Me Stalinin kundër Titos: Shembulli i Kosovës

Shkruan për Kosovo online: Muharem Bazdulj

Për dekada, në një pjesë të madhe të publikut serb ekziston një stereotip se situata e sotme faktike në Kosovën dhe Metohinë është pasojë e dekadave të sundimit komunist.

Një titull i fundit i gazetës e përshkruan atë në mënyrë shumë të përmbledhur: "Tito dhe Kardelj, arkitektë të Kosovës së pavarur". Një historian vendas i brezit të ri e shpjegon pak më hollësisht: “Nga 15 qarqet që u bënë pjesë e autonomisë, në 13 shqiptarët ishin popullsia më e madhe. Kjo na tregon se cila ishte arsyeja kryesore e formimit të kësaj njësie autonome dhe kriteret e përcaktimit të kufijve të saj. Ky lloj rrumbullakimi i pjesës së Serbisë ku shqiptarët ishin shumicë përbënte një precedent të madh (...) Pas Luftës së Dytë Botërore, autoritetet komuniste në Kosovë dhe Metohi bënë lëvizje që ishin vazhdim i politikës së pushtuesit fashist (...) Objektivi ishin ende serbët që ishin vendosur në Kosovë dhe Metohi si pjesë e reformave të mbretërisë jugosllave. Këta persona ishin ndër objektivat e parë të pushtuesit në vitin 1941 dhe pas luftës, qeveria komuniste ndërmori veprime për t'i penguar ata të kthehen në Kosovë, për t'u konfiskuar pasurinë dhe për t'i dëbuar me çdo kusht nga kjo zonë. Epilogu i kësaj sipërmarrjeje, në të cilën morën pjesë Aleksandar Rankoviq, Blagoje Neshkoviq, si dhe Moshe Pijade, ishte konfiskimi i pasurisë dhe shpërngulja e përhershme e rreth 40.000 njerëzve nga KdheM.

Pa hyrë në saktësinë e disa detajeve të përmendura, është e qartë se ky lloj arsyetimi është pasojë e përzgjedhjes së informacionit. Nga këndvështrimi shqiptar, por jo vetëm shqiptar, ishin komunistët serbë dhe jugosllavë ata që i diskriminuan drejtpërdrejt shqiptarët e Kosovës.

Në këtë kuptim, është tregues përzgjedhja e komunistëve të shquar shqiptarë në kohën e rezolutës së Informbyrosë. Historiani i famshëm kroato-amerikan Ivo Banac (1947 - 2020), të cilit do të ishte shumë e vështirë t'i atribuohej ndonjë serbofili, shkruan për këtë me shumë autoritet, në librin e tij "Me Stalinin kundër Titos".

Duke përvijuar kontekstin e vitit 1948, Banac thekson se praktikisht që nga themelimi i saj, PKJ nuk kishte përkrahës në mesin e shqiptarëve jugosllavë. Edhe nëse është e vërtetë që në Konferencën e Dresdenit të vitit 1928 u vu në pah mbështetja komuniste për një “Shqipëri të pavarur dhe të bashkuar”, ishte Tito që e rishikoi këtë çështje disa vite më vonë, kështu që njoftimet e partisë përqendrohen në luftën për barazinë e “minoritetit arnaut” në Kosovë, Metohi dhe Sanxhak.

Mirëpo, përkundër të gjithave, PKJ praktikisht nuk ekziston në masën shqiptare. Në prill të vitit 1941, kur Gjermania naziste dhe aleatët e saj shpërbënë Mbretërinë e Jugosllavisë, Partia Komuniste në tërë Kosovën dhe Metohinë kishte 270 anëtarë dhe nga ata 270, vetëm 20 ishin shqiptarë, pra me sa duket më pak se 10 për qind. Në këtë kuptim, politika zyrtare e PKJ-së ka qenë gjithmonë ruajtja e kufirit jugosllavo-shqiptar siç ka ekzistuar para Luftës së Dytë Botërore, sado që shqiptarët në të dy anët e kufirit ishin kundër tij.  Svetozar Vukmanoviq Tempo vuri në dukje se shumë serbë dhe malazezë nga Kosova iu afruan partizanëve, "por gatishmëria për të luftuar nuk mund të jepte rezultate adekuate sepse të dy janë të paktë në krahasim me popullatën shqiptare".

Në fund të fundit, në Kongresin e Parë të Partisë Komuniste të Serbisë, të cilës i takonte edhe organizata partiake e Kosovës, nga 43 anëtarë të KQ, kishte vetëm një shqiptar (Xhavid Nimani - Patrija). Gjithashtu, të gjithë liderët rajonalë të partisë në KdheM ishin serbë dhe malazezë.

Enver Hoxha e priti me pasion dhe shpejt rezolutën e Informbiroit, duke pritur me padurim të çlirohej nga kujdestaria jugosllave. Shqipëria ishte vendi i parë që hodhi poshtë të gjitha marrëveshjet e mëparshme me Jugosllavinë dhe që spastroi fraksionin titist brenda radhëve të saj partiake. Në mesin e pak kuadrove të partisë së lartë shqiptare në Kosovë, prandaj më të shquarit zgjodhën Stalinin; ndër ta ishin: Qamil Borovina-Bujku, Faik Pruti-Teli, Xheladin Hana, Xhavit Vokshi, Omer Çerkezi, Nexhat Agoli e të tjerë.

Banac konkludon drejtpërsëdrejti: “Falë preferencave të thella ndaj Shqipërisë tek shqiptarët kosovarë në tërësi, shumica e tyre ishin në një farë kuptimi të një disponimi byro informative”.

Në thelb, ideja e autonomisë ishte një përpjekje për të integruar më pas popullsinë shqiptare në shoqërinë jugosllave. Në vite të caktuara dhe në një përqindje të caktuar, mund të thuhet se kjo politikë dha disa rezultate pozitive, ndonëse ndoshta nuk ndryshoi opsionin më të dëshirueshëm për të cilin u përpoq shumica e shqiptarëve. Megjithatë, është e gabuar të pretendosh në mënyrë të thjeshtë se komunistët serbë dhe jugosllavë krijuan një "bombë me sahat" që duhej të shpërthente në të ardhmen. Në fund të fundit, nëse do të ishte kështu, vështirë që në mesin e shqipëtarve në Kosovë të dominonte disponimi i inforbirosë.