Prorokoviq për modelin e Irlandës së Veriut: Në rastin e Kosovës, kush do të ishte Dublini, kush do të ishte Londra dhe kush do të ishte Belfasti?

Dushan Prorokoviq, bashkëpunëtor i lartë hulumtues në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare, thotë se kur flitet për aplikimin e Marrëveshjes së Belfast-it dhe modelit të Irlandës së Veriut si parim për vendosjen e zgjidhjes në Kosovë, parakusht duhet të jetë të përcaktohet nëse ajo bazohet në faktin se Kosova është e pavarur. Siç thekson ai, Marrëveshja e së Premtes së Madhe është një marrëveshje midis Londrës dhe pakicës katolike në Irlandën e Veriut që garantohej nga Dublini, prandaj është e rëndësishme të thuhet se kush do të ishte Dublini, kush do të ishte Londra dhe kush do të ishte Belfasti në rastin e Kosovës.

Modeli i Irlandës së Veriut në kuadër të dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës u rikthye në fokus nga i dërguari i Britanisë së Madhe për Ballkanin Perëndimor, Stuart Peach, i cili tha se shembull i mirë i këtij dialogu është Marrëveshja e së Premtes së Madhe (Marrëveshja e Belfastit e cila i dha fund konfliktit ndërmjet palëve kundërshtare në Irlandën e Veriut në vitin 1998.

“Përveç modelit të Ishujve Aland dhe Belgjikës, modeli i Irlandës së Veriut është përmendur shumë kohë më parë si një lloj parimi për vendosjen e zgjidhjes në Kosovë dhe Metohi. Megjithatë, si në shembujt e mëparshëm, as në rastin e Irlandës së Veriut nuk dëgjova se kush do të luante rolin e kujt. Kush do të ishte këtu Dublini, kush do të ishte Londra dhe kush do të ishte Belfasti, nuk e di, por meqë erdhi nga Stuart Pich, supozoj se Beogradi duhet të garantojë diçka që lidhet me marrëveshjen për KdheM, e cila do të garantonte autonominë e serbëve nga veriu i Kosovës në kuadër të të ashtuquajturit Republika e Kosovës. Pra, konteksti është krejtësisht i ndryshëm. Britania e Madhe nuk hoqi dorë nga sovraniteti, nuk i ndryshoi kufijtë dhe këtu pritet që Serbia të heqë dorë nga sovraniteti dhe të pranojë të ndryshojë kufijtë e saj. Pra nuk shoh se kjo logjikë mund t'i sjellë dobi Serbisë”, vlerëson Prorokoviq.

Ai paralajmëron se Marrëveshja e së Premtes së Madhe erdhi pas një sërë negociatash dhe integrimit të grupeve terroriste në procesin politik.

“Nëse vendoset ashtu siç mendon zoti Pich, atëherë serbët nga veriu i Kosovës dhe Metohisë duhet të luajnë rolin e terroristëve dhe të integrohen plotësisht në sistemin politik shqiptaro-kosovar. Është një rol i pakëndshëm edhe simbolikisht, edhe psikologjikisht edhe politikisht, ose është një mesazh i pakëndshëm për ne. Gjithashtu, kur flitet për autonominë e pakicës katolike në Britaninë e Madhe, pra për autonominë e Irlandës së Veriut, nënkuptojnë se Serbia de fakto dhe madje de jure deri diku e ka njohur të ashtuquajturën Republikën e Kosovës. Në masën që ata lejohen të hyjnë në të gjitha organizatat përveç Kombeve të Bashkuara. Është parakusht për gjithçka dhe është problemi themelor në çdo diskutim për zbatimin e Marrëveshjes së Belfast-it në Kosovë e Metohi. Nuk shoh hapësirë ​​që ajo histori të vazhdojë”, thotë Prorokoviq.

I pyetur nëse ka zgjidhje që janë përdorur në vende të tjera të botës dhe janë të “lidhura” me situatën në Kosovë dhe të zbatueshme, ai thotë se çdo krizë e kësaj natyre është specifike dhe se paralele me krizat e tjera nuk mund të bëhen 100%.

“Nëse ka vullnet të mirë, gjithçka mund të zgjidhet. Ne kemi një zgjidhje krejtësisht origjinale në BeH. Dhe cilat janë këto subjekte? Njësitë konfederale, njësitë federale, qeveritë rajonale, asnjë nga këto dhe të gjitha këto. Prandaj, nëse ka vullnet dhe fokus të mirë të ndërmjetësit për të arritur një marrëveshje, atëherë ajo mund të arrihet. Ky është problemi i parë këtu. Së dyti, ne nuk mund të bëjmë një "copy paste", diçka mund të aplikohet dhe diçka e re me siguri mund të dizajnohet. Në 25 vjet që nga organizimi i negociatave të para e deri më sot, të gjitha modelet e mundshme, përshkrimet dhe shpjegimet e të gjitha krizave ekzistuese, përfshirë Saharanë Perëndimore dhe Hong Kongun, kanë qenë në tryezë... Zgjidhjet mund të gjenden, por duhet vullnet i mire, por nuk shoh që ka. Këtu fillimisht u caktua qëllimi, pra drejt tij u drejtuan negociatat dhe synimi është që Serbia të njohë të ashtuquajturën. Republika e Kosovës. Dhe atëherë nuk mund ta arrini qëllimin sepse çdo lëshim i mëtejshëm është në dëmin tuaj. Unë e shoh atë si kufizimin kryesor të gjithçkaje”, thotë Prorokoviq.

Për të gjitha, siç shton ai, beson se kjo krizë mund të zgjidhet duke ndryshuar formatin e negociatave sepse ndërmjetësi në dialog nuk ia ka dalë.

“Ajo që është e rrezikshme është se potenciali për konflikt është rritur ndjeshëm ndërkohë. Bashkimi Evropian nuk ka punuar në kontekstin e de-përshkallëzimit të krizës, por gradualisht po shkojmë drejt përshkallëzimit të saj, prandaj do të ishte më mirë që kjo të transferohej në Kombet e Bashkuara. Ka një ekuilibër të caktuar të fuqive, ka besim edhe nga pala serbe edhe nga ajo shqiptare sepse ne kemi fuqi të mëdha që do të mbrojnë interesat tona deri diku. Aty mund të gjendet një zgjidhje, pra të arrihet një rezultat i favorshëm”, beson Prorokoviq.