Pas Paradës së Fitores në Pekin: Rendi i Ri Botëror ka filluar tashmë historinë e tij

Shkruan për Kosovo online: Zheljko Shajn

Në një kohë kur shumë në Perëndim ende flasin për "rrezikun e multipolaritetit", duke u përpjekur të ruajnë sistemin në rënie, fakti është se rendi i ri botëror ka filluar tashmë historinë e tij. Prandaj, nuk bëhet më fjalë për njoftimin e tij, por për realitetin që po zhvillohet para syve tanë. Procesi është i dukshëm, i paraqitur simbolikisht në paradat ushtarake në Moskë dhe Pekin, dhe i konfirmuar faktikisht në takimin midis Putinit dhe Trumpit në Alaska. Shtyllat e tij janë tre fuqitë - Rusia, Kina dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës - që ndërtojnë kornizën e ekuilibrit të ri global.

Në dallim nga shekulli i 20-të, në të cilin Ballkani ishte sinonim i "fuçive të barutit", në shekullin e 21-të hapet mundësia që rajoni i Ballkanit të bëhet një platformë stabiliteti. Serbia, si trashëgimtare e luftës antifashiste të Jugosllavisë, ka treguar tashmë se është gati të jetë pjesë e një epoke të re. Pjesëmarrja e saj në paradat ushtarake në sheshet e Moskës dhe Pekinit ka peshë simbolike dhe politike.

Para së gjithash, ishte një gjest i fortë simbolik që konfirmoi rolin historik të Jugosllavisë, pasardhëse e së cilës është Serbia, në fitoren në Luftën e Dytë Botërore. Pjesëmarrja në Luftën Nacionalçlirimtare e vendosi Serbinë në radhët e vendeve që dhanë një kontribut të madh në mposhtjen e fashizmit, dhe sot, tetë dekada më vonë, si Moska ashtu edhe Pekini e njohin këtë.

Ftesa drejtuar Presidentit Vuçiq për të marrë pjesë në këto përkujtime ishte një vlerësim i traditës sonë historike dhe kontributit në luftën antifashiste, të cilën Moska dhe Pekini e shohin si një legjitimitet të rëndësishëm të Serbisë në proceset moderne. Gjithashtu, takimet dhe marrëveshjet në periferi të këtyre ngjarjeve kishin një rëndësi praktike - hapjen e kanaleve të reja të bashkëpunimit ekonomik me Kinën, por edhe afrimin e pozicioneve që Rusia dhe SHBA-të po ndërtojnë brenda konceptit të një rendi të ri botëror.

Për BE-në, ishte pothuajse e pabesueshme që Ballkani, dhe mbi të gjitha Serbia, po përfshihej gjithnjë e më shumë në procese në të cilat Moska, Pekini dhe Uashingtoni luajnë role kyçe. Gjermania dhe Franca, të cilat për dekada e konsideronin Ballkanin si "i përkiste" tyre, po përballen me realitetin se iniciativa e tyre gjeopolitike është tepër vonë. Pikërisht për këtë arsye ekziston rreziku që një pjesë e elitave evropiane të përpiqet të përsërisë "skenarin ukrainas" në Ballkan, nëpërmjet Kosovës dhe Metohisë, me qëllim që të ndalojë përhapjen e mëtejshme të ndikimit të Rusisë, Kinës dhe SHBA-së.

Në të kundërt, roli i Serbisë në arkitekturën e re të fuqisë mund të jetë krejtësisht i ndryshëm. Nga një vend që për dekada u përshkrua si "fuçia e barutit e Ballkanit", sot Serbia po merr mundësinë të bëhet një shtyllë stabiliteti dhe një aktor konstruktiv në krijimin e paqes në Evropën Juglindore.

Dyert e hapura të Moskës dhe Pekinit për Serbinë, si dhe sinjali i Uashingtonit se është koha për një qasje të ekuilibruar, tregojnë se tre bartësit e rendit të ri botëror - Rusia, Kina dhe SHBA-të - janë të gatshëm ta konsiderojnë Serbinë si një subjekt të rëndësishëm për krijimin e pozicionit të Ballkanit brenda projektit të ri global. Nëse amerikanët, rusët dhe kinezët arrijnë rivendosjen e autoritetit të OKB-së, kjo do të përfaqësonte një sukses të madh për Serbinë në arritjen e qëllimit të përcaktuar nga Rezoluta 1244 - ruajtja e integritetit territorial dhe sovranitetit të të gjithë shtetit.

Sot, Serbia është përpara një mundësie historike: si në Moskë ashtu edhe në Pekin, dera është e hapur që ajo të shprehë interesat dhe aspiratat e saj brenda rendit të ri botëror, si një udhëheqëse e pavarur e Ballkanit, dhe jo si një vëzhguese pasive ose "fuçi baruti" që të tjerët përdorin në planet e tyre.

Nuk duhet ta përjashtojmë mundësinë që BE-ja, si reagim ndaj vonesës, do të përpiqet të provokojë një "tërmet" të ri në Ballkan - të ngjashëm me konfliktin ukrainas-rus, por këtë herë përmes Kosovës. Përkundrazi, pritet që tre bartësit e rendit të ri botëror - Rusia, Kina dhe SHBA-të - do të përpiqen ta përfshijnë Serbinë si një entitet të rëndësishëm në krijimin e një projekti të ri ballkanik brenda kornizës së stabilitetit global. Ndryshe nga epoka e Jaltës, kur Londra vizatoi me vendosmëri kufijtë e Ballkanit, sot situata është krejtësisht e ndryshme. Moska dhe Pekini, së bashku me Uashingtonin, i cili po ndryshon kursin e tij, tregojnë qartë gatishmërinë e tyre për t'i ofruar Serbisë një vend në arkitekturën e botës së re. Ky shans nuk vjen shpesh. Nëse e humbasim, Ballkani mund të përdoret përsëri si një detonator për ambiciet e të tjerëve. Nga ana tjetër, nëse e shfrytëzojmë, rajoni i Ballkanit mund të bëhet një shtyllë paqeje për herë të parë, dhe Serbia një faktor i domosdoshëm në arkitekturën e re globale.