Jeremiq: Serbia mund t’i përdorë pikëpamjet e Pilaj si argument në bisedimet diplomatike rreth Kosovës

E drejta ndërkombëtare zbatohet gjithnjë e më shumë në mënyrë selektive dhe fuqitë e mëdha zgjedhin norma që u përshtaten interesave të tyre, tha diplomati Zoran Jeremić me rastin e dhënies së Çmimit Nobel për Paqen Navi Pilaj. Historiani Predrag Markoviq beson se është e rëndësishme të këmbëngulet në trajtimin e barabartë të të gjitha palëve në konflikte, ndërsa Jeremić thekson se Serbia mund t’i përdorë pikëpamjet e Pilaj mbi drejtësinë e paanshme si një argument shtesë në bisedimet diplomatike rreth Kosovës, raporton RTS.

Avokatja jugafrikane Navi Pilaj, fituesja e këtij viti e Çmimit Nobel për Paqen, si Komisionere e Lartë e OKB-së për të Drejtat e Njeriut, qëndroi në Kosovë në vitin 2013. Në atë kohë, ajo theksoi rëndësinë e një përcaktimi të paanshëm të përgjegjësisë për krimet e luftës dhe paralajmëroi se drejtësia e zbatuar vetëm ndaj njërës palë mund të jetë kundërproduktive në planin afatgjatë.

Kur u pyet nëse pikëpamjet e saj të mëparshme, në dritën e dhënies së Çmimit Nobel për Paqen, mund të jenë një argument shtesë për Serbinë në avokimin për zbatimin konsistent të së drejtës ndërkombëtare dhe përcaktimin e përgjegjësisë për krimet e kryera në Kosovë, historiani Predrag Markoviq i tha RTS se ajo ishte në gjendje të shihte pabarazinë në trajtimin e palëve në konflikt përmes qëndrimit të saj në Kosovë dhe punës në organizatat ndërkombëtare.

"Nuk është vetëm një problem i rajonit tonë, por edhe i konflikteve të tjera. Favorizimi i njërës palë nuk kontribuon në paqe, por mund ta bëjë zgjidhjen e konfliktit më të vështirë", tha Markoviq.

Ai shtoi se përvojat e vendeve afrikane dhe aziatike me dhunën etnike dhe konfliktet komplekse mund të kontribuojnë në një kuptim më të mirë të pozicionit të Serbisë.

Ish-ambasadori i Serbisë në Berlin, Zoran Jeremiq, beson se Serbia duhet ta përdorë mesazhin e çmimit në aktivitetet e saj diplomatike, veçanërisht në bisedimet për Kosovën.

"Është një nga elementët mbi të cilët duhet të drejtohet patjetër aktiviteti diplomatik. Qëndrimi se mbështetja vetëm për njërën palë mund të jetë e padrejtë përfaqëson një argument të rëndësishëm në politikën tonë ndaj Kosovës dhe Metohisë", vlerësoi Jeremiq.

Sipas tij, përvoja e Navi Pilaj në institucionet ndërkombëtare dhe pikëpamjet e saj mbi trajtimin e barabartë të palëve në konflikte mund të jenë të rëndësishme në dialogun e Serbisë me aktorët ndërkombëtarë.

"Nuk e di nëse komiteti i Nobelit e kishte parasysh këtë si një element vendimtar kur dha çmimin, por për Serbinë sigurisht që mund të jetë një argument në diskutimet me ata që marrin pjesë në zgjidhjen e çështjes së Kosovës. Ne mund dhe duhet t'i referohemi kësaj", theksoi Jeremiq.

Bashkëbiseduesit treguan se çmimi në vetvete nuk garanton një ndryshim në politikën e fuqive të mëdha, por se mund të hapë hapësirë ​​për një theks më të fortë mbi parimet e së drejtës ndërkombëtare, zbatimin e barabartë të drejtësisë dhe përgjegjësinë për krimet e luftës.

Komiteti i Nobelit paralajmëron se e drejta ndërkombëtare është nën presion të madh sot. Pushteti politik po shtyp gjithnjë e më shumë normat ligjore dhe institucionet që duhet t'i mbrojnë ato.

Jeremiq tha gjithashtu se dhënia e çmimit është një sinjal i atyre që duan të ruajnë rëndësinë e së drejtës ndërkombëtare, por se pyetja është se cili do të jetë qëllimi i tij praktik.

