Qiriq: Në afreskun që Kurti i tregoi Papës është Perandoresha e Shenjtë Jellena, Kurti përdori manipulime

Kryeministri i Kosovës Albin Kurti u takua me Papa Françeskun në Vatikan javën e kaluar dhe me njoftimin e kësaj vizite Kurti ka postuar një foto në rrjetet sociale ku i tregon Papës një riprodhim të afreskut në një publikim që ai dyshohet se ia ka sjellë Papës si dhuratë. Historiania e artit Jasmina S. Qiriq thotë për Kosovo online se me shumë gjasa është një botim që është krijuar për atë takim dhe se ka shumë të ngjarë të jetë krijuar për të "promovuar të ashtuquajturën Trashëgimia e Kosovës”, por se afresku paraqet Perandoreshën e Shenjtë Jellena, nënën e Kostandinit të Madh dhe se afresku ndodhet në manastirin e Lesnovës në Maqedoninë e Veriut, themelatë e përshpirtshme e një bujar serb.

Qiriq, e cila është edhe profesoreshë asistente në Fakultetin e Arteve dhe Filologjisë të Universitetit të Kragujevacit, kujton se sipas pikëpamjeve të shprehura në historiografinë e fundit shqiptare, e cila, siç thekson ajo, shpesh bazohet në interpretime jo të besueshme, supozohet se përfaqësohet në këtë afresk Vojsava Tripalda Kastriot, nëna e Gjurgj Kastriotit Skënderbeut, prandaj kjo foto nuk u zgjodh rastësisht, sepse shqiptarët e përdorin Skënderbeun për të ndërