Somaliland – zhvendosja e palestinezëve dhe sfidat e njohjes ndërkombëtare të pavarësisë (5)

Shkruan për Kosovo online: Habib al Hadi

Somaliland ndodhet aktualisht në një pikë kritike të udhëtimit të tij gjeopolitik dhe diplomatik.

Opsionet strategjike: Dy rrugë të ndryshme për Somalilandin

Ndërsa synon një njohje më të gjerë ndërkombëtare dhe forcon statusin e tij si një entitet i qëndrueshëm dhe vetëqeverisës, vendi përballet me dy skenarë plotësisht të kundërt strategjikë. Secila nga këto rrugë – njëra e shënuar nga pajtimi me SHBA-të dhe Izraelin lidhur me planin e zhvendosjes nga një rajon i prekur nga konflikti – mbart pasoja të rëndësishme politike, ekonomike dhe të sigurisë që mund të formësojnë trajektoren e ardhshme të Somalilandit në vitet që vijnë. Një analizë e nuancuar dhe e detajuar e këtyre skenarëve potencialë është jetike për të kuptuar pasojat afatgjata të çdo zgjedhjeje.

Skenari 1: Pranimi i planit të fuqive të huaja për zhvendosje

Pasojat politike dhe diplomatike

SHBA-të dhe Izraeli kanë shumë çfarë t’i ofrojnë Somalilandit dhe këto oferta mund të mos jenë të lehta për t’u refuzuar, qoftë edhe me çmimin e përjashtimit nga komuniteti arabo–islamik. Në fund të fundit, Somaliland nuk do të ishte vendi i parë arab me një fat të tillë.

Pozicionimi politik dhe diplomatik i Somalilandit në Bririn e Afrikës është karakterizuar historikisht nga një ekuilibër i kujdesshëm midis fuqive rajonale, aktorëve ndërkombëtarë dhe aspiratave të tij për shtetësi. Gjatë viteve, Somaliland ka kultivuar një marrëdhënie strategjike me Shtetet e Bashkuara, veçanërisht në fushat e luftës kundër terrorizmit dhe sigurisë detare. Briri i Afrikës është një rajon kyç për SHBA-të, të cilat kanë interes të madh në parandalimin e aktiviteteve ekstremiste që burojnë nga Gadishulli Somalez dhe sigurimin e rrugëve jetike detare përmes Detit të Kuq dhe Gjirit të Adenit.

Izraeli gjithashtu ka synuar të zgjerojë ndikimin e tij në rajon, kryesisht përmes partneriteteve të sigurisë, teknologjisë bujqësore dhe tregtisë. Në këtë kontekst, aleanca e Somalilandit me Izraelin mund të shërbejë si një kanal për qasje në teknologji, investime dhe shkëmbim informacionesh nga ana e Izraelit – burime me vlerë në një rajon ku siguria dhe zhvillimi teknologjik mbeten çështje urgjente. Interesi i Izraelit për Somalilandin nuk qëndron vetëm në stabilitetin rajonal, por edhe në vendosjen e lidhjeve më të forta ekonomike me tregjet në zhvillim në Afrikë. Ky aleancë do t’i ofronte Somalilandit mundësinë për të shfrytëzuar sektorin ushtarak, bujqësor dhe teknologjik të sofistikuar izraelit.

Rreziqet e sigurisë

Vendimi për bashkëpunim me SHBA-të dhe Izraelin sjell rreziqe të rëndësishme sigurie, sidomos në një rajon ku grupe ekstremiste si Al-Shabab mbeten aktive dhe armiqësore ndaj interesave perëndimore. Al-Shabab, e cila ka treguar aftësinë e saj për të kryer sulme në mbarë Somalinë dhe Keninë, me gjasë do ta konsideronte afrimin e Somalilandit me Izraelin si provokim. Ky grup militant ka një histori të gjatë kundërshtimi ndaj përfshirjes perëndimore në rajon, dhe aleanca me Izraelin pa dyshim do ta vinte Somalilandin në shënjestër të tij. Mundësia e përshkallëzimit të sulmeve terroriste, përfshirë sulme me bomba, atentate dhe sulme të drejtuara ndaj infrastrukturës, përbën një shqetësim real.

