Jeremiq: Fenomeni i forcës po bëhet element i ri në marrëdhëniet ndërkombëtare, me peshë të njëjtë si e drejta

Ish-ambasadori i RFJ-së në Gjermani, Zoran Jeremiq, vlerëson se një rend i ri botëror është në formim, edhe pse askush nuk ka një ide plotësisht të qartë se si do të duket dhe cilat do të jenë format dhe kufijtë e tij. Megjithatë, sipas tij, është e qartë se ekziston një sistem i ri marrëdhëniesh, i cili po vendoset para së gjithash nga fuqitë e mëdha – SHBA-ja, Rusia dhe Kina. Në një situatë të tillë, Evropës nuk i atribuohet roli i një fuqie të madhe, për këtë arsye Jeremić mendon se në periudhën e ardhshme nuk mund të pritet një rol më i rëndësishëm apo më aktiv i BE-së në vazhdimin e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, por më tepër një rol përmes elementit të presionit, me qëllim hapjen e rrugës evropiane për Serbinë dhe Kosovën.

I pyetur nëse ngjarjet në Venezuelë dhe çështja e Grenlandës mund të ndikojnë në njohje të reja apo çnjohje të Kosovës, Jeremiq thotë se ato nuk do të kenë ndikim të drejtpërdrejtë, por sigurisht do të ndikojnë në mënyrën e të menduarit të vendeve që kanë marrë pjesë në krijimin e pavarësisë së Kosovës lidhur me pyetjen se çfarë përbën precedent.

“Së fundmi janë shfaqur edhe lajme të rreme në rrjetet sociale se Danimarka po e tërheq njohjen e Kosovës, gjë që doli të jetë e pasaktë. Kjo duhet të konsiderohet joreale në këto rrethana. Por ka hapur një pyetje për të cilën tani të gjithë po mendojnë – çfarë është precedent”, thekson Jeremiq për Kosovo online.

Ai shpjegon se në Evropë ka ekzistuar një bindje e rrënjosur se precedenti në shkeljen e së drejtës ndërkombëtare është krijuar nga agresioni rus ndaj Ukrainës, ndërkohë që me hezitim kujtohet 24 marsi 1999, i cili në fakt përfaqëson momentin e vërtetë fillestar të rrënimit të së drejtës ndërkombëtare dhe që hapi hapësirë për legjitimimin e një sërë shkeljesh të ndryshme të integritetit territorial, si në Evropë ashtu edhe jashtë saj.

“Tani kjo çështje bëhet veçanërisht aktuale, duke pasur parasysh se, pas Ukrainës, ajo hapet edhe për herë të parë brenda Evropës, e cila në rastin e Danimarkës dhe Grenlandës ndihet e kërcënuar dhe thërret për ruajtjen e integritetit territorial si një shenjtëri në marrëdhëniet ndërkombëtare, duke e riafirmuar kështu këtë problem”, shton Jeremiq.

Ai konstaton se rendi i ri botëror është qartazi në formim, edhe pse askush nuk ka një ide të qartë për format dhe kufijtë e tij, por se është e dukshme se ekziston një sistem i ri marrëdhëniesh që po ndërtohet kryesisht nga fuqitë e mëdha – SHBA-ja, Rusia dhe Kina.

Sipas Jeremiqit, ekzistojnë edhe aspirantë të tjerë për rolin e “fuqive të mëdha”, para së gjithash Bashkimi Evropian, me synimin që të forcohet ushtarakisht në atë masë sa të mund të përfaqësojë një faktor të rëndësishëm në marrëdhëniet ndërkombëtare.

“Kjo pjesë e vendosjes së marrëdhënieve të reja ndërmjet shteteve nuk do të zhvillohet përmes formave ceremoniale të nënshkrimit dhe krijimit të kartave të tipit të Kartës së OKB-së, por ka shumë gjasa të jetë një sistem marrëveshjesh dhe, nëse ndodh, edhe ndarje e sferave të interesit. Ato mund të jenë më pak ose më shumë të përcaktuara, por secila nga fuqitë e mëdha, pavarësisht marrëveshjeve, do të përpiqet të marrë sa më shumë”, është i bindur ish-ambasadori.

Sipas tij, nuk do të bëhet fjalë për një sistem të fortë të marrëdhënieve ndërkombëtare, siç është Karta e OKB-së dhe e drejta ndërkombëtare që njohim sot, por marrëveshjet do të përbëjnë bazën dhe thelbin e sistemit të ardhshëm të marrëdhënieve, para së gjithash marrëveshje mes fuqive të mëdha, e më pas me aktorë më pak ndikues dhe me ata që këto marrëveshje do t’i prekin.

“Një sistem drejtësie dhe ajo me të cilën jemi mësuar – e drejta ndërkombëtare dhe barazia në marrëdhëniet ndërkombëtare – sigurisht që nuk do të jetë prioritet në riorganizimin e fuqisë së madhe. Kemi parë se kjo po shkon në drejtim të ligjit të më të fortit. Fenomeni i forcës po bëhet element i ri në marrëdhëniet ndërkombëtare, me peshë të njëjtë si e drejta dhe rregulli”, konstaton bashkëbiseduesi i Kosovo online.

