Joksimoviq: Marrëveshja e të Premtes së Madhe i dha fund konflikteve, por deri më sot nuk ka pasur pajtim thelbësor

Drejtoresha e Qendrës për Politikë të Jashtme dhe ish-ambasadorja e Serbisë në Mbretërinë e Bashkuar, Aleksandra Joksimoviq, thotë se Marrëveshja e së Premtes së Madhe e vitit 1998 çoi në paqen në ishull dhe përfundimin e sulmeve terroriste dhe se si e tillë është gjithmonë një shembull i mirë për situata të tjera krize në botë. Disa nga elementet e tij pozitive, thekson ajo, sigurisht që mund të zbatohen kur është fjala për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, por është gjithashtu mjaft e sigurt se ky model nuk mund të jetë adekuat në tërësi.

Modeli i Irlandës së Veriut në kuadër të dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës u aktualizua sërish nga i dërguari i Britanisë së Madhe për Ballkanin Perëndimor, Stuart Peach, i cili tha se shembull i mirë i këtij dialogu është Marrëveshja e së Premtes së Madhe (Marrëveshja e Belfastit) e cila i dha fund konfliktit mes palëve kundërshtare në Irlandën e Veriut.

Duke folur për Irlandën e Veriut, Joksimoviq shpjegon për Kosovo online se konflikti në thelb shekullor kulmoi me një periudhë tridhjetëvjeçare trazirash dhe përleshjesh ndërmjet forcave të armatosura nga Belfasti dhe forcave të IRA-s që kryen një numër të madh aksionesh terroriste, dhe se bilanci i këtyre konflikteve ishte 3500 të vdekur dhe 50.000 të plagosur.

“Ai konflikt përfundoi me Marrëveshjen e së Premtes së Madhe të vitit 1998. Suksesi në negociata iu atribuua kryeministrit britanik Toni Bler, i cili ishte në fillim të mandatit të tij dhe këtu u përfshi faktori ndërkombëtar në negociata sepse Amerika punoi intensivisht për arritjen e marrëveshjes. Marrëveshja i dha fund konfliktit, por edhe sot nuk ka pasur një pajtim thelbësor. Edhe sot në Belfast do të shihni të gjitha ato mure që kanë ekzistuar gjatë konfliktit. Në fakt ka një tension në shoqëri që është pajtuar përmes një qeverisjeje të përbashkët sepse ka një sistem zgjedhor proporcional dhe pjesëmarrje proporcionale të partive në pushtet”, thotë Joksimoviq.

Megjithatë, siç tregon, Brexit ka sjellë tensione të reja.

“Problemi më i madh që ka lindur në Irlandën e Veriut është dalja e Mbretërisë së Bashkuar nga BE-ja, sepse BE-ja ishte ngjitësi që lejoi të relativizohej kufiri midis Irlandës së Veriut dhe Irlandës, pra atyre që donin të ishin në veri. Mbyllja e kufirit për shkak të Brexit shkaktoi tensione të reja në shoqëri, të cilat rrezikuan të ktheheshin në një lloj të ri konflikti”, thotë ish-ambasadorja në Londër.

Siç shton ajo, nga viti 1998 e deri më sot, numrin më të madh të votave dhe mundësinë për të emëruar personin e parë të qeverisë kanë qenë gjithmonë partitë sindikaliste, pra partitë protestante që janë të prirura nga Londra, por dy vite më parë ndodhi për herë të parë se shumica u fitua nga partia Sinn Fein, e cila në fakt është pasardhëse e IRE dhe që mbron bashkimin me Irlandën.

“Pastaj ndodhi për herë të parë që nuk mund të krijohej një qeveri sepse partitë sindikaliste nuk e pranuan. Ka pasur ndërhyrje të mëdha, është rregulluar dhe për momentin ka një qeveri të drejtuar nga Sinn Féin, partia që mbron bashkimin e Irlandës. Për më tepër, në Kushtetutën e Irlandës, ekziston mundësia që Irlanda e Veriut të vendosë me referendum, dhe është gjithashtu domethënëse që me kalimin e kohës rritet përqindja e popullsisë katolike në raport me popullsinë protestante, gjë që lejon një ditë për të votuar një referendum i mundshëm për një status tjetër për Irlandën e Veriut nga ai sot”, thekson Joksimoviq.

Bashkëbiseduesi ynë tregon se disa elementë të Marrëveshjes së të Premtes së Madhe janë përfshirë në negociata të tjera për paqen, si në marrëveshjet e Dejtonit apo Erdutit.

“Megjithatë, më duket se ata që flasin sot për Irlandën e Veriut, që japin shansin se mund të jetë një lloj modeli, kanë pikëpamje të ndryshme për rolet që u caktohen në këto marrëdhënie pjesëmarrësve të ndryshëm në dialog. Nëse, për shembull, shohim Dublinin, Belfastin dhe Londrën, disa e shohin Belfastin si Mitrovicën e Veriut, dhe disa e shohin atë si Prishtinë. Pra, çfarë është Beogradi, është Dublini apo pozicionohet si Londra? Në lidhje me mënyrën se si i vëzhgojmë rolet e ndryshme në trekëndëshin Dublin-Belfast-Londër, marrim përfundime të ndryshme për zbatimin e kësaj marrëveshjeje, pra modelin për situatën aktuale në dialogun Beograd-Prishtinë. Është mjaft e sigurt se mund të aplikohen disa elemente pozitive, por është mjaft e sigurt se ky model në tërësinë e tij nuk mund të jetë adekuat me atë që po ndodh aktualisht në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës”, përfundon Joksimoviq.