Gjethro Norman, studiues i lartë në Institutin Danez për Studime Ndërkombëtare (DIIS), beson se ndërhyrja e SHBA-ve dhe Izraelit në Somaliland nën pretekstin e zhvendosjes së Palestinezëve do të krijonte mundësi të rëndësishme për grupet e armatosura.

“Al-Shabab dhe Shteti Islamik–Somalia vazhdimisht e kanë paraqitur luftën e tyre si rezistencë ndaj ndërhyrjes së huaj dhe mbrojtje të sovranitetit somalez, por gjithashtu kanë përsosur prej vitesh narrativat për marrjen e pronave me mbështetje perëndimore dhe intrigat ‘kryqtaro-cioniste’,” ka theksuar ai.

Kur lufta izraelite në Gaza filloi në tetor 2023, Al-Shabab organizoi protesta në zonat që kontrollon në shenjë mbështetjeje për Palestinën. Turma të mëdha dolën gjithashtu në shenjë solidariteti me çështjen palestineze në territoret e kontrolluara nga rebelët në Somali.

“Programi i zhvendosjes së Palestinezëve, veçanërisht ai që perceptohet si i imponuar nga jashtë dhe i përshtatur me dëshirat izraelite, do t’u jepte këtyre grupeve të armatosura një mjet propagandistik jashtëzakonisht të fuqishëm, duke u mundësuar atyre të pozicionohen si mbrojtës si të unitetit somalez ashtu edhe të dinjitetit palestinez kundër asaj që ata do ta karakterizonin si një skemë cinike perëndimoro–izraelite,” vlerëson Norman.

Përveç kërcënimit të jashtëm që paraqet Al-Shabab, ekziston edhe mundësia e trazirave të brendshme. Shumë banorë të Somalilandit, si dhe të Somalisë fqinje, mund ta shohin aleancën me Izraelin si tradhti të vlerave islame, duke çuar në protesta të përhapura ose opozitë politike. Duke pasur parasysh natyrën fetare konservatore të shoqërisë së Somalilandit dhe kontekstin më të gjerë të shumicës myslimane në Bririn e Afrikës, çdo afrimi i dukshëm me Izraelin mund të nxisë pakënaqësi dhe të përkeqësojë ndarjet e brendshme. Kjo mund të manifestohet në protesta të dhunshme, mosbindje civile apo edhe rezistencë të armatosur, gjë që do të destabilizonte më tej vendin.

Për më tepër, mjedisi më i gjerë i sigurisë rajonale mund të bëhet më i paqëndrueshëm. Somaliland, tashmë një pikë tensioni rajonal dhe ndërkombëtar, mund të përballet me presion gjithnjë e më të madh nga shtetet fqinje që kundërshtojnë çdo mbështetje të perceptuar për Izraelin. Rreziku i hakmarrjes ushtarake ose diplomatike nga aktorë rajonalë, veçanërisht nga Somalia ose rajoni më i gjerë i Bririt të Afrikës, mund të rritet, duke e komplikuar edhe më shumë situatën tashmë të brishtë të sigurisë së Somalilandit. Aparati kombëtar i sigurisë, i cili ka arritur të ruajë një farë stabiliteti, do të mbingarkohej në përpjekjen për t’iu përgjigjur rreziqeve të shtuara që paraqet ky ndryshim strategjik.