Në pyetjen se ku gjendet BE-ja në këtë situatë dhe cili është roli i saj, ai përgjigjet se aktualisht ajo – nuk ka rol, as nuk i atribuohet roli i një fuqie të madhe, por se vetë Unioni është i vetëdijshëm se këtë rol duhet ta arrijë.

Një nga elementet për të cilat elitat udhëheqëse në BE mendojnë se mund ta çojnë Unionin në pozitën e një fuqie të madhe është arritja e një force të fuqishme ushtarake dhe zhvillimi i një koncepti të sigurisë që do t’i sigurojë asaj një vend në marrëdhëniet mes fuqive të mëdha që priten.

“Ajo ka pasur një vend të rëndësishëm në botë kryesisht falë fuqisë ekonomike dhe mbështetjes së fortë të Amerikës. Tani nuk ka as njërën, as tjetrën”, vëren Jeremiq.

Sa i përket mënyrës se si ndryshimet globale dhe vala e njohjeve të disa shteteve më të vogla mund të ndikojnë në dialogun Beograd–Prishtinë, ai thekson se dialogu do të përparojë ose do të ngecë në atë masë në të cilën BE-ja do të jetë në gjendje të arrijë një marrëveshje brenda vetes se çfarë qëndrimi duhet të mbajë për këtë çështje dhe si ta zbatojë atë, por edhe se çfarë qëndrimi do të kenë SHBA-të ndaj dialogut.

“Mënyra se si BE-ja ndikon tregon për një varg të ri joparimësish që qëndrojnë përpara saj dhe që duhet t’i zgjidhë. Unioni është i mbingarkuar me problemet e veta. Ai do të jetë i interesuar për zhvillimin e mëtejshëm të dialogut ndërmjet Serbisë dhe të ashtuquajturit Kosovë vetëm në atë masë sa mund të kontribuojë në stabilitetin e vet ose në zhvillimin e situatës në Ballkanin Perëndimor aq sa i nevojitet për t’u afirmuar si një faktor konstruktiv”, konsideron Jeremiq.

Me fjalë të tjera, BE-ja në vetvete nuk është veçanërisht e interesuar për zhvillimin e marrëdhënieve dhe dialogut ndërmjet Serbisë dhe Kosovës si të tillë, por para së gjithash si një element që ose mund ta motivojë atë për hapa të rinj, ose të kontribuojë në një qëndrim më të unifikuar, i cili, pasi të formulohet për këtë çështje, mund të zbatohet edhe në situata të tjera me të cilat BE-ja do të përballet.

“Mendoj se valët e njohjeve të disa shteteve apo shtetëzave të reja në Lindjen e Mesme ose në Paqësorin e largët nuk mund të sjellin diçka të re, sepse ato janë secila veç e veç të lidhura me shtete të caktuara, e jo me BE-në si entitet. Në periudhën e ardhshme, me gjasë, nuk mund të pritet as një rol më i rëndësishëm e as më aktiv i BE-së në vazhdimin e dialogut, por ajo do të ushtrojë presion që të ketë përparim me qëllim hapjen e rrugës evropiane për Serbinë dhe Kosovën”, vlerëson Jeremiq.

Kur merret parasysh e gjithë kjo, në pyetjen nëse BE-ja ka ndonjë adut për t’i kërkuar Beogradit njohjen e Kosovës, Jeremić përgjigjet se nuk ka, sepse duke u thirrur në presedente të ndryshme, e ka humbur atë prej kohësh.

“Ajo vetë e di se nuk e ka dhe, për shembull, nëpërmjet presioneve ndaj Beogradit, nuk i zbaton këta elementë. Ajo që është vulosur dhe shkruar do ta ketë peshën e vet, dhe qeveritë e vendeve të BE-së do të përpiqen të mos sjellin shumë trazira apo të prishin diçka. Por vetë fakti që ekzistojnë probleme të shumta me integritetin territorial si një shenjtëri brenda BE-së, vë në pikëpyetje qëndrimin e fortë të Unionit lidhur me njohjen e Kosovës, me të cilën Serbia kushtëzohet për anëtarësim në BE”, ka thënë Jeremiq.

Një hap në atë drejtim mund të vinte më parë nga SHBA-të, sepse ato “e mbajnë çelësin”, tha Jeremić, duke kujtuar se në strategjinë e politikës së jashtme të miratuar nga Senati dhe Kongresi, parashikohet njohja e ndërsjellë, e cila qëndron si një levë e fortë e politikës amerikane.

“Sa do të këmbëngulë administrata amerikane në këtë, do të varet nga zhvillimi i ngjarjeve. Rasti i Grenlandës ka ndikim në gjithçka. Jemi mësuar që në administratën amerikane të ekzistojnë standarde, kështu që një precedent në një anë të botës nuk do të thotë domosdoshmërisht se do të zbatohet edhe në një anë tjetër në zgjidhjen e marrëdhënieve ndërkombëtare, përfshirë edhe çështjen e Kosovës”, përfundon Jeremiq.