"E drejta ndërkombëtare zbatohet gjithnjë e më pak në marrëdhëniet ndërkombëtare. Goditja e parë e madhe ndaj rendit të saj ishte bombardimi i Jugosllavisë në vitin 1999, i cili përfaqëson një pikë kthese në zbatimin e saj. Që nga ai moment, përdorimi i forcës rritet dhe e drejta ndërkombëtare përdoret gjithnjë e më selektive, si një tavolinë bufe - secili zgjedh atë që i përshtatet", tha Jeremiq.

Sipas tij, e drejta ndërkombëtare u përshtatet fuqive të mëdha kur përkon me interesat e tyre, ndërsa shteteve më të vogla u nevojitet si mjet mbrojtjeje.

"Ky çmim është një sinjal se në cilin drejtim pritet të vazhdojë mbrojtja e së drejtës ndërkombëtare. Megjithatë, nuk jam i sigurt se do të ketë efekte të mëdha në situata specifike", tha Jeremiq.

Ai shtoi se Çmimet Nobel për Paqen pothuajse gjithmonë mbartin një mesazh politik, por se ndikimi i tyre në sjelljen e fuqive të mëdha është i kufizuar.

Markoviq thekson rëndësinë e angazhimit profesional të Navi Pilaj në procedurat që lidhen me krimet e luftës dhe gjenocidin, si dhe pikëpamjet e saj mbi vuajtjet e civilëve në Gaza.

Markoviq vlerësoi se situata në Gaza ishte një nga faktorët që mund të ndikonte në mesazhin politik të Komitetit Nobel. Sipas mendimit të tij, viktimat civile dhe shkalla e shkatërrimit ngrenë pyetje serioze në lidhje me zbatimin e së drejtës ndërkombëtare humanitare.

Në të njëjtën kohë, ai vuri në dukje hendekun midis qëndrimeve të një pjese të publikut dhe politikës së vendeve individuale ndaj operacionit ushtarak izraelit.

"Me politikën e saj, qeveria e Benjamin Netanyahut kontribuon në krijimin e kushteve për ripërtëritjen e antisemitizmit. Kjo, sigurisht, nuk do të thotë që Izraeli është unik në mbështetjen e një politike të tillë. Është një shoqëri thellësisht e ndarë, në të cilën ka edhe zëra të fortë kundër dhunës në Gaza", tha Markoviq.

Ai gjithashtu kujtoi përfshirjen e Navi Pilaj në çështjet e përgjegjësisë "për krimet në Myanmar, si dhe kontributin e saj në një kuptim më të gjerë të dhunës seksuale në kontekstin e krimeve masive".

Markoviq vuri në dukje gjithashtu lidhjen historike me Mahatma Gandhin, i cili kaloi një pjesë të konsiderueshme të jetës së tij në Afrikën e Jugut, ku zhvilloi ide të rezistencës paqësore. Sipas mendimit të tij, çmimi i këtij viti mund të shihet edhe si një përpjekje për t'u rikthyer në idealet origjinale të Komitetit Nobel për Paqen.

Jeremiq beson se çmimi zbulon njëkohësisht përçarjet në bashkësinë ndërkombëtare.

"Është një pasqyrim i asaj pjese të publikut botëror që i sheh konfliktet ndërkombëtare në mënyrën se si u formuluan nga Komiteti Nobel. Ky vendim tregon përçarjet në Evropë, por edhe për ekzistencën e një dëshire të fortë për të ruajtur të drejtën ndërkombëtare në nivelin e rëndësisë që kishte dikur", tha Jeremiq.

Të dy iu referuan qëndrimit të Presidentit të SHBA-së Donald Trump ndaj Çmimit Nobel për Paqen dhe politikës së tij të jashtme.

Jeremiq vlerësoi se dhënia e çmimit përfaqëson gjithashtu një mesazh për ata që sfidojnë ose zbatojnë në mënyrë selektive të drejtën ndërkombëtare. Megjithatë, ai tregoi se nuk është e sigurt se një mesazh i tillë do të çojë në një ndryshim në politikën e fuqive të mëdha.

Markoviq kritikoi këmbënguljen publike të Trump se ai meriton Çmimin Nobel për Paqen dhe vlerësoi se lëvizjet e administratës amerikane në marrëdhëniet ndërkombëtare ngrenë pyetje rreth pasojave të një politike të tillë.

Duke folur për Venezuelën dhe Iranin, Markoviq vlerësoi se rezultati i lëvizjeve amerikane ende nuk është parë, ndërsa zhvillimi aktual i ngjarjeve në Iran, sipas tij, nuk tregon arritjen e qëllimeve amerikane.