Matja e rreziqeve dhe përfitimeve

Në përfundim, vendimi i Somalilandit për t’u pajtuar me SHBA-të dhe Izraelin lidhur me planin e zhvendosjes nga një rajon i prekur nga konflikti përfaqëson një rrezik të madh politik, ekonomik dhe të sigurisë. Megjithëse përfitimet e menjëhershme diplomatike – duke përfshirë ndihmën e huaj potenciale, mundësitë tregtare dhe mundësinë e një njohjeje de facto – janë joshëse, pasojat afatgjata janë plot me rreziqe. Në këtë moment, një hap i tillë mund të realizohej vetëm nëse do të vinte deri te një thyerje e plotë e unitetit të brendshëm të vendeve të Gjirit dhe shteteve arabe, qoftë edhe me koston e turbulencave serioze brenda Bashkimit Afrikan. Pasojat diplomatike nga vendet e Gjirit dhe shtetet afrikane mund të izolonin Somalilandin nga partnerët e tij rajonalë më të rëndësishëm, duke minuar aspiratat e tij për njohje ndërkombëtare dhe stabilitet ekonomik. Ekonomikisht, vendi rrezikon të humbasë mbështetjen nga Gjiri, e cila ka qenë thelbësore për zhvillimin e infrastrukturës dhe stabilitetin financiar të tij. Për më tepër, rreziqet e sigurisë – nga sulmet terroriste të Al-Shababit deri te trazirat e brendshme – përbëjnë kërcënime serioze ndaj paqes së fituar me vështirësi në Somaliland.

Në kontekstin e aspiratës së Somalilandit për njohje, udhëheqja duhet t’i qaset këtij vendimi me kujdes, duke balancuar përfitimet potenciale nga aleanca me SHBA-të dhe Izraelin me rreziqet e mëdha për reputacionin e saj diplomatik, shëndetin ekonomik dhe sigurinë. Rezultati i këtij vendimi mund të përcaktojë trajektoren e ardhshme të kombit dhe është e domosdoshme që udhëheqja të shqyrtojë të gjitha këndet e këtij pazëlli gjeopolitik kompleks përpara se të angazhohet në veprim.

Skenari 2: Refuzimi i planit të zhvendosjes – pasojat politike dhe diplomatike

Vendimi për të refuzuar planin e fuqive të huaja për zhvendosjen nga një rajon i prekur nga konflikti përfaqëson një llogari të ndërlikuar politike për Somalilandin, e mbështetur në strategjinë e tij më të gjerë për sigurimin e aleancave rajonale dhe ruajtjen e pozitës diplomatike në skenën ndërkombëtare. Para së gjithash, refuzimi i planit do t’i mundësonte Somalilandit të ruajë marrëdhëniet e tij të ngushta me shtetet kyçe arabe dhe afrikane. Këto shtete kanë qenë partnerë thelbësorë në përpjekjen e Somalilandit për njohje ndërkombëtare, duke ofruar mbështetje diplomatike dhe ndihmë të rëndësishme ekonomike. Në themel të këtij raporti qëndron përkushtimi i përbashkët ndaj çështjeve si vetëvendosja palestineze, një qëllim që mbetet simbol solidariteti në rajonet fqinje dhe në pjesën më të madhe të Afrikës. Për Somalilandin, një qëndrim i fortë përkrah këtyre rajoneve, sidomos në një çështje kaq të rëndësishme, do të forconte pozicionin e tij si një aktor rajonal përgjegjës i përkushtuar ndaj vlerave që gjejnë jehonë të thellë në këto sfera.

Duke u përafruar me konsensusin më të gjerë politik arab dhe afrikan, Somaliland jo vetëm që do ta ruante pozitën e tij diplomatike, por gjithashtu do të përmirësonte shanset për të arritur një integrim më të madh në organizatat rajonale, veçanërisht në Bashkimin Afrikan. Bashkimi Afrikan, me qasjen e tij kolektive ndaj unitetit afrikan, në mënyrë të vazhdueshme ka shprehur mbështetje për çështjen palestineze, dhe çdo përpjekje e Somalilandit për t’u përafruar me një plan që shihet si i kundërt me këtë mbështetje mund të pengonte potencialin e tij për anëtarësim në BA. Prandaj, duke refuzuar propozimin, Somaliland i dërgon sinjal si Bashkimit Afrikan ashtu edhe kontinentit afrikan më gjerë se është i përkushtuar ndaj solidaritetit rajonal, gjë që në fund mund të përmirësojë shanset e tij për të fituar njohje.

