A do të zbulojë hetimi prapaskenën e rastit Hajrizi dhe sa e rëndësishme është kjo?

“Nuk janë të rralla rastet kur kriminelët e dënuar lirohen nga burgu për qëllime të operacioneve të inteligjencës, të cilat kanë edhe elemente terrorizmi. Pikërisht për shkak të këtij dimensioni, hetimi në rastin e Faton Hajrizit do të jetë i gjatë dhe shumë kompleks, gjë që mund ta bëjë këtë një kthesë të inteligjencës dhe sigurisë në mbrojtjen e ardhshme të Serbisë kundër sulmeve të ngjashme”.

Përgatiti: Millosh Gariq

Në cilin drejtim do të shkojë hetimi për vrasjen e fundit të policit serb Nikolla Krsmanoviq dhe në çfarë epilogu do të arrijë, nuk dihet ende, por fakti që Prokuroria Publike për Krim të Organizuar ka marrë përsipër rastin tregon se po hetohet nëse ka arsye që krimi i kryer nga krimineli i arratisur nga Kosova Faton Hajrizi të cilësohet si akt terrorist.

Publiku politik dhe profesional në Serbi ka qenë i diskutueshëm ditët e fundit për natyrën e veprës kriminale që është kryer në rrethinën e Loznicës, dhe disa elementë të kësaj historie tregojnë aktualisht motive shumë të mundshme politike.

Njeriu i parë i policisë serbe, Ivica Daçiq, që nga dita e parë deklaroi se ishte një akt terrorist, si dhe kritikat për policinë gjermane, e cila nuk u përgjigjet pyetjeve nga Serbia në lidhje me vrasjen e një polici serb dhe plagosjen e një tjetri. Në të njëjtën kohë, kryeministri Millosh Vuçeviq vuri në dukje edhe kornizën politike të sulmit ndaj policëve serbë pranë Loznicës, duke pohuar se ky incident tregon se “goditjet dhe sulmet ndaj Serbisë do të jenë të shumëfishta”.

Për Faton Hajrizin nga Srbica e Kosovës, i cili qëlloi mbi pjesëtarët e policisë serbe edhe kur ishte i rrethuar dhe duke u përballur me arrestimin, si pasojë e të cilit vdiq, nuk ka dyshim se i përkiste një grupi kriminelësh shumë të rrezikshëm të lidhur me terrorizmin, nga koha kur, në vitin 2000, ai vrau një pjesëtar rus të forcave ndërkombëtare si një pasues pesëmbëdhjetëvjeçar i UÇK-së (UÇK). Sipas të dhënave në Kosovë, në njëzet vitet e kaluara ai është arratisur nëntë herë nga institucionet penale, madje edhe nga Bondsteel, që është një fakt që flet vetë se në rastin e tij, të gjitha pjesët e sistemit, si vendor kosovar ashtu edhe ndërkombëtar, brenda KFOR-it, EULEX-it dhe UNMIK-ut, treguan paaftësinë dhe papërgjegjshmërinë.

Shumë pyetje kërkojnë përgjigje

Po shtrohen pyetje logjike - si mundet një njeri me një biografi të tillë të armatoset dhe të largohet pa pengesa nga burgu dhe të dalë jashtë kufirit administrativ të Kosovës dhe Metohisë, pse shkoi nga Presheva në Loznicë dhe cili ishte qëllimi i tij atje, çfarë lidhje kanë disa anëtarë të kabinetit të Kurtit, të cilët u gëzuan për vrasjen e një polici serb dhe çfarë lidhje kanë krimi i organizuar dhe rrugët e kontrabandës për në perëndim të Evropës, pse u shpall hero në Kosovë dhe që e ndihmoi.

Profesor Zoran Millosavleviq, ekspert në Institutin për Studime Politike, beson se duke parë të gjitha faktet dhe treguesit e njohur të këtij rasti, dalim në përfundime që janë shumë shqetësuese.

“Vrasës i shumëfishtë, i kthyer, terrorist, kriminel. Që në moshën 14-vjeçare punon si xhelat në grupet terroriste shqiptare. Nga gjithçka që dihet deri më tani, si dhe nga ajo që nuk dihet për shkak të përgjigjes joadekuate të institucioneve kompetente në territorin e Kosovës dhe Metohisë, në radhë të parë EULEX-it dhe Gjermanisë, e cila ende nuk është përgjigjur në pyetjet e drejtpërdrejta të MPB-së së Serbisë, janë bërë supozime domethënëse se sa përkrahje ka pasur Faton Hajrizi, si brenda institucioneve në Kosovë, ashtu edhe ndërkombëtarisht, nga strukturat me ndikim. Në të njëjtën kohë, shtrohet pyetja se pse EULEX-i nuk lëshoi ​​urgjentisht fletarrest ndërkombëtar të Interpolit pas arratisjes së Faton Hajrizi nga burgu në Kosovë. A ka kapacitet kjo organizatë për të vepruar sipas përgjegjësive apo jo? Nëse po, pse ajo nuk e ka zbatuar procedurën ligjërisht? Këtu është në lojë siguria evropiane, jo vetëm siguria e Republikës së Serbisë”, thotë Millosavleviq për Kontekst.

Shtrohet pyetja, theksoi ai, nëse përfaqësuesit evropianë dhe institucionet e BE-së e dënuan siç duhet aktin terrorist në territorin e Serbisë.

“A ka kërkuar BE-ja përgjigje nga institucionet e përkohshme në Kosovë, për t'u dhënë atyre një shpjegim se si krimineli i rrezikshëm është gjetur i lirë dhe si ka mundur të ketë armë me inicialet e UÇK-së, dhe logjistikën të lëvizë lirshëm”, thekson Millosavleviq.

Ministrja e Drejtësisë së Kosovës, Albulena Haxhiu, sipas praktikës së autoriteteve të Prishtinës, fajin ia kalon Beogradit. Duke justifikuar dështimet e dikasterit të saj në ditët e kaluara, ajo madje thotë se arratisjet e shumta të të burgosurve kosovarë janë kryer falë “autoriteteve dhe strukturave kriminale të Serbisë”. Të tjerë nga Partia Vetëvendosje në pushtet mbështetën pikëpamjet e ministres Haxhiu, ndërsa Partia Demokratike e Kosovës në opozitë kërkoi shkarkimin e ministres dhe sugjeroi që Prokuroria Speciale në Prishtinë ta merrte në pyetje.

“Vihet re se edhe pas këtij rasti Perëndimi mbyll një sy dhe mundohet të arsyetojë shtetësinë e rreme të Kosovës dhe punën e institucioneve të përkohshme që funksionojnë në këtë kuadër. Akuzat e disa politikanëve shqiptarë dhe anëtarëve të shoqërisë civile ndaj pushtetit nuk duhet të mashtrojnë se bëhet fjalë për gatishmërinë e shtresave më të gjera të shoqërisë shqiptare në Kosovë për të kundërshtuar urrejtjen dhe armiqësinë e rrënjosur ndaj shtetit të Serbisë, prandaj justifikohen edhe vrasjet si ajo në Loznicë, kur u vra një polic serb para disa ditësh. “Thirrjet e mëvonshme për Serbinë dhe Kosovën për të rritur bashkëpunimin e ndërsjellë në çështjet e sigurisë dhe drejtësisë kanë për qëllim kryesisht që Prishtina të shmangë përgjegjësinë për rënien e kornizës së saj ligjore”, shton politologu Millosavleviq.

Ai kujton gjithashtu se terroristi Florim Ejupi, i cili hodhi në erë autobusin e “Niš Express” në afërsi të Podujevës, duke vrarë 12 civilë serbë dhe duke plagosur rëndë 43 prej tyre, si dhe Faton Hajrizi, po ikte nga baza ushtarake amerikane në afërsi të Uroshevacit.

