Kostiq Shulejiq: Kosova dhe Shqipëria janë jashtë kornizës së kontrollit të armëve

Ne nuk mund t'i masim shtetet individuale të rajonit sipas forcës së tyre ushtarake sepse disa prej tyre janë në integrimin e sigurisë, por individualisht, Serbia ka popullsinë më të madhe, ushtrinë më të madhe, rekrutimi ushtarak është rikthyer dhe industrinë ushtarake më të zhvilluar me ndarje mbrojtëse prej më shumë se dy përqind të PBSH. Kroacia, Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi kishin industri ushtarake pothuajse inekzistente. Me mekanizmat e bashkëpunimit rajonal dhe kërkesat që u janë vënë atyre nga NATO dhe BE, ato duhet të rrisin prodhimin sepse janë anëtare të kornizave të sigurisë dhe integrimit. Këto janë industri ushtarake shumë të dobëta dhe Serbia nuk ka pse të ketë frikë, as lidhja e tyre nuk mund ta kërcënojë Serbinë. Ato integrojnë sistemet e tyre në NATO dhe nuk mund t'i shihni të shkëputura nga kjo. Dhe Kosova po armatoset me qëllim që të përshtatet në kornizën e sigurisë së NATO-s. Kishte një ide për t'u bërë anëtare e Partneritetit për Paqe, megjithatë, problemi është se disa vende nuk e njohin Kosovën, kështu që nuk mund të jetë anëtare e plotë, tha Marina Kostiq Shulejiq, bashkëpunëtore e lartë kërkimore në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare, në podkastin KOntekst.

E ftuara e KOntekstit shpjegon se çështja e sigurisë së Ballkanit Perëndimor është komplekse sepse rajoni ndodhet në tre korniza sigurie. E para është NATO, e dyta është Bashkimi Evropian dhe e treta është kontrolli i armëve nën-rajonale.

"Anëtarët e NATO-s duhet të plotësojnë kushte të caktuara, siç është përqindja e ndarjes për mbrojtje ose pjesëmarrja në misione. Sidoqoftë, ata janë në kornizën e sigurisë të quajtur NATO dhe armët e tyre duhet të shihen në atë kontekst. Nga ana tjetër, kemi Kroacinë, e cila është anëtare e Unionit, dhe nga ky anëtarësim rrjedhin detyrime të caktuara", thotë Kostiq Shulejiq.

Korniza e tretë, shpjegon ajo, është Marrëveshja e Paqes së Dejtonit, e cila i dha fund luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë, dhe dimensioni ushtarak i së cilës është Marrëveshja për Kontrollin e Armëve nën-rajonale.

"Ka rrathë koncentrikë, dhe në qendër është BiH, për të cilën janë vendosur masa për të forcuar sigurinë dhe besimin. Çdo rreth pasues krijohet në lidhje me ruajtjen e paqes në BiH. Rrethi i dytë është midis Kroacisë, Serbisë dhe Malit të Zi, të cilat kanë një komision të përbashkët konsultativ, domethënë një mekanizëm për t'u konsultuar për çështjet e sigurisë. Pra, nuk është e nevojshme të krijohet një garë armatimesh, ajo mund të kontrollohet nëse ka vullnet të mirë", shpjegon Kostiq Shulejiq.

Kosova është jashtë këtij mekanizmi sepse nuk njihet nga Serbia dhe sepse synohet të jetë një zonë e demilitarizuar.

"Problemi më i madh është armatosja e Kosovës përtej çdo kornize në zonën e Ballkanit Perëndimor. Të gjithë po rrisin kapacitetet e tyre në një farë kornize sigurie, vetëm Kosova dhe Shqipëria janë përtej çdo kontrolli të armëve", tha mysafirja e KOntekstit.

Ajo vlerëson se Kosova ka arritur 90 përqind të planeve në rrugën e transformimit të FSK-së në ushtri, dhe transformimi duhet të përfundojë sipas planit në vitin 2028.
 

"Vetë Kurti deklaroi se ata kanë më shumë se 23 lloje armësh të reja dhe se i kanë tejkaluar planet. Ata janë të armatosur intensivisht nga SHBA-të dhe Turqia, pa marrë parasysh kornizat e përmendura. Ata morën raketa antitank Javelin nga Amerika, dronë nga Turqia, kanë sisteme antidronë, ata planifikojnë të blejnë mbrojtje kundërajrore", thotë Kostiq Shulejiq.

Ajo thotë se vetëm pasi Kurti erdhi në pushtet u hap tema e zhvillimit të industrisë ushtarake të Kosovës.

"Ata planifikojnë të prodhojnë automjete të blinduara, dhe pjesët mund të prodhohen në Kosovë, Shqipëri dhe Kroaci, siç është planifikuar nga marrëveshja trepalëshe. Kosova po planifikon gjithashtu prodhimin e vet të dronëve. Industria e tyre ushtarake do të zhvillohet vetëm", ​​beson Kostiq Shulejiq.

Ajo shton se rajoni është kryesisht i armatosur me blerje nga Amerika, Franca, Turqia dhe Izraeli, si dhe se trendi i blerjes së armëve amerikane është rritur që nga shpërthimi i konfliktit ruso-ukrainas.

"Nuk keni më blerje armësh ruse në rajon. Çdo gjë që ka mbetur në depot e armëve ruse është trashëguar nga periudha sovjetike. Përjashtim bën Serbia, e cila më vonë bleu nga Rusia. Rusia është tërësisht e nxjerrë jashtë tregut evropian, i cili kryesisht është marrë nga Kina", thotë bashkëbiseduesja e KOntekstit.

Siguria rajonale, thotë ai, është pjesë e konfliktit izraelito-palestinez dhe ruso-ukrainas, dhe qëllimi i rritjes së kapaciteteve ushtarake është të sigurojë municion për Ukrainën.

"Në këtë moment, rajoni nuk po armatoset për shkakun tonë, por për shkak të Ukrainës. Gjithashtu, ndikimi izraelit është shumë i rëndësishëm në rajon dhe ne jemi pjesë e asaj historie. Nga njëra anë, keni historinë amerikano-izraelite, nga ana tjetër, atë ruso-iraniane. Ne po punojmë për të zhvendosur ndikimin ruso-iranian", shpjegon Kostiq Shulejiq.

Bashkëpunëtorja e lartë kërkimor në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare, pavarësisht forcimit të ndikimit amerikan, nuk e përjashton tërheqjen e forcave amerikane nga Kosova. Kjo, thotë ai, do të thotë se po shqyrtohen mundësitë për vetëmbështetje të Kosovës pa forcat amerikane.

"Pasojat kanë të bëjnë me garancitë e sigurisë në këto zona sepse shumë prej tyre lidhen pikërisht me praninë amerikane. Ekzistojnë dy pika të nxehta kryesore - Bosnja dhe Hercegovina dhe Kosova, dhe të dyja rastet janë të lidhura ngushtë me kapacitetet amerikane. Një nga efektet e këtij skenari do të ishte depërtimi më i madh i Turqisë si një faktor mbrojtës për myslimanët në Ballkan", tha Kostiq Shulejiq.

Ai përfundon - është e rëndësishme që një rajon i armatosur ndjeshëm të mos kthehet kundër vetes dhe të hyjë në një luftë, gjë që mund të jetë dëshira e ndonjë industrie ushtarake.

Mund ta shikoni të gjithë paraqitjen e ftuar të Marina Kostiq Shulejiq në podkastin KOntekst në videon e bashkangjitur.