Hulumtim nga OJQ Casa: Midis komuniteteve serbe dhe shqiptare ka një hendek, distanca etnike është e madhe

Organizata joqeveritare Casa prezantoi sot në Qendrën Barabar në Pristinë Hulumtimin mbi gjendjen e marrëdhënieve etnike në Kosovë. Indeksi i besimit përcakton faktorët kryesorë që ndikojnë në marrëdhëniet midis serbëve dhe shqiptarëve dhe perspektivat për përmirësimin e këtyre marrëdhënieve.

Sipas një ankete nga OJQ Casa, në të cilën morën pjesë 300 serbë dhe 500 shqiptarë nga Kosova, plot 51.7 përqind e të anketuarve serbë presin një përkeqësim të marrëdhënieve midis serbëve dhe shqiptarëve, ndërsa 28.7 përqind e të anketuarve shqiptarë kanë të njëjtin mendim.

Një numër i madh i të anketuarve theksojnë propagandën mediatike si shkaktar të tensioneve, si dhe tensionet politike midis Beogradit dhe Prishtinës.

Të anketuarit serbë, pra 61.8 përqind e tyre, theksuan nacionalizmin si nxitësin e konfliktit, ndërsa 77.4 përqind e të anketuarve shqiptarë shohin pikëpamje të ndryshme mbi të kaluarën e luftës si burim tensionesh.

Gjithashtu, 62.9 përqind e të anketuarve serbë besojnë se autonomia për komunitetin serb do të ndihmonte në arritjen e paqes, ndërsa 44.7 përqind e të anketuarve shqiptarë besojnë se integrimi i serbëve në shoqërinë e Kosovës është i rëndësishëm për paqen.

Lidhur me besimin tek aktorët ndërkombëtarë në Kosovë, përfshirë KFOR-in, EULEX-in, UNMIK-un dhe OEBS-in, një numër i madh i të anketuarve shqiptarë u përgjigjën pozitivisht, ndërsa besimi i serbëve në institucionet ndërkombëtare është i ulët, dhe një numër i madh i të anketuarve ishin neutralë.

Plot 82.4 përqind e të anketuarve shqiptarë identifikojnë median serbe si iniciatore të tensioneve, ndërsa 79.6 përqind e tyre tregojnë Qeverinë e Serbisë.

Situata është e ngjashme edhe tek serbët, kështu që edhe 77.2 përqind e të anketuarve serbë e shohin median shqipe si iniciatore të konfliktit, ndërsa 74.5 përqind veçojnë Qeverinë e Kosovës.

Se distanca etnike është e madhe tregohet edhe nga të dhënat e anketës se 36.6 përqind e të anketuarve shqiptarë dhe 26.4 përqind e të anketuarve serbë nuk do të pranonin asnjë kontakt me anëtarët e një komuniteti tjetër.

Drejtori i OJQ-së Casa Miodrag Marinkoviq theksoi para se të prezantonte Indeksin e Besimit se numrat dhe diagramet nuk janë të nevojshme për të treguar se marrëdhëniet etnike janë përkeqësuar vitet e fundit.

"Ne e dimë se në vitet e fundit, marrëdhëniet etnike në Kosovë janë përkeqësuar në mënyrë drastike. Intoleranca dhe urrejtja janë bërë pjesë e strategjisë politike. Natyrisht, këto ndarje nuk janë spontane, por mbahen si një mjet dhe mjet për lojërat e brendshme politike të të dyja palëve, si në Beograd ashtu edhe në Pristinë. Por, do të shihni se ka gjëra që mund të mësojmë nga këto studime, që është se si politika populiste transformohet në jetën e përditshme dhe qëndrimet e njerëzve ndaj procesit të pajtimit", tha Marinkoviq.

Politologu Ognjen Gogiq, duke prezantuar raportin, theksoi se Indeksi i Besimit tregoi se ekziston një hendek midis komuniteteve shqiptare dhe serbe.

