Naumoski: Maqedonia është lider në pjesëmarrjen e investimeve të huaja në PBB, Ballkanit i duhet asociim

Sinisha Naumoski, analist dhe anëtar i Bordit Drejtues të Universitetit të Hajdelbergut në Shkup, thotë për Kosovo online se Serbia udhëheq në shumën absolute të investimeve të huaja direkte, ndërsa Maqedonia e Veriut ka rezultatet më të mira në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto (PBB). Ai vlerëson se madhësia e tregut të Ballkanit Perëndimor është një avantazh që rajoni duhet ta shfrytëzojë përmes veprimit në sinergji.

“Serbia ka rreth pesë miliardë euro në vitin 2024, që është fluksi më i madh në rajon. Kur shikohet struktura, Maqedonia prin për pjesëmarrjen e investimeve të huaja direkte në PBB – rreth 8 ose 8.1 për qind, që në vlerë absolute është rreth 1.2 miliardë euro për vitin 2024,” theksoi ai.

Ai shtoi se Shqipëria po shënon rritje rekord në industri si turizmi dhe infrastruktura, se Kosova ka ambicie më të mëdha për përshpejtimin e investimeve në vitin 2025, ndërsa Mali i Zi dhe Bosnja e Hercegovina po ruajnë një stabilitet të caktuar në investimet e huaja.

Sipas tij, ngjarjet aktuale në Serbi do të kenë ndikim negativ në tërheqjen e investimeve të huaja direkte, dhe se Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut mund të përfitojnë nga kjo situatë, megjithatë Serbia mbetet destinacioni më atraktiv, kryesisht për shkak të madhësisë së tregut dhe subvencioneve shtetërore.

“Serbia është zgjedhja absolute, sepse ka një treg të madh. Aktualisht, për vitin 2024, sipas statistikave, është në vendin e parë. Për vitin 2025 pritet një ngadalësim, por është aty afër me Shqipërinë. Serbia ka një logjistikë të fuqishme dhe avantazhi qëndron në ofrimin e subvencioneve të gatshme nga shteti serb,” thotë ai.

Duke folur për Maqedoninë e Veriut, Naumoski kujtoi modelin shumëvjeçar të nxitjes së investimeve të huaja.

“Ne jemi diku në vendin e dytë, sepse tek ne ofrohen lehtësira për investitorët e huaj direkt në zonat industriale teknologjike, ku u japim përfitime dhjetëvjeçare pa taksa të caktuara dhe me privilegje në kostot operative, përveç tatimit mbi fitimin dhe kontributeve për punonjësit,” shpjegon ai.

Ai shpjegon se koncepti maqedonas, i vendosur rreth 15 vjet më parë, ka qenë i suksesshëm në tërheqjen e investimeve, duke nënvizuar edhe rëndësinë e Planit të Rritjes së Bashkimit Evropian, që parashikon gjithsej gjashtë miliardë euro për rajonin.

“Pyetja e vërtetë që duhet bërë është: çfarë bëjmë me Planin e Rritjes së BE-së? Është një pyetje shumë e rëndësishme, mos ta harrojmë. Kam marrë pjesë në diskutimin për këtë temë – aty janë gjashtë miliardë euro, prej të cilave katër miliardë janë të pakthyeshme. Ky është një sfidë e madhe për të gjitha vendet, e në veçanti për shtetin maqedonas,” thotë Naumoski.

Ai kujtoi se vendet e rajonit ofrojnë forma të ndryshme mbështetjeje për investitorët.

“Siç e përmenda, grantet në para për punë, nga zero deri në dhjetë vjet, logjistika e caktuar nga furnizuesit vendas është e leverdishme he kjo mund të shihet si mënyra se si ne konkurrojmë me njëri-tjetrin si vende nga Ballkani Perëndimor", pohon ai.

Ai beson se politikat evropiane pas luftës në Ukrainë po krijojnë një kuadër të ri për investime.

“Mendoj se politika e BE-së, veçanërisht pas luftës në Ukrainë, do të përqendrohet në politikën e afrimit – që fabrikat e kompanive të mëdha evropiane dhe amerikane të zhvendosen këtu, të tërhiqen nga vendet lindore dhe bota të polarizohet, siç edhe pritet,” thotë Naumoski.

Ai shtoi se transformimi dixhital dhe zhvillimi i sistemeve teknologjiko-informative do të jenë elementë kyç për vendimet e investitorëve të huaj.

“Këto janë elemente të rëndësishme për avantazhet krahasuese kur një investitor i huaj vendos të investojë në një vend të caktuar,” shpjegon ai.

Si shembull pozitiv, ai veçoi Shqipërinë.

“Pa dyshim, siç e përmenda në fillim të bisedës, Shqipëria po merr rolin e liderit, sepse ka qeveri stabile dhe kontinuitet, ndërsa nga ana tjetër ka pozicion gjeostrategjik dhe dalje në det. Dhe së treti, ka një aleat serioz, një shtet tradicionalisht i fuqishëm anëtar i BE-së – Italinë,” thotë Naumoski.

Ai beson se vendet e Ballkanit Perëndimor nuk duhet të shihen ekskluzivisht si konkurrentë.

"Nuk duhet ta nënkuptojë këtë, sepse në një farë mënyre duhet ta shohim si një avantazh. Vendet e Ballkanit Perëndimor gjithashtu mund të kenë rajonalizim, të mos harrojmë se ne kishim konceptin e Ballkanit të Hapur i cili, për fat të keq, nuk pati sukses", thotë ai.

Ai shton se do të ishte e dobishme të ringjallej ideja e bashkëpunimit rajonal.

"Mendoj se amerikanët atëherë e udhëhoqën atë me Gjermaninë, por këtu mbizotëroi konfirmimi i idesë gjermane për Ballkanin Perëndimor. Sa më shumë t'i integrojmë si një zonë të vetme ekonomike të gjithë anëtarët e Ballkanit Perëndimor, aq më mirë për ne", vlerëson bashkëbiseduesi ynë.

Ai beson se një qasje e përbashkët është shumë më efektive sesa veprimi individual.

"Do të ishte një strategji e zgjuar për të thjeshtuar sistemet fiskale të të gjitha vendeve anëtare, për t'i bërë tregjet më të hapura, për të arritur një shkëmbim dhe lëvizje shumë më të madhe të qytetarëve nga i gjithë Ballkani Perëndimor. Jo për të përjashtuar njëri-tjetrin, por për të ndihmuar njëri-tjetrin", tha ai.

Ai arrin në përfundimin se madhësia e tregut të përbashkët është një avantazh kyç i rajonit.

"Ne e dimë shumë mirë se nuk mund të veprojmë si individë, si shtete anëtare të ish-Jugosllavisë - Maqedonia, Serbia, Bosnja dhe Mali i Zi, ne kemi përvojën e një tregu të madh. Prandaj, madhësia e tregut të Ballkanit Perëndimor është një avantazh për ne që të veprojmë së bashku dhe në sinergji", përfundon Naumoski.