Somaliland – zhvendosja e palestinezëve dhe sfidat e njohjes ndërkombëtare të pavarësisë (1)

Shkruan për Kosovo online: Habib al Hadi

Somaliland, zyrtarisht Republika e Somalilandit, është një shtet i pa njohur në Bririn e Afrikës. Ai ndodhet në një lokacion të rëndësishëm gjeopolitik – në bregun jugor të Gjirit të Adenit dhe kufizohet me Xhibutinë në veriperëndim, Etiopinë në jug e perëndim dhe Somalinë në lindje. Territori i tij, për të cilin pretendon se ka të drejtë sovraniteti, ka një sipërfaqe prej 176.120 kilometrash katrorë me rreth 6,2 milionë banorë që nga viti 2024. Kryeqyteti dhe qyteti më i madh është Hargejsa. Somaliland shpalli pavarësinë në vitin 1991, kryesisht për shkak të kolapsit të qeverisë qendrore somaleze dhe kaosit e luftës civile që pasoi.

Në vitin 1991 regjimi i Siad Barres u rrëzua, gjë që çoi në një vakum pushteti dhe konflikte të përhapura në gjithë Somalinë. Somaliland, i cili kishte qenë koloni britanike e vetëqeverisur para bashkimit me Somalinë italiane në vitin 1960, synonte të ruante stabilitetin e vet relativ.

Para bashkimit, Somaliland gëzonte një shkallë të caktuar stabiliteti politik dhe vetëqeverisjeje nën sundimin kolonial britanik. Pas kolapsit, veriorët, të zhgënjyer me shtetin e përbashkët menjëherë pas bashkimit, kërkuan pavarësinë dhe vetëqeverisjen e tyre, ndaj filluan një rezistencë guerile që u mbështet nga qeveria komuniste Derg e Etiopisë. Pas rrëzimit të regjimit 22-vjeçar të Siad Barres, Somaliland shpalli pavarësinë më 1991 – në të njëjtën kohë me ish-republikat jugosllave, të cilat pak më vonë u njohën nga të gjitha shtetet evropiane, por Somalilandit nuk iu dha e njëjta fat. Deri më sot nuk është njohur nga askush, dhe për një kohë të gjatë ka lundruar në një peizazh gjeopolitik kompleks në kërkim të njohjes ndërkombëtare.

Pavarësisht mbajtjes së një qeverie stabile, institucioneve demokratike dhe një ekonomie në rritje që prej shpalljes së njëanshme të pavarësisë nga Somalia në vitin 1991, Somaliland mbetet i pa njohur nga komuniteti ndërkombëtar. Ky mungesë njohjeje ka kufizuar aftësinë e tij për t’u përfshirë në marrëdhënie diplomatike formale, për të siguruar ndihmë zhvillimore ndërkombëtare dhe për t’u integruar plotësisht në strukturat ekonomike e politike globale. Por tani duket se fati po i buzëqesh edhe këtij territori secesionist.

Ngjarjet e fundit e kanë vendosur Somalilandin në qendër të një kontesti të ri diplomatik – thashethemet për përfshirjen e rajonit në planin amerikano-izraelit për zhvendosjen e palestinezëve të zhvendosur nga Gaza. Siç kanë raportuar mediat anembanë botës, kompania e njohur konsulente Boston Consulting Group, me seli në SHBA, ka modeluar shpërnguljen e palestinezëve nga Gaza në Somali dhe Somaliland.

Sipas raporteve, konsulentët e BCG-së kanë zhvilluar një model për një grup biznesmenësh izraelitë që po hartonin plane për rindërtimin e Gazës pas luftës me Hamasin. Modeli përfshinte një prezantim që parashikonte se 25 për qind e banorëve të Gazës do të dëshironin të largoheshin nga Rripi, ndërsa shumica nuk do të donin të ktheheshin më.

„Duke pranuar banorët e Gazës që zhvendosen përkohësisht dhe vullnetarisht, vendi do të përfitonte një prurje popullsie që do të sillte përfitime ekonomike, të cilat dukshëm mund të ishin të rëndësishme“, tha për revistën “Times” një person i njohur me këtë punë. „Por vendet e përfshira në model nuk janë zgjedhur mbi bazën e ndonjë diskutimi konkret. Ideja ishte të kuptoheshin çështjet ekonomike të lidhura me opsionet që presidenti Trump kishte vënë në tryezë.“

BCG ka ndihmuar gjithashtu në krijimin e Fondacionit Humanitar për Gazën, të mbështetur nga SHBA dhe Izraeli, i cili menaxhon pikat e shpërndarjes së ndihmave në enklavë.

Më herët këtë vit, Trump paraqiti plane për zhvendosjen e banorëve të Gazës në vende të treta, ndërkohë që Rripi do të zhvillohej në një „Rivierë të Lindjes së Mesme“. Edhe pse nuk është arritur ndonjë përparim i dukshëm për këto plane, ato kanë marrë mbështetje nga disa ministra izraelitë, por janë dënuar ashpër nga bota arabe dhe vendet perëndimore.

