Zaner: Nëse Kosova dëshiron të bëhet anëtare e BE-së, duhet të gjejë një mënyrë për ta përfshirë komunitetin serb në institucione

Përmirësimi i marrëdhënieve me komunitetin serb do të jetë një sfidë për qeverinë e Albin Kurtit, sepse është e nevojshme të vendoset një nivel i caktuar komunikimi dhe afrimi me këtë komunitet, gjë që nuk është e lehtë, por duhet të ndodhë. Nëse Kosova dëshiron të bëhet anëtare e Bashkimit Evropian, duhet të gjejë një mënyrë për ta përfshirë komunitetin serb në institucionet dhe shoqërinë e saj, thotë në një intervistë për Kosovo online bashkëpunëtori i lartë në Departamentin për Siguri Kombëtare dhe Politikë Ndërkombëtare në Qendrën për Progres Amerikan në Uashington dhe ish-diplomati amerikan, Luke Zaner.

Zaner thekson gjithashtu se qytetarët, përmes zgjedhjeve, u kanë dërguar mesazh të gjitha partive politike se duan më shumë konsensus dhe më pak përçarje dhe konstaton nëse dikush mendonte se fitorja e Kurtit nënkuptonte një mandat të qartë për të bërë çfarë të dëshironte, është e qartë se ai nuk e ka marrë një mandat të tillë. Ai shton se rezultatet paraprake tregojnë se Lista Serbe ka fituar praktikisht të gjitha vendet e rezervuara për komunitetin serb, gjë që do të thotë se serbët vazhdojnë t’i drejtohen Serbisë për mbrojtje, siguri dhe mbështetje.

Ai theksoi gjithashtu se Qeveria e ardhshme e Kosovës duhet të përqendrohet në forcimin e institucioneve, integrimet evropiane dhe reformat e brendshme, në vend që politikën ta përcaktojë kryesisht përmes marrëdhënieve me Serbinë ose përpjekjeve për të fituar mbështetjen e Uashingtonit.

Si e vlerësoni rezultatin e zgjedhjeve në Kosovë? A japin ato një mandat të qartë për qeverisje apo rrezikojnë të zgjasin paqëndrueshmërinë politike?

Partia e Albin Kurtit, Vetëvendosje, ka humbur disa vende në parlament dhe një përqindje të caktuar të votave. Rezultatet përfundimtare ende janë duke u përcaktuar. Lidhja Demokratike e Kosovës nuk arriti rezultat më të mirë pavarësisht se në listën e saj ishte Vjosa Osmani. Në thelb, kemi pothuajse të njëjtin kombinim partish politike si më parë. Nëse ka ndonjë ndryshim, Vetëvendosja tani është disi më e dobët dhe do të duhet të bëjë përpjekje edhe më të mëdha për të gjetur partnerë bashkëpunimi dhe për të zgjidhur çështjet kushtetuese me të cilat përballet, veçanërisht sa i përket zgjedhjes së presidentit.

Mendoj se qytetarët u kanë dërguar të gjitha partive politike mesazhin se duan më shumë konsensus dhe më pak ndarje. Nëse dikush mendonte se fitorja e Kurtit nënkuptonte një mandat të qartë për të bërë çfarë të dëshironte, është e qartë se ai nuk e ka marrë një mandat të tillë. Prandaj do të thosha se ata nuk kanë fituar në kuptimin e plotë të fjalës, edhe pse kanë marrë numrin më të madh të votave. Mendoj se është krejtësisht e qartë se votuesit nuk i kanë dhënë një mandat të qartë Vetëvendosjes dhe kryeministrit Kurti. Në fakt, rezultati i tij është dukshëm më i dobët krahasuar me zgjedhjet e mbajtura në dhjetor.

Partitë e tjera, sipas mendimit tim, kanë mbetur afërsisht në të njëjtin nivel. Për këtë arsye besoj se votuesit po u dërgojnë partive politike mesazhin se duan më shumë konsensus dhe më pak ndarje. Pra, Kurti ose partia e tij kanë marrë më së shumti vota, por kjo nuk përkthehet në mandatin që, besoj, ai shpresonte ta merrte për të dalë nga kriza kushtetuese e shkaktuar nga dështimi për të zgjedhur presidentin.

Çfarë hapash duhet të ndërmarrë Qeveria e ardhshme e Kosovës për të përmirësuar marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe për të rikthyer besimin në Uashington pas një periudhe tensionesh politike dhe bllokimi institucional?

Mendoj se nuk duhet t’i shohin gjërat përmes prizmit se si t’i pëlqejnë Uashingtonit. Mendoj se duhet të përqendrohen në zgjidhjen e çështjeve kyçe për të krijuar një Kosovë stabile me institucione të forta, të gatshme për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Nga kjo do të rrjedhë më pas edhe mbështetje më e madhe nga Uashingtoni, por edhe nga Brukseli. Problemi i Kosovës është se shumë sfida janë përcaktuar nga tensionet politike dhe konflikti me Serbinë. Megjithatë, Kosova synon një të ardhme në Bashkimin Evropian. Mendoj se duhet të fokusohet në mënyrën se si të ndërtojë besim te shtetet anëtare të Bashkimit Evropian, sepse kjo me kalimin e kohës do të sjellë edhe më shumë besim në Uashington për aftësinë e vendit që t’i zgjidhë në mënyrë efektive problemet e veta.

Po ashtu është e rëndësishme mënyra se si paraqiten këto probleme – në një kontekst evropian dhe jo vazhdimisht në kontekstin e marrëdhënieve Serbi-Kosovë. Sepse ajo që Kurti, sipas mendimit tim, ka arritur të bëjë gjatë mandateve të tij është forcimi i ndjeshëm i ndjenjës së sovranitetit të Kosovës. Por çështja e shtetësisë dhe përkatësisë ndaj shtetit ka të bëjë me të gjithë qytetarët e vendit. Shtrohet pyetja se si të përfshihen pjesëtarët e komuniteteve pakicë në shoqëri dhe si të bëhen ata të ndihen pjesë e Kosovës, në mënyrë që kjo të mos jetë më një çështje Serbi-Kosovë, por një çështje e transformimit evropian të Kosovës – se si ajo po bëhet një anëtare e qëndrueshme dhe e fortë e familjes evropiane. Ky është një sfidë e madhe, sepse pothuajse gjithçka vazhdon të shihet përmes konfliktit me Serbinë. Mendoj se Kosova duhet, deri në një masë, të shtypë butonin e rivendosjes (“reset”) dhe të fillojë t’i përcaktojë kushtet e debatit në një mënyrë që është në interesin e saj dhe të së ardhmes së saj, e jo t’i shohë të gjitha ekskluzivisht përmes marrëdhënies me Serbinë.

Sa i rëndësishëm do të jetë procesi i normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë për qeverinë e re dhe çfarë roli prisni që Shtetet e Bashkuara të kenë në nxitjen e përparimit?

Nuk e di se sa rol do të luajnë Shtetet e Bashkuara në procesin e normalizimit. Mendoj se kemi parë që SHBA-ja ka bërë deri diku një hap prapa sa i përket Ballkanit. Rajoni nuk është më prioritet siç ishte, për shembull, gjatë administratës së Joe Bidenit. Megjithatë, pyetja thelbësore është se si Kosova mund ta zhvillojë sistemin e saj politik dhe institucionet në një mënyrë që do të krijojë një kornizë të qëndrueshme për negociatat mbi anëtarësimin e ardhshëm në Bashkimin Evropian. Normalizimi i marrëdhënieve me Serbinë është i rëndësishëm. Nuk ka asnjë dyshim për këtë. Por një pjesë e këtij normalizimi, sipas mendimit tim, do të vijë edhe përmes zhvillimit të mekanizmave të brendshëm institucionalë dhe zgjidhjes së çështjeve që do ta bëjnë Kosovën një kandidate të fortë për anëtarësim në BE. Procesi i normalizimit me Serbinë është i vështirë. Nga njëra anë keni Vuçiqin, nga ana tjetër Kurtin. Mund të thuhet se pikërisht ata, në planin afatgjatë, mund të jenë në pozitën më të mirë për t’i zgjidhur problemet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, sepse kjo është disi një situatë e ngjashme me vizitën e Niksonit në Kinë – nevojiten politikanë nga skajet e kundërta të spektrit politik që të mund t’ua paraqesin kompromisin votuesve të tyre. Por, për momentin, mendoj se Kosova duhet të merret më shumë me vetveten dhe më pak të lejojë që Serbia të përcaktojë se cilat janë problemet në Kosovë.

Çfarë duhet të bëjë qeveria e ardhshme për të përmirësuar marrëdhëniet me komunitetin serb në Kosovë dhe për të adresuar shqetësimet që lidhen me sigurinë, pjesëmarrjen politike dhe të drejtat e pakicave?

Kjo do të jetë një sfidë për qeverinë e Kurtit. Siç thashë më herët, Kurti ka qenë shumë i suksesshëm në vendosjen e themeleve të sovranitetit të Kosovës. Megjithatë, shtetësia e një vendi nënkupton më shumë sesa vetëm qytetarët shumicë të Kosovës. Ajo përfshin edhe pakicat, përfshirë komunitetin serb. Është e nevojshme të vendoset një nivel i caktuar komunikimi dhe afrimi me këtë komunitet, gjë që nuk është e lehtë, por duhet të ndodhë. Rezultatet e zgjedhjeve tregojnë se Lista Serbe ka fituar praktikisht të gjitha vendet e rezervuara për komunitetin serb, të paktën sipas vlerësimeve aktuale. Kjo do të thotë se Beogradi vazhdon të ketë një ndikim shumë të fortë mbi popullsinë serbe. Serbët vazhdojnë t’i drejtohen Serbisë për mbrojtje, siguri dhe mbështetje.

Kosova, nëse dëshiron të bëhet një anëtare e qëndrueshme e Bashkimit Evropian, duhet të gjejë një mënyrë për ta përfshirë komunitetin serb në institucionet dhe shoqërinë e saj. Kjo është një sfidë e madhe për dikë si kryeministri Kurti, i cili deri më tani nuk ka qenë i njohur për një qasje të tillë. Megjithatë, mendoj se kjo është absolutisht e domosdoshme, sepse në të kundërtën Beogradi do të vazhdojë të ndikojë mbi komunitetin serb dhe të ruajë një shkallë të konsiderueshme kontrolli mbi të. Kjo, në thelb, përbën një kërcënim për sovranitetin e Kosovës. Mendoj se duhet të shqyrtohen modele si ai i Suedisë dhe Finlandës, si dhe pozita e pakicës suedeze në Finlandë. Ekzistojnë edhe modele të tjera evropiane që evropianët do të presin që Kosova t’i ndjekë kur bëhet fjalë për zgjidhjen e çështjeve të pakicave.