Organizatat e shoqërisë civile nga veriu: Të ndalen shembjet në Gazivodë, institucionet të shpjegojnë në bazë të cilit akt ligjor po veprohet

Pesë organizata të shoqërisë civile nga veriu i Kosovës kanë kërkuar ndalimin e shembjeve të mëtejshme të objekteve në zonën e liqenit të Gazivodës, si dhe publikimin e të gjitha vendimeve, raporteve të inspektimit dhe bazës ligjore për asistencën e policisë, si dhe dëshmive se pronarëve u është mundësuar përdorimi i mjeteve juridike. Organizatat u kanë bërë thirrje institucioneve kompetente që të hapin dialog të drejtpërdrejtë me pronarët e objekteve, ndërsa misioneve ndërkombëtare dhe përfaqësive diplomatike në Kosovë u kanë kërkuar të përfshihen në mënyrë aktive në gjetjen e një zgjidhjeje.

Në një deklaratë të përbashkët thuhet se, sipas informacioneve që disponojnë, në asnjë rast pronarëve nuk u është dorëzuar vendim i organit kompetent me të cilin urdhërohet shembja, por kanë marrë vetëm njoftime nga ndërmarrja publike „Ibar-Lepenac“.

„Një njoftim i tillë nuk mund ta zëvendësojë vendimin formal të organit kompetent gjyqësor, inspektues ose administrativ, kundër të cilit pronari mund të përdorë ankesë ose mjet tjetër juridik“, thuhet në deklaratë.

Organizatat rikujtojnë se Ligji për Procedurën e Përgjithshme Administrative përcakton parimet e ligjshmërisë, proporcionalitetit dhe të drejtën për mjet juridik, ndërsa Ligji për Ndërtimin rregullon mbikëqyrjen inspektuese dhe heqjen e objekteve. Nëse nuk ekziston vendim i organit kompetent, institucionet duhet të shpjegojnë se në bazë të cilit akt ligjor është kryer shembja.

Siç theksojnë, veçanërisht shqetësuese është fakti se policia ofron asistencë gjatë shembjeve, ndonëse pronarëve nuk u janë dorëzuar vendimet e organeve kompetente.

„Asistenca policore nuk mund ta zëvendësojë vendimin e organit kompetent dhe as të krijojë vetvetiu bazë ligjore për shembjen. Institucionet duhet të shpjegojnë se në bazë të cilit akt ekzekutiv policia ndërhyn dhe kush e ka dhënë urdhrin për angazhimin e saj“, theksohet.

Organizatat paralajmërojnë gjithashtu se disa objekte po shemben ndërkohë që para gjykatave janë duke u zhvilluar procedura të nisura nga pronarët e tyre, duke përmendur si shembull motelin „Jezero“, i cili është shembur pavarësisht se ishte caktuar seancë para Gjykatës Themelore në Mitrovicë më 12 gusht 2026.

„Shembja para përfundimit të procedurës gjyqësore mund ta bëjë mbrojtjen gjyqësore të pakuptimtë, ndërsa një aktgjykim eventual në favor të pronarit praktikisht të pazbatueshëm, duke vënë kështu në pikëpyetje të drejtën për mbrojtje gjyqësore efektive dhe mjet juridik“, thuhet në deklaratë.

Nënshkruesit ngrenë gjithashtu çështjen e proporcionalitetit dhe pritshmërive legjitime, duke theksuar se shumë objekte ekzistojnë prej dekadash, se në to janë investuar mjete të konsiderueshme dhe se më parë nuk ka pasur paralajmërime nga inspektorati apo vendime për heqjen e tyre.

Organizatat theksojnë se Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut, në çështjen „Hamer kundër Belgjikës“, ka vënë në dukje se tolerimi afatgjatë i një objekti nga autoritetet mund të jetë relevant për ekzistencën e pritshmërive legjitime dhe për vlerësimin e proporcionalitetit të një shembjeje të mëvonshme. Gjykata, shtojnë ato, megjithatë nuk konsideron se tolerimi, në vetvete, e legalizon ndërtimin pa leje.

„Duke pasur parasysh se disa nga objektet janë shtëpi ku njerëzit jetojnë realisht dhe të cilat janë disa dekada të vjetra, shembja e tyre përbën ndërhyrje në të drejtën për respektimin e banesës nga neni 8 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Mbrojtja e banesës sipas Konventës nuk varet vetëm nga fakti nëse objekti është formalisht i legalizuar, por edhe nga lidhjet reale dhe të vazhdueshme të personit me atë vend. Gjykata Evropiane ka theksuar veçanërisht se, në rastin e shembjes së një banese, duhet të mundësohet shqyrtimi individual i proporcionalitetit, duke përfshirë pasojat që shembja do të kishte për personin konkret dhe familjen e tij“, thuhet në deklaratë.

Organizatat gjithashtu konsiderojnë se, nëse shembja arsyetohet me mbrojtjen e ujërave, institucionet duhet të dëshmojnë rrezikun konkret që paraqet secili objekt individual dhe të shpjegojnë pse masat më të buta, siç është zgjidhja e çështjes së ujërave të zeza, nuk janë të mjaftueshme. Ato vërejnë gjithashtu se janë shembur edhe objekte që nuk ndodhen drejtpërdrejt në bregun e liqenit.

Organizatat kërkojnë zbatimin e barabartë të ligjit, duke iu referuar rasteve të objekteve në liqenin e Batllavës dhe në Parkun Kombëtar të Sharrit, ku pronarët kanë shfrytëzuar të drejtën për mjet juridik, ndërsa shembjet janë pezulluar deri në përfundimin e procedurave.

„Kërkojmë ndalimin e shembjeve të mëtejshme, publikimin e të gjitha vendimeve, raporteve të inspektimit dhe bazës ligjore për asistencën policore, si dhe dëshmitë se pronarëve u është mundësuar përdorimi i mjeteve juridike dhe është kryer vlerësim individual i proporcionalitetit“, thuhet në deklaratë.

Organizatat u kanë bërë thirrje institucioneve kompetente që të hapin dialog të drejtpërdrejtë me pronarët e objekteve, ndërsa misioneve ndërkombëtare dhe përfaqësive diplomatike në Kosovë u kanë kërkuar të përfshihen në mënyrë aktive në gjetjen e një zgjidhjeje që njëkohësisht do të mbrojë ligjshmërinë, interesin publik, mjedisin dhe të drejtat e pronarëve.

Deklaratën e kanë nënshkruar Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike (ACDC), Iniciativa e Re Shoqërore (NSI), AKTIV, Instituti për Zhvillim Ekonomik Territorial (InTER) dhe Qendra për Aksione Shoqërore Afirmative (CASA).