“Për shkak të mungesës së provave, Gjykata e EULEX-it e shpalli të pafajshëm. Disi të dy terroristët karakterizohen nga një përshkrim i ngjashëm. Rastësi apo jo? Ata sulmuan dhe vranë ushtarët e KFOR-it, të dy sulmuan forcat e sigurisë ligjore dhe ushtarake serbe, dhe ata janë të lidhur me Gjermaninë përmes vendbanimit në atë vend, si dhe fakti që ata udhëtonin shpesh atje dhe nuk u penguan për ta bërë këtë, duke qenë se veprimtaria e tyre kryesore është krimi me një rekord të madh të veprimeve dhe arrestimeve të sipërpërmendura. Për ta përmbledhur, personat e këtij sfondi mund të kenë logjistikën e lëvizjes së papenguar vetëm me mbështetjen e shërbimeve të inteligjencës që i përdorin për operacione speciale, për të cilat ata janë të trajnuar dhe të rekrutuar. Një mbulesë e përshtatshme për të gjithë është se këta persona janë pjesë e organizatave kriminale, për t'i shpallur përfundimisht si individë problematikë që merren me krim të organizuar dhe jo me terrorizëm”, shpjegon Zoran Millosavleviq.

Disa organizata kriminale, thotë ai, janë krijuar qëllimisht për operacione të tilla speciale, si dhe mënyra e financimit të tyre përmes shpërndarjes së drogës dhe kontrabandës së njerëzve, kryesisht.

“Transferimi i emigrantëve nga një territor në tjetrin është i mundur vetëm me ndihmën e rrjeteve më të forta logjistike, si dhe me tregtinë e paligjshme të armëve”. Në këtë mënyrë, para së gjithash, reduktohet apo bartet fajësia pas veprimeve të kryera tek këta persona dhe sistemet që organizuan gjithçka mbeten të fshehura. Në fund lind pyetja se e kujt janë pronat e paluajtshme të këtyre terroristëve, kush i kontrollon dhe kush ka të drejtë t'i disponojë në momentin e nevojshëm?

Pse Hajrizi ka shkuar nga Presheva në Loznicë, e para kësaj kohe gjoja ka qenë në Gjermani. Fatkeqësisht, MPB-ja e Serbisë ende nuk ka marrë një shpjegim adekuat nga kolegët e tyre gjermanë se a është e vlefshme deklarata e vëllait të tij nga Gjermania. Hajrizi ndoqi një rrugë të monitoruar mirë nga shumë shërbime ndërkombëtare. Më lejoni t'ju kujtoj përsëri, se ekstremistët shqiptarë në rajonin e të ashtuquajturës Luginë e Preshevës duan të shkaktojnë destabilitet dhe ta përjashtojnë atë zonë nga sovraniteti i shtetit të Serbisë, që është pjesë e rëndësishme e këtij rasti të fundit me Faton Hajrizin”, përfundon Millosavleviq.

Rrezikimi i sigurisë kombëtare

Rasti i Faton Hajrizit, sipas ekspertit të sigurisë dhe politikës ndërkombëtare, Darko Obradoviq, hapi shumë premisa për të nxjerrë konkluzione të rëndësishme.

“Ky rast paraqet kërcënim për sigurinë kombëtare dhe nuk mund të shihet si krim i lidhur vetëm me krimin e organizuar. Ndodhi që një individ i radikalizuar, ithtar i ideologjisë së UÇK-së, hapi zjarr ndaj një polici serb gjatë një kontrolli rutinë si një ekstremist i zellshëm. Ndërkohë që hetimet janë duke vazhduar, domeni i motivit nuk është përfundimtar, është tashmë domeni i hamendësimeve. Një i arratisur, pasues i UÇK-së me dokumente false, me ndihmën e disa shtetasve serbë, lëviz i armatosur në zonën kufitare. Pyetja kryesore është se si arriti në Loznicë? Para kësaj pyetjeje kemi rrethanë se ai është arratisur nga burgu i Kosovës. A u lehtësua ikja e tij për të “bërë” punë në një pjesë të ndjeshme të Serbisë për shkak të minierave të litiumit apo për të ndërmarrë veprime të caktuara armiqësore? Serbia është e ekspozuar ndaj kërcënimeve hibride që shpesh bashkojnë kampet gjeopolitike të kundërta," shpreh dyshime serioze Obradoviq.