"Ne shohim se ka një hendek, një hendek, në pikëpamje. Midis serbëve, ka pesimizëm më të madh, shihet se propaganda dhe tensionet politike janë nxitës të rëndësishëm të konfliktit, dhe përgjegjësia për të atribuohet ndryshe. Të drejtat e njeriut dhe sundimi i ligjit njihen bashkërisht si një mënyrë për të ndërtuar pajtimin, por ka një tension të dukshëm rreth çështjes së autonomisë dhe integrimit të komunitetit serb. Aktorët ndërkombëtarë vlerësohen më pozitivisht nga komuniteti shqiptar sesa nga serbët, por serbët janë më neutralë në këtë drejtim krahasuar me vitin e kaluar. Gjithashtu shohim se distanca etnike është ende shumë e madhe", tha Gogiq.

Drejtoresha ekzekutive e Iniciativës Rinore për të Drejtat e Njeriut në Kosovë (YIHR), Marigona Shabiu, theksoi se kur flitet për hulumtime, është e rëndësishme të mbahet mend koha kur është bërë hulumtimi.

"Ne e shohim këtë, për shembull, situatën në vitin 2023 dhe sulmin në Banjska, sa shumë ndikoi në marrëdhëniet etnike në terren dhe rritjen e tensioneve dhe polarizimit midis komuniteteve dhe hendekun midis serbëve dhe shqiptarëve. Për më tepër, veprimet e ndërmarra nga institucionet e Kosovës në lidhje me mbylljen e institucioneve serbe, në këtë mënyrë rrezikuan pjesët më të cenueshme të atij komuniteti, pa ofruar siguri, mbështetje dhe një alternativë si zëvendësim. E gjithë kjo ka ndikuar që ne të kemi këto rezultate", theksoi Shabiu.

Drejtori i Institutit "Musine Kokalari", Visar Ymeri, theksoi rëndësinë e një hulumtimi të tillë.

"Është e rëndësishme të kemi një vlerësim të masave dhe të shohim se si njerëzit evoluojnë me kalimin e kohës, veçanërisht në aspektin e zhvillimeve politike. Duhet të jemi të kujdesshëm kur bëjmë këtë lloj hulumtimi, veçanërisht në aspektin e ngjarjeve dhe tensioneve, sepse mendoj se kjo ndikon në mënyrën e të menduarit të njerëzve dhe njerëzit janë të gatshëm të japin një përgjigje më shumë për ngjarjet aktuale, sesa për atë që është mendimi i tyre. Në Kosovë, duhet të jemi të kujdesshëm kur bëhet fjalë për dy gjëra: e para janë marrëdhëniet ndëretnike, dhe e dyta është marrëdhënia midis komunitetit serb dhe komuniteteve të tjera jo-shumicë me Qeverinë e Kosovës. Këto gjëra nuk janë të njëjta - nëse ka mosbesim ndaj komunitetit serb në institucionet e Kosovës, kjo nuk duhet të trajtohet si intolerancë etnike. Pavarësisht gjithçkaje që ndodhi, nuk patëm tensione në nivelin e qytetarëve", tha Ymeri.

Kryeredaktori i Radio Gorazhdevcit, Darko Dimitrijeviq, theksoi se të gjithë mbajnë nga pak faj për një Indeks të tillë Besimi.

"Urime për një dokument të rëndësishëm që, sipas mendimit tim, tregon një pamje realiste të situatës në Kosovë. Mendoj se kjo ndodh sepse të gjithë jemi disi fajtorë. Kur them të gjithë, kam parasysh elitat politike si të serbëve ashtu edhe të shqiptarëve, Beogradin zyrtar dhe Prishtina, dhe një pjesë të mirë të përgjegjësisë e mban edhe bashkësia ndërkombëtare. Përfaqësuesit zyrtarë të Qeverisë së Kosovës fajësuan serbët për shumë gjëra, veçanërisht në veri. Unë personalisht e pyeta se kur do të fillonte dialogu me ata njerëz... Nuk pati komunikim thelbësor. Nga ana tjetër, kemi Beogradin zyrtar, i cili vitin e fundit "Këto ditë, kroatët ose shqiptarët janë fajtorë për të gjitha problemet. I gjithë bashkësia ndërkombëtare e shikon këtë komunikim toksik me indiferencë", tha Dimitrijeviq.