Rregullimi post Epstein i elitave

Shkruan për Kosovo online: Zelko Shajn

Publikimi i të ashtuquajturave dosje të Epstein-it nuk mund të kuptohet si një përpjekje e sinqertë për vendosjen e drejtësisë, por më tepër si një mekanizëm i rregullimit të elitave në kushtet e një rendi global në ndryshim. Mënyra e pjesshme, selektive dhe e kontrolluar në kohë e publikimit të tyre tregon se qëllimi nuk është përgjegjësia gjyqësore, por delegjitimimi i aktorëve të caktuar pa rrezikuar vetë strukturën e sistemit. Rasti Epstein, për rrjedhojë, nuk shfaqet si përjashtim, por si simptomë — një ilustrim i mënyrës se si e vërteta përdoret si instrument pushteti, e jo si imperativ juridik apo moral.

Në këtë kontekst, perspektiva kritike e Jeffrey Sachs merr një peshë të veçantë analitike. Sachs i interpreton konfliktet bashkëkohore, përfshirë luftën në Ukrainë, si pasojë e një strategjie afatgjatë hegjemonie, e jo si një varg vendimesh të gabuara të izoluara. Nga këndvështrimi i tij, zgjerimi i NATO-s nuk ishte një masë neutrale sigurie, por një provokim i qëllimshëm. Ai thekson gjithashtu zbatimin selektiv të së drejtës ndërkombëtare, e cila mbron aktorët e fuqishëm nga përgjegjësia, ndërsa të dobëtit sanksionohen. Në këtë kuptim, dosjet e Epstein-it nuk përfaqësojnë një çarje të sistemit, por mekanizmin e tij të brendshëm korrigjues.

Në të kundërt, Francis Fukuyama e sheh rendin liberal ndërkombëtar si një kornizë normative të aftë për vetë-korrigjim. Megjithatë, doktrina realpolitike e Zbigniew Brzezinskit tregon qartë se interesat strategjike janë parësore, ndërsa narrativat morale shpesh përdoren si legjitimim i mëvonshëm i vendimeve tashmë të marra. Pikërisht në këtë pikë shfaqet precedenti kyç historik.

Bombardimi i Republikës Federale të Jugosllavisë në vitin 1999 përfaqëson një moment kthesë të rendit bashkëkohor ndërkombëtar. Vendimi për ndërhyrje ushtarake u mor pa mandat të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, duke pezulluar hapur parimin e sovranitetit shtetëror në emër të një “qëllimi më të lartë moral”. Pasoja e këtij akti ishte shpallja e njëanshme e pavarësisë së Kosovës dhe Metohisë, duke krijuar një paradoks të thellë juridik dhe politik: integriteti territorial u ruajt formalisht si normë universale, por në praktikë u pezullua kur kjo i përshtatej interesave të fuqive dominuese. Kosova dhe Metohia kështu nuk u bënë përjashtim, por model — një precedent që më vonë u përdor si argument dhe justifikim në kriza të tjera, përfshirë hapësirën post-sovjetike. Në këtë mënyrë, bombardimi i Jugosllavisë nuk përfaqëson vetëm një konflikt rajonal, por pikën e shpërbërjes së universalitetit të së drejtës ndërkombëtare.

Përvojat historike tregojnë se shtetet mbijetojnë vetëm kur arrijnë të kufizojnë autonominë e elitave të veta. Në Republikën e vonë Romake, aristokracia senatoriale u shndërrua në një qendër autonome pushteti, duke paralizuar shtetin. Augusti e kuptoi se stabiliteti nuk kërkon shkatërrimin e elitës, por disiplinimin dhe integrimin e saj në një rend të ri. Një shembull i kundërt përfaqëson Bashkimi Sovjetik, ku elita kurrë nuk u kufizua në mënyrë thelbësore, gjë që i mundësoi mbijetesën e saj, por jo edhe mbijetesën e vetë shtetit.

Në këtë kuptim, modeli rus i fillimit të shekullit XXI mund të shihet si një korrigjim i vetëdijshëm i përvojës sovjetike. Që nga ardhja në pushtet e Vladimir Putinit, është punuar në mënyrë sistematike për ripërcaktimin e marrëdhënies midis shtetit dhe elitës, me synimin e ruajtjes së vazhdimësisë shtetërore. Një model i ngjashëm i kontrollit të elitës mund të vërehet edhe në Kinë, ku fushatat antikorrupsion funksionojnë kryesisht si instrumente të sigurisë shtetërore.

Në një kornizë më të gjerë historike, projekti politik i Donald Trump në Shtetet e Bashkuara të Amerikës mund të interpretohet si një përpjekje për një korrigjim të vonuar të të njëjtit problem — autonomizimit të elitës dhe dobësimit të institucioneve shtetërore. Politika e tij ishte e orientuar drejt ruajtjes së shtyllave kyçe të fuqisë amerikane: ushtrisë, sovranitetit fiskal dhe rolit global të dollarit.

Në këtë kontekst, analitikisht relevant nuk është vetë takimi në Alaskë, por dinamika politike që zhvillohet pas tij. Dobësimi i formateve multilaterale, distancimi nga organizatat ndërkombëtare dhe rikthimi te komunikimi i drejtpërdrejtë midis fuqive të mëdha tregojnë për një proces riorganizimi të sistemit dhe elitave.

Në përfundim, dokumentet e Epstein-it nuk shërbejnë për shpërbërjen e sistemit amerikan, por për ruajtjen e tij: përmes zbulimit selektiv të lidhjeve komprometuese kryhet një konsolidim i brendshëm i elitës me qëllim mbrojtjen e themeleve të shtetit amerikan — fuqisë ushtarake, stabilitetit të dollarit dhe aftësisë për projektim global të forcës në kushtet e ndryshimit të rendit botëror.