27 vjet kanë kaluar nga rasti i Reçakut

Në këtë ditë, 27 vjet më parë, 45 shqiptarë u vranë në fshatin Reçak pranë Ferizajt, i cili u karakterizua në raportin e Komisionit të Verifikimit të OSBE-së si një "masakër ndaj civilëve" dhe shërbeu si arsye për bombardimin e Republikës Federale të Jugosllavisë nga NATO-ja, i cili filloi më 24 mars 1999. Megjithatë, rasti i Reçakut ende përfaqëson një nga pikat më të diskutueshme në interpretimin e konfliktit në Kosovë.

Sipas qëndrimit zyrtar të Beogradit, më 15 janar 1999, pjesëtarët e Njësive Speciale të Policisë kryen një operacion legjitim antiterrorist të drejtuar kundër qendrës komanduese të brigadës së atëhershme të 161-të të UÇK-së "Agim Celej Coli", pra batalionit "Sadik Shala", i cili ishte përgjegjës për vrasjen e tre policëve në fillim të janarit të atij viti.

Në aksion thuhet se morën pjesë anëtarë të Misionit të Verifikimit të OSBE në atë kohë, si dhe gazetarë nga Associated Press dhe Reuters.

Nga ana tjetër, pala shqiptare pretendon se një krim masiv lufte kundër popullsisë civile është kryer në Reçak më 15 janar 1999.

Ato mbështeten edhe nga raporti i atëhershëm i Misionit të Verifikimit OSBE të kryesuar nga William Walker, i cili menjëherë pretendoi se atje ishte kryer një krim lufte.

Megjithatë, polemika të tjera shkaktuan dilema për ekspertët e mjekësisë ligjore. Edhe pse ekspertja finlandeze Helen Rante deklaroi se rezultatet e autopsisë tregonin se viktimat ishin qëlluar, dy vjet më vonë në një botim shkencor të botuar në Finlandë, një grup ekspertësh të mjekësisë ligjore analizuan të gjithë dokumentacionin dhe arritën në një përfundim të qartë se raporti i Rantes ishte i pasaktë.

Qeveria në Prishtina e përkujton institucionalisht këtë ngjarje për vite me radhë, dhe në vitin 2023 ndau fonde për të financuar librin e ish-kreut të Misionit të Verifikimit OSBE, William Walker, i cilin Reçaku e karakterizoi si masakër.

Kryeministri i Kosovës në mandat teknik, Albin Kurti, njoftoi në fillim të vitit 2023 se Zyra e Prokurorit Special të Kosovës lëshoi ​​urdhër-arreste ndërkombëtare për 18 persona me kombësi serbe për pjesëmarrjen e tyre të dyshuar në ngjarjet në Reçak.

Në nëntor të të njëjtit vit, u mbajt seanca e parë dëgjimore si pjesë e gjyqit të parë në mungesë për krime lufte, dhe Çedomir Aksiq u dënua me 15 vjet burg në fund të dhjetorit 2024.

Në fund të vitit të kaluar, Zyra e Prokurorit Special të Kosovës ngriti padi ndaj 21 personave për krimin e "krimeve të luftës kundër civilëve" në fshatin Reçak, me propozimin që gjyqi të mbahet në mungesë të të akuzuarve.

Gjyqtarja hetuese Danica Marinkoviq foli së fundmi për aktakuzën në rastin e Reçakut për Kosovo online, e cila vlerësoi se ishte një proces i motivuar politikisht. Ajo theksoi se qëllimi i aktakuzave të tilla është të frikësojë popullsinë serbe në Kosovë dhe vuri në dyshim mundësinë e një gjykimi të drejtë.

Sipas saj, gjatë hetimit, u gjetën prova të shumta që tregonin se Reçaku ishte një fortesë e UÇK-së.

"Ne gjetëm një ton armë, gjetëm selinë e tyre, fletoret e tyre, oraret, listat. Çdo gjë që u gjet nga provat në vendngjarje kur unë po kryeja hetimin tregon se kishte terroristë shqiptarë nga zona e fshatrave Reçak, Borovo, Petrovo dhe rrethina e Reçakut", tha Marinkoviq.

Përndryshe, çështja e Reçakut ishte një nga pikat më të rëndësishme të aktakuzës para Tribunalit të Hagës kundër presidentit të atëhershëm të RFJ-së Sllobodan Millosheviq, zëvendëskryeministrit të RFJ-së Nikolla Shainoviq dhe presidentit të Serbisë Millan Millutinoviq, por në të tre rastet prokurori hoqi dorë gjatë procedurave.