Për më tepër, refuzimi do të theksonte gjithashtu përkushtimin e Somalilandit për ruajtjen e integritetit të tij ideologjik brenda botës myslimane. Kjo mund të jetë më e rëndësishmja, pasi identiteti mysliman i vendit luan një rol kyç në formësimin e marrëdhënieve të tij të brendshme dhe të jashtme. Çdo pajtim i dukshëm me Izraelin ose SHBA-të mbi një çështje kaq të diskutueshme mund të shkaktonte dëme serioze ndaj reputacionit, duke sjellë akuza për tradhti jo vetëm nga bota arabe dhe afrikane, por edhe nga vetë popullsia e Somalilandit. Në këtë kuptim, qëndrimi moral i Somalilandit do të mbetej i paprekur, gjë që është thelbësore për ruajtjen e harmonisë dhe kohezionit të brendshëm. Edhe më e rëndësishme, kjo do të konfirmonte pavarësinë e Somalilandit nga presionet e jashtme, duke forcuar dëshirën e tij për të ndërtuar një politikë të jashtme të dalluar nga ndikimet hegjemoniste arabe dhe perëndimore. Kjo do ta forconte më tej identitetin e tij si një entitet sovran, i cili nuk i nënshtrohet kërkesave të jashtme, por i përmbahet vlerave dhe lidhjeve të veta rajonale.

Implikimet e sigurisë

Situata e sigurisë në Somaliland është nga natyra e saj komplekse dhe e brishtë për shkak të pozitës së pasigurt të vendit në Bririn e Afrikës. Me tensionet shumëvjeçare me Al-Shababin, grupin islamist militant që vepron në Somali, vendi përballet me kërcënime të vazhdueshme sigurie të cilat mund të përshkallëzohen me çdo ndryshim të perceptuar në politikën e tij të jashtme. Refuzimi i planit të SHBA-ve dhe Izraelit për zhvendosje do të ndihmonte në zbutjen e rrezikut nga trazirat e brendshme dhe aktivitetet terroriste potenciale. Mbështetja publike për çështjen palestineze në Somaliland është e madhe, dhe çdo përpjekje për përafrim me ndonjë komb të Lindjes së Afërt ose me SHBA-në mbi një çështje kaq të ndjeshme mund të shkaktonte trazira të rëndësishme shoqërore. Qeveria e Somalilandit, e cila tashmë është e ngarkuar me ruajtjen e një ekuilibri delikat mes interesave të ndryshme klanore, ka gjasa të përballet me protesta masive, mosbindje civile dhe madje edhe kundërshtime të dhunshme, veçanërisht nëse qëndrimi i saj shihet si rrezikim i vlerave të saj themelore fetare ose morale.

Për më tepër, refuzimi i planit të zhvendosjes do ta mbronte Somalilandin nga antagonizimi i mëtejshëm i grupeve si Al-Shababi, të cilat një veprim të tillë do ta konsideronin si vazhdim të imperializmit perëndimor. Duke mbajtur një qëndrim neutral ose të kundërt ndaj planit të fuqive të huaja, Somaliland shmang përkeqësimin e gjendjes së tij tashmë të brishtë të sigurisë. Ky vendim do t’u tregonte aktorëve rajonalë se Somaliland mbetet një entitet i pavarur dhe i qëndrueshëm, i cili nuk i nënshtrohet lehtësisht presioneve të jashtme, por zgjedh të ecë në rrugën e tij duke u përballur me sfidat e jashtme.