Plani i zhvendosjes në një rajon të prekur nga konflikti: Një pikë gjeopolitike e nxehtë

Plani i propozuar nga fuqitë e huaja për zhvendosjen e personave të shpërngulur është shfaqur shpejt si një nga çështjet më të debatueshme gjeopolitike të viteve të fundit. Ky plan, që parasheh zhvendosjen e refugjatëve palestinezë nga Gaza në rajone alternative, ka shkaktuar debate të ashpra në sferat politike, ideologjike dhe fetare ndërkombëtare. Edhe pse detajet e këtij propozimi mbeten kryesisht të paqarta, thashethemet sugjerojnë se Somaliland mund të merret parasysh si një nga destinacionet e mundshme për zhvendosje. Kjo perspektivë ka ndezur kontestime të mëdha politike e diplomatike, veçanërisht brenda disa komuniteteve kulturore në Lindjen e Mesme dhe Afrikë, ku çështja palestineze mbetet e rrënjosur thellë si simbol i rezistencës antikoloniale dhe i solidaritetit panarab.

Propozimi për zhvendosjen e banorëve të Gazës shihet nga shumëkush si pjesë e një strategjie më të gjerë gjeopolitike për të riformësuar peizazhin demografik dhe politik të rajonit. Ky hap strategjik, nëse do të realizohej, jo vetëm që do të ndryshonte jetët e miliona personave të zhvendosur, por gjithashtu mund të zhvendoste ekuilibrat rajonalë të fuqisë në Lindjen e Mesme. Duke pasur parasysh konfliktin e gjatë midis Izraelit dhe Palestinës, si dhe përgjigjen jashtëzakonisht të polarizuar globale ndaj politikave të Izraelit, vetë sugjerimi që Somaliland mund të bëhej pjesë e këtij plani zhvendosjeje mbart implikime të thella për të ardhmen e tij politike.

Thuhet se SHBA dhe Izraeli kanë zhvilluar bisedime me udhëheqësit e kësaj territori të papranuar ndërkombëtarisht, duke u ofruar atyre njohje ndërkombëtare në këmbim të pranimit të palestinezëve, të cilët Izraeli me mbështetjen e SHBA-së synon t’i shpërngulë nga Gaza në vende e rajone të tjera, mes tyre edhe Somalilandin.

Për Somalilandin, i cili ka ruajtur prej kohësh lidhje të ngushta kulturore, fetare dhe historike me botën arabe e myslimane, vetë ideja e pjesëmarrjes në një plan kaq kontrovers është plot rreziqe. Reputacioni i dobët ndërkombëtar i vendit, si një shtet i vetëshpallur i pavarur pa njohje nga organet globale, e bën atë veçanërisht të brishtë ndaj rrymave të ndryshueshme të gjeopolitikës botërore. Ndjenja e fortë e identitetit të Somalilandit është ngushtë e lidhur me besimet e tij fetare dhe trashëgiminë arabe, dhe çdo perceptim i rreshtimit të tij me Izraelin – apo edhe vetë aludimi për një gjë të tillë – mund të shihet si një tradhti e thellë ndaj vlerave të tij morale dhe fetare. Çështja palestineze, për shumë në botën arabe dhe më gjerë myslimane, përfaqëson më shumë se një konflikt politik; ajo është një simbol i rrënjosur në luftën e përbashkët për drejtësi, dinjitet dhe vetëvendosje në kontekstin e kolonializmit dhe pushtimit. Si e tillë, pjesëmarrja e Somalilandit në çdo plan që mund të interpretohet si miratim i veprimeve të Izraelit, rrezikon të largojë aleatët kyç në Lindjen e Mesme dhe Afrikë, duke destabilizuar kështu edhe më shumë pozitën e tij tashmë të pasigurt ndërkombëtare.

Dilema e Somalilandit ndërlikohet më tej nga konteksti i gjerë gjeopolitik që rrethon konfliktin midis Izraelit dhe Palestinës. Bota është e ndarë thellësisht në linja ideologjike dhe gjeopolitike sa i përket çështjes palestineze. Nga njëra anë, shtetet si Shtetet e Bashkuara, Izraeli dhe aleatët e tyre perëndimorë pretendojnë se Izraeli ka të drejtë të mbrohet dhe të vendosë kufij të sigurt, duke e paraqitur çështjen palestineze si një çështje sigurie dhe luftë kundër terrorizmit. Në anën tjetër, një pjesë e madhe e rajoneve fqinje, përfshirë shtetet si Egjipti dhe Jordania, si dhe vende të ndryshme afrikane, kanë mbështetur vazhdimisht të drejtën palestineze për vetëvendosje dhe sovranitet, duke dënuar politikën e vendbanimeve të vendeve të Lindjes së Afërt dhe aksionet ushtarake në territoret e pushtuara. Këtë qëndrim e ndjek edhe shumica e shteteve evropiane, fuqitë e mëdha aziatike si Kina dhe Japonia, si dhe Kanadaja e Australia.

Në këtë mjedis të polarizuar ndërkombëtar, thashethemet për përfshirjen e mundshme të Somalilandit në planin e zhvendosjes në një rajon të prekur nga konflikti shkaktuan një reagim të menjëhershëm. Shumë në rajonet fqinje dhe brenda disa komuniteteve kulturore e shohin këtë plan zhvendosjeje si një hap të mëtejshëm drejt normalizimit të veprimeve të Izraelit në rajon, gjë që konsiderohet shkelje e të drejtave ndërkombëtare dhe palestineze. Për më tepër, zhvendosja e palestinezëve shihet si një argument shtesë në akuzat gjithnjë e më të forta kundër Izraelit për gjenocid. Vetë shenjat se Somaliland mund të marrë pjesë në një nismë të tillë u perceptuan nga disa si tradhti ndaj solidaritetit panarab dhe mysliman, i cili ka qenë prej kohësh baza e reputacionit të tij diplomatik.

Izraeli, gjithashtu, ka interesa gjithnjë e më të mëdha gjeopolitike në Bririn e Afrikës. Somaliland ka rëndësi për Izraelin që shkon përtej edhe planit të zhvendosjes së palestinezëve, siç theksoi e përditshmja izraelite “Haaretz”.

Më 3 dhjetor 2024, “Haaretz” publikoi një raport me titullin: “Të gjitha sytë e kthyer nga Somaliland: Shteti i vogël afrikan që është kyç për luftën izraelite kundër Houthive”.

Raporti theksoi synimin e Izraelit, me mbështetjen e Emirateve të Bashkuara Arabe, për të ngritur një bazë ushtarake në Somaliland për t’iu kundërvënë Houthive në Jemen, të cilët kishin kryer sulme me dronë dhe raketa mbi territoret palestineze të pushtuara në shenjë solidariteti me Gazën.

Që nga fillimi i luftës në Gaza, e më pas edhe me përfshirjen e Houthive në luftime, Izraeli është përpjekur të ndalojë sulmet e tyre për shkak të largësisë gjeografike dhe sfidave të inteligjencës.

Më 17 nëntor 2024, faqja britanike “Middle East Monitor” raportoi për përpjekjet izraelite për të ngritur një bazë ushtarake në Somaliland.

Studiuesi në Institutin për Lindjen e Mesme në Universitetin turk të Sakaryas, Ahmet Vefa Rende, shkroi se qëllimi i bazës do të ishte shënjestrimi dhe pengimi i Houthive, në këmbim të njohjes zyrtare të Hargeisës dhe realizimit të investimeve.

Në raport theksohet gjithashtu se Izraeli është përpjekur të krijojë zona sigurie në vende me rëndësi strategjike të thellë, siç është Qiproja në Mesdhe, dhe se synon ta bëjë Somalilandin një qendër të ngjashme në Bririn e Afrikës.

Faqja britanike më tej citoi burime diplomatike që zbulojnë se Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat normalizuan marrëdhëniet me Izraelin në vitin 2020, po veprojnë si ndërmjetës mes Tel Avivit dhe Somalilandit. Është konfirmuar se Abu Dabi jo vetëm që e ka bindur Somalilandin të lejojë ndërtimin e bazës ushtarake, por gjithashtu e ka siguruar se do të financojë projektin.

EBA-të janë paraqitur në mënyrë kontroverse në lidhje me planet për zhvendosjen e palestinezëve nga Gaza, pasi u është atribuar se, ndonëse qëndrimi zyrtar i vendit refuzon publikisht zhvendosjen, ata pajtohen me propozimet e Trump-it.

Më 14 shkurt 2025, ambasadori i Emirateve në Shtetet e Bashkuara, Yousef al Otaiba, deklaroi se qasja aktuale e Uashingtonit ndaj Gazës është e vështirë, duke shtuar:
„Por, në fund të fundit, të gjithë jemi në kërkim të zgjidhjeve, vetëm se ende nuk e dimë se ku do të përfundojë kjo.“

Disa i interpretuan këto komente si një sinjal të nënkuptuar se Abu Dabi e kishte pranuar njoftimin e Trump-it për zhvendosjen e 1,5 milion palestinezëve nga Gaza.

Në mars të këtij viti, “Jerusalem Post” publikoi se Somaliland nuk e ka përjashtuar pranimin e palestinezëve në territorin e tij. Pak më vonë, disa media përcollën një deklaratë të supozuar të ministrit të Jashtëm të Somalilandit se “Somaliland është i hapur për bisedime rreth pranimit të palestinezëve”. Megjithatë, kjo deklaratë nuk është verifikuar në mënyrë të besueshme, por ndërkohë janë shfaqur edhe aluzione të tjera indirekte mbi ekzistencën e bisedimeve dhe kontakteve për këtë çështje.

(Vazhdimi nesër)