Rasti i Faton Hajrizit, beson ai, ka një komponent të brendshëm në formën e bashkëpunëtorit, motivet dhe roli i të cilit duhet të zbardhen plotësisht, gjë që do të çojë në rritjen e punës së sigurisë në të ardhmen.

“Përbërësi i jashtëm i çështjes ka të bëjë me hyrjen e paligjshme në territorin tonë me armë. Nëse njëri kalonte, mund të kalonin disa individë ose grupe të tilla. Në këtë pikë, unë kufizohem në një skenar që përfshin futjen e diversantëve, siç ishte rasti në ish-Jugosllavi. Skenari që përfshin arratisjen e një krimineli të ashpër me dokumente false ngre pyetjen pse ai nuk u arratis përmes Malit të Zi apo Shqipërisë, por përkundrazi përdori rrugën e emigrantëve. Qëllimi përfundimtar i përdorimit të rrugës së emigrantëve nuk duket si një "plan i artë", sepse ato rrugë janë nën siguri të shtuar. Megjithatë, fakti që është i arratisur shpjegon reagimin e dhunshëm që ngriti pragun e krimit, sepse në Serbi rrallë ose kurrë nuk ka ndodhur që të hapet zjarr gjatë një kontrolli rutinë. Një mënyrë e tillë e bandave të Amerikës së Jugut është relativisht e huaj për krimin vendas”, thotë Obradoviq për Kontekst.

Llogaritja kriminale në këtë rast është shumë komplekse, thekson Obradoviq, sepse është një bandit që trashëgon traditat e UÇK-së.

“Ka njerëz me përvojë në fushën e sigurisë dhe punës policore të cilët publikisht kanë treguar se ka qenë një vrasje e situatës pa motive politike dhe etnike. Idividi kishte një histori të mëparshme të vdekjeve të dhunshme. Obsesioni i tij ekstrem mund të shpjegojë procesin e marrjes së vendimit për të qëlluar, sepse njerëzit që urrejnë patologjikisht janë zakonisht irracionalë. Por, për faktin se shqiptarët nga Kosova që kalojnë tranzit nëpër Serbinë qendrore kanë dokumente nga vendet evropiane bashkëpunimi ndërkombëtar policor është i një rëndësie kyçe, i cili duhet të jetë i dyanshëm”, thekson Obradoviq.

Sulmi dhe vrasja e një polici serb, i cili u krye nga një kriminel nga Kosova, është një konfirmim i arsyeve pse Serbia po forcon kapacitetet e saj përgjatë vijës administrative në përputhje me Rezolutën 1244.

“Është e parakohshme të thuhet nëse Serbia do të prezantojë një “qasje izraelite” në vijën administrative, për nga thellësia dhe gjatësia. Kjo qasje nuk duhet të ngatërrohet me procesin politik të normalizimit sepse është një masë sigurie e qëllimshme. Jam i bindur se autoritetet tona kompetente po kryejnë operacione dhe veprime adekuate për të na mbajtur të sigurt. Aktualisht nuk ka asnjë informacion publik se i gjithë incidenti është pjesë e një plani më kompleks për destabilizimin e vendit, por i fundit në një seri skandalesh spiunazhi në fushën e industrisë së përkushtuar tregon për aktivitetet e inteligjencës nga mjedisi dhe se bartësit e tyre ndërmarrin veprime agresive”, përfundon Obradoviq.