Përveç kësaj, ruajtja e një qëndrimi parimor mbi çështje si Palestina i mundëson Somalilandit të mbajë pozitën e tij brenda rajonit më të gjerë të Bririt të Afrikës, ku aktorët rajonalë, përfshirë Etiopinë dhe Xhibutin, kanë interes të drejtpërdrejtë në sigurimin e stabilitetit. Kjo koherencë diplomatike dhe përafrimi me vlerat rajonale do t’i mundësonte Somalilandit të ruajë aleancat e tij të sigurisë, duke forcuar njëkohësisht pozitën e tij rajonale.

Një akt delikat balancimi

Refuzimi i planit të fuqive të huaja për zhvendosjen nga një rajon i prekur nga konflikti përfaqëson një pikë kthese të rëndësishme në trajektoren e politikës së jashtme të Somalilandit. Megjithëse ky vendim mund t’i kushtojë Somalilandit disa mundësi potenciale ekonomike dhe diplomatike me fuqitë perëndimore, ai mund të forcojë pozitën e tij rajonale dhe ideologjike brenda botës arabe dhe afrikane. Duke refuzuar propozimin, Somaliland jo vetëm që ruan marrëdhëniet e tij ekonomike me shtetet kryesore të Gjirit, por gjithashtu demonstron një përkushtim të fortë ndaj vlerave të tij morale dhe fetare, duke parandaluar trazirat e mundshme shoqërore dhe duke ruajtur stabilitetin politik të brendshëm.

Megjithatë, ky vendim nuk është pa rreziqe. Rruga e neutralitetit dhe solidaritetit ideologjik me kombet arabe dhe afrikane mund të kufizojë mundësitë e Somalilandit për një njohje më të gjerë ndërkombëtare, duke vonuar potencialisht ambiciet e tij për shtetësi të plotë dhe njohje nga fuqitë globale. Ndërsa Somaliland ecën nëpër këtë balancë delikate, udhëheqësit e tij do të duhet të matin me kujdes pasojat afatgjata të vendimeve të tyre, duke siguruar që sovraniteti, stabiliteti dhe vlerat e vendit të mbeten të paprekura pavarësisht presioneve të mëdha gjeopolitike. Në fund të fundit, kursi që Somaliland zgjedh do të luajë një rol kyç në formësimin e së ardhmes së tij si një aktor rajonal dhe si një shtet sovran në skenën globale.

Në fund, çështja lidhet me marrëdhënien shumë më të gjerë të shteteve arabe dhe islame ndaj lëvizjeve separatiste dhe sfidave brenda botës arabo–islame, por edhe përtej saj. Kjo, padyshim, do të kishte pasoja edhe për rajone dhe çështje të tjera të ngjashme, si Kosova dhe Metohia. Nga ana tjetër, mbetet shumë e dyshimtë nëse SHBA-të dhe Izraeli, në këto kushte, do të arrinin të siguronin ndonjë mbështetje ndërkombëtare për njohjen e Somalilandit. Edhe nëse Somaliland do të vendoste t’i bashkohej projektit amerikan–izraelit në këmbim të njohjes, implikimet për Prishtinën nuk do të ishin pozitive. Përkundrazi, ato do të vinin në pikëpyetje pozitën e saj ndërkombëtare dhe do të gërryenin mbështetjen e mëtejshme. Shtetet evropiane, të cilat pa shumë hezitim ndoqën SHBA-të në njohjen e Kosovës dhe Metohisë, kësaj here, me shumë gjasa, nuk do të merrnin një hap të tillë. Për to, tashmë çështja e njohjes së Palestinës është në krye të prioriteteve. Përsëri, nëse shtetet evropiane nuk duan të njohin pavarësinë e Somalilandit, cili është kuptimi i njohjes së pavarësisë së rreme të Kosovës dhe Metohisë? Në këtë mënyrë, Somaliland i ngatërron në një varg kundërthëniesh të gjithë ata që mbështesin “pavarësinë” e Kosovës dhe që ishin të gatshëm ta përgatitnin atë përmes përdorimit të forcës ushtarake dhe sulmit ndaj Serbisë në vitin 1999.

(Fund)