Sekretari i ri i Përgjithshëm i OKB-së dhe fati i integritetit territorial të Serbisë

Shkruan për Kosovo online: Zhelko Shajn

Intervista e drejtorit të Departamentit për Organizata Ndërkombëtare të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Rusisë, Kirill Logvinov, nuk është vetëm një shpjegim procedural i zgjedhjes së sekretarit të ri të përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara. Mes rreshtave, mesazhi i tij shkon shumë më tej: zgjedhja e kreut të ri të Sekretariatit mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta për pozitën juridike të shteteve që mbështeten në vendimet e Këshillit të Sigurimit — mes tyre edhe Serbia.

Kur Logvinov thekson se Moska do ta ndjekë procesin “me seriozitet maksimal” dhe se do të vlerësojë “shkallën e përputhshmërisë së qasjeve të kandidatëve me Kartën e OKB-së”, kjo është më shumë se një formulim diplomatik. Është sinjal se Rusia, si anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit, do të përdorë të gjithë mekanizmat institucionalë që ka në dispozicion — përfshirë edhe të drejtën e vetos — nëse vlerëson se kandidati devijon nga parimet e barazisë sovrane dhe integritetit territorial.

Lidhja midis Rusisë dhe Serbisë në kuadër të OKB-së nuk është retorike, por juridike. Statusi i Kosovës dhe Metohisë vazhdon të përcaktohet nga Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit, e cila konfirmon sovranitetin dhe integritetin territorial të Serbisë. Përderisa Këshilli i Sigurimit mbetet organi qendror vendimmarrës për çështjet e paqes dhe sigurisë, ky dokument ruan fuqinë e plotë juridike. Çdo relativizim i hierarkisë së organeve të OKB-së ose interpretim politik i Kartës mund ta dobësojë këtë kornizë.

Logvinov veçanërisht këmbëngul në nenin 100 të Kartës së OKB-së, i cili e obligon sekretarin e përgjithshëm për paanshmëri dhe pavarësi nga ndikimi i qeverive të veçanta. Me këtë ai në mënyrë indirekte hap çështjen e praktikës së deritanishme dhe paralajmëron se funksioni i sekretarit të përgjithshëm nuk duhet të bëhet platformë politike, por duhet të mbetet administrativ dhe i bazuar në norma.

Zgjedhja e sekretarit të ri të përgjithshëm të OKB-së vjen në një moment kur rendi global po ndryshon. Forcimi i shteteve të Jugut Global, si dhe rritja e ndikimit të grupimeve si Briks dhe Organizata e Shangait për Bashkëpunim, kanë shtuar kërkesat për reformimin e OKB-së. Por reforma thelbësore nuk është vetëm çështje e zgjerimit të Këshillit të Sigurimit apo e përfaqësimit gjeografik. Pyetja kyçe është nëse Karta e OKB-së do të rikthehet si themel literal i së drejtës ndërkombëtare apo do të mbetet objekt i interpretimit selektiv.

Sipas parimit të rotacionit rajonal, sekretari i ardhshëm i përgjithshëm vjen nga Amerika Latine. Në listën e ngushtë, siç thotë Logvinov, janë Michelle Bachelet, e mbështetur nga Kili, Brazili dhe Meksika, dhe Rafael Grossi, kandidat i Argjentinës — katër shtete që nuk e kanë njohur Kosovën dhe që i referohen në mënyrë konsekuente parimit të integritetit territorial.

Ky fakt në vetvete nuk paragjykon sjelljen e sekretarit të ardhshëm të përgjithshëm, por tregon kontekstin politik nga i cili vijnë kandidatët. Nëse sekretari i ri i përgjithshëm do ta respektojë në mënyrë konsekuente Kartën dhe hierarkinë e organeve të OKB-së, Rezoluta 1244 do të mbetet një mbështetje e fortë ndërkombëtare-juridike për Serbinë. Nëse, megjithatë, mbizotëron logjika e interpretimit politik, forca institucionale e këtij dokumenti mund të shtyhet në plan të dytë.

Prandaj, zgjedhja që po afrohet nuk është çështje teknike. Është pjesë e një beteje më të gjerë për karakterin e rendit ndërkombëtar. Dhe mes rreshtave të intervistës së Logvinovit mund të lexohet mesazhi: në atë betejë, Këshilli i Sigurimit dhe e drejta e vetos mbeten instrumente kyçe për mbrojtjen e së drejtës ndërkombëtare — dhe, në mënyrë të tërthortë, të integritetit territorial të Serbisë.