Tryeza e Rrumbullakët e Traktatit të Karllovacit (1): Kurrë më luftë në këtë vend, as në botë!

Shkruan për Kosovo online: Zhelko Shajn

Të krijohet përshtypja se në histori, asnjë rend i ri botëror nuk mund të lindte pa fillimin e luftës dhe as nuk mund të konkludohej ndryshe përveçse në themelet e së drejtës ndërkombëtare, në tryezë. Sot, pas rënies së Murit të Berlinit, pas Luftës së Ftohtë dhe paralajmërimit të Papa Françeskut në një intervistë për “Politika” se në skenë është një luftë fragmentare e tretë botërore, kemi frikë se bota moderne do të përfshihet në një luftë të re botërore totale. Sikur vendi nuk ka thithur mjaftueshëm gjak, është i vrullshëm në Gaza, konflikti ruso-ukrainas nuk ndalet dhe as tensionet në territorin e Serbisë. Në një intervistë dhënë për “Politika”, Papa theksoi rëndësinë e dialogut, por si të shuhet vorbulla e luftës dhe të binden palët ndërluftuese të ulen në tryezë dhe të nisin negociatat? Ndoshta historia mund të na ndihmojë të gjejmë udhëzime.

Pak ditë më parë u festua 325-vjetori i Traktatit të Karllovacit, një nga marrëveshjet më domethënëse në historinë e Evropës, e cila i dha fund Luftës së Madhe Vjeneze, e cila filloi me sulmin e Perandorisë Osmane në Vjenë në vitin 1683 dhe ndaloi depërtimin e mëtejshëm të osmanëve në Kontinentin e Vjetër.

Falë kësaj paqeje, të nënshkruar më 26 janar 1699, më shumë se tre shekuj më parë, pas dekadash gjakderdhjeje dhe rrënimi, u hodhën themelet për ndërtimin e marrëdhënieve të reja në këtë pjesë të Evropës. Nënshkruesit e këtij dokumenti të rëndësishëm ishin Austria, Polonia, Venecia nga njëra anë dhe Perandoria Osmane nga ana tjetër, në prani të ndërmjetësve neutralë nga Anglia dhe Holanda dhe me pjesëmarrjen e Lidhjes së Shenjtë dhe Rusisë.

Në Karllovaci i Sremit, në udhëkryqin e kulturës latine, bizantine dhe islame, në një tryezë të rrumbullakët u zhvillua biseda midis përfaqësuesve të Lidhjes së Shenjtë dhe Perandorisë Osmane, e cilla theksoi barazinë e të gjithë pjesëmarrësve në negociata, e cila që atëherë është kthyer në praktikë diplomatike. Gjithashtu, falë katër dyerve të sallës së negociatave, delegacionet hynë njëkohësisht, pa të drejtë përparësie, me çka asnjëra palë nuk u anashkalua. U ra dakord për një armëpushim 25-vjeçar, i cili përfshinte shkëmbimin e të burgosurve, shkatërrimin e kalave kufitare dhe nxitjen e tregtisë së lirë.

Në përkujtimin e këtij përvjetori të rëndësishëm morën pjesë përfaqësues të shteteve nënshkruese të këtij traktati paqeje, përfaqësues të vendeve evropiane, si dhe përfaqësues të komuniteteve fetare dhe institucioneve shtetërore. Përfaqësuesit rusë munguan.

Ceremoninë e hapi mn. Fabijan Svalina, peshkop i Sremit, i cili vuri në dukje dëshirën fillestare të zemrës njerëzore për paqen, e cila u kuptua edhe nga nënshkruesit e Traktatit të Karllovacit, në vitin 1699. “Edhe pse rruga drejt saj nuk është gjithmonë e qartë dhe e thjeshtë, asgjë tjetër nuk i ka hije një burri”, tha Svalinaduke shprehur shpresën se ky përvjetor, si dhe vendi i tubimit, do të çojë në përfundimin se për paqen ne kemi nevojë për edukimin dhe edukimin e brezave tanë të rinj në mënyrë që, duke ndjekur , shembullin e bashkëkohësve të nënshkruesve të Traktatit të Karllovacit, ata përvetësojnë rëndësinë e barazisë dhe kultivimin e një kulture dialogu dhe respekti reciprok dhe se dallimet bëhen urë për paqen e shumëdëshiruar.

“Duke besuar se ky takim do të japë fryte dhe se jehona e lutjes sonë për paqe do të dëgjohet, Zoti na udhëzoftë të gjithëve këtu, nga ky vend i rëndësishëm, në kapelën përkujtimore të Zojës së Paqes, në Karllovaci i Sremit, në kërkimin e rrugëve të zgjidhjes paqësore të konflikteve, mirëkuptimit dhe bashkëpunimit”, tha Svalina.

Ndër të ftuarit më të rëndësishëm që morën pjesë në shënimin solemn të Traktatit të Karllovacit ishte Sekretari Shtetëror i Selisë së Shenjtë, kardinali Pietro Parolin, me të cilin pata nderin të bëj një intervistë të rëndësishme për “Politika” në vitin 2019, fjalët vizionare të të cilit janë bërë realitet dhe mund të citohen sot si një koment për situatën aktuale politike me të cilën po përballet bota. Maturinë, urtësinë, ngrohtësinë dhe forcën e fjalëve të tij, si dhe dëshirën e tij me gjithë zemër për paqe, pata rastin të shoh në takimin tonë të fundit, në kremtimin e njëqindvjetorit të Kryedioqezës së Beogradit, por edhe tani, në Karllovaci i Sremit.

Parolin në fillim të fjalës vuri në dukje se vetëm prania e përfaqësuesve të autoriteteve civile dhe traditave të ndryshme fetare në këtë tubim dëshmon për dëshirën e përhershme dhe universale për paqe, e cila ekziston në zemrën e çdo njeriu, duke shtuar se ai shpreson se ky tubim do ta ndezë atë dëshirë në flakë dhe se, të udhëhequr nga besimet tona fetare, do të na mundësojë të mësojmë nga sukseset e kaluara për të qenë paqebërës efektivë sot. Mesazhi është i qartë, megjithëse ai nuk përmendi ndonjë konflikt aktual në botë, veçanërisht jo atë që është kërcënimi më i rëndësishëm për paqen botërore.

Natyrisht, ky kontekst shtron pyetjen se pse një nga pjesëmarrësit e Traktatit të Karllovacit dhe Lidhjes së Shenjtë nuk ishte ftuar në përvjetorin e Traktatit të Karllovacit. Rusia.

Këshilltari shkencor i Institutit Kroat të Historisë, Robert Skenderoviq, duke folur për këtë ngjarje të rëndësishme nga pikëpamja shkencore, ndër të tjera vuri në dukje praninë e Rusisë dhe pjesëmarrjen e saj në Traktatin e Karllovacit:

“Në tetor të vitit 1698, pesëmbëdhjetë vjet e katër muaj pas fillimit të rrethimit të Vjenës, këtu, në Karllovaci i Sremit, u takuan të dërguarit e Monarkisë Habsburge, të Republikës së Venedikut dhe Polonisë dhe të Perandorisë Osmane. I pranishëm ishte edhe një delegacion nga Perandoria Ruse, i cili donte të negocionte një armëpushim me osmanët, dhe ambasadorët anglezë dhe holandezë në Stamboll - Lord Uilliam Paget dhe Jakob Kollier - u ofruan si ndërmjetës, gjë që u pranua nga të gjitha vendet e pranishme në negociata. Para negociatave për paqen është rënë dakord që marrëveshja e paqes të tentohet të negociohet sipas parimit të uti possidetis, d.m.th. që secila palë të ruajë territorin që kontrollonte në atë kohë”.

Në fjalimin e Nemanja Staroviq, ministër i Punës i Serbisë, Rusia u apostrofua si pjesë e koalicionit të fuqive evropiane, i cili përbëhej nga Monarkia Habsburge, Polonia, Venediku dhe Rusia.

Pietro Parolin, Sekretari i Shtetit i Vatikanit, pa folur drejtpërdrejt për ndonjë konflikt aktual në botë, në nivelin më të lartë diplomatik, laik dhe shpirtëror, tha: “Të gjithë ne, përfaqësues të komuniteteve të ndryshme fetare, si dhe autoritete civile, janë mbledhur në këtë 'Kapela të Paqes' për të zgjuar dëshirën tonë për paqe dhe për të deklaruar me vendosmëri: 'Kurrë më luftë! Kurrë më luftë në këtë vend [Serbi], as në botë!'"

Kardinali kujtoi gjithashtu fjalët e Papës se vëllazëria është themeli i vetëm i vërtetë i paqes së qëndrueshme, se ajo kapërcen të gjitha ndarjet dhe kufijtë e shoqërive që e konsiderojnë veten të vetë-mjaftueshme. Ai a bën thirrje që t'i njohim të gjithë njerëzit si vëllezërit dhe motrat tona, kudo që të jenë, dhe të adoptojmë, pavarësisht dallimeve tona, politika që janë vërtet të vendosura në shërbim të së mirës së përbashkët.

"Si përfaqësues të traditave të ndryshme fetare, ne kemi një përgjegjësi të veçantë për të siguruar që vëllazëria të bashkohet, që dallimet të mos çojnë në ndarje dhe që diversiteti të mos çojë kurrë në dhunë." Siç tha Papa Françesku gjatë vizitës së tij në Azinë Juglindore muajin e kaluar, "ky ekuilibër i mençur dhe delikat, midis një morie kulturash dhe vizionesh dhe idealesh të ndryshme ideologjike që çimentojnë unitetin, duhet mbrojtur vazhdimisht kundër pabarazive [...] Kjo është e nevojshme për t'u përballur me sfidat e përbashkëta, duke përfshirë luftimin e ekstremizmit dhe intolerancës, të cilat përmes shtrembërimit të fesë përpiqen të imponojnë pikëpamjet e tyre duke përdorur mashtrimin dhe dhunën.' Njerëzit e besimit thirren të jenë paqebërës dhe jo nxitës. Feja autentike frymëzon dashuri, jo urrejtje”, tha Parolin.

Kardinali përdori simbolikën e katër dyerve të kësaj kisheje për të theksuar katër parimet themelore të mësimit shoqëror katolik, mbi të cilët duhet të mbështetet paqja: e vërteta dhe drejtësia, solidariteti dhe dashuria, vëllazëria dhe lutja.

Ai e mbylli fjalimin e tij me fjalët e Papës:

“Zoti, Zoti i Abrahamit, Zoti i profetëve, Zoti i dashurisë, Ti na krijove dhe na thirre të jetojmë si vëllezër e motra. Na jep forcën për të qenë instrumente paqeje çdo ditë; na mundëso që të gjithë ata që kalojnë rrugën tonë ta shohim si vëllanë ose motrën tonë. Na bëj të ndjeshëm ndaj lutjeve të bashkëqytetarëve tanë që na përgjërohen që t'i kthejmë armët tona të luftës në instrumente paqeje, pasiguritë tona në besim të sigurt dhe grindjet tona në falje.

Mbajeni flakën e shpresës të ndezur në ne, që të zgjedhim dialogun dhe pajtimin me durim dhe këmbëngulje. Në këtë mënyrë, paqja të mbizotërojë më në fund dhe fjalët 'ndarje', 'urrejtje' dhe 'luftë' të dëbohen nga zemrat e çdo burri dhe gruaje. Zot, çarmatos dhunën e gjuhëve dhe të duarve tona. Na ripërtëri zemrat dhe mendjet, në mënyrë që fjala që na bashkon gjithmonë është 'vëlla' dhe mënyra jonë e jetesës është gjithmonë: Shalom, Paqe, Selam, Amin".

Të gjithë folësit ranë dakord se lufta nuk është një mënyrë e përshtatshme për zgjidhjen e problemeve ndërmjet kombeve, të cilët në mënyrën e tyre u përpoqën të nxjerrin në pah rëndësinë e dialogut, kompromisit dhe universalitetin e nevojës së njeriut për të jetuar në paqe. Më poshtë lexoni fjalimin e përfaqësuesve të Kishës Ortodokse Serbe dhe Qeverisë së Republikës së Serbisë, si dhe përfshirjen e popullatës serbe në vorbullën e luftës në fund të shekullit të 17-të.