar raste të shkeljes së të drejtave. Përveç kësaj, shpjegova në detaje se si Ligji për Dhomat e Specializuara garanton respektimin e të drejtave të të akuzuarve, për shembull, përmes një mekanizmi apelimi, përmes të cilit një i akuzuar që nuk pajtohet me një vendim të një gjyqtari mund të kërkojë që një vendim i tillë të rishikohet me radhë nga disa panele gjyqtarësh të Dhomave të Specializuara, i cili është një sistem i aplikuar në të gjitha shtetet demokratike ligjore. Avokati i popullit kishte kundërshtime ndaj strukturës së Dhomave të Specializuara dhe ndaj disa dhomave specifike, si dhe ndaj pavarësisë së avokatit të popullit të Dhomave të Specializuara. Theksova se struktura e Dhomave të Specializuara përcaktohet nga Neni 162 i Kushtetutës dhe Ligji për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Gjykata Kushtetuese e Kosovës vendosi në prill 2015 se struktura e Dhomave të Specializuara është në përputhje me Kushtetutën. 

Pavarësisht gjithçkaje, a do ta vizitoni përsëri Kosovën?

Unë me siguri do ta vizitoj përsëri Kosovën dhe Dhomat e Specializuara do të vazhdojë të informojë publikun e Kosovës për aktivitetet e tij të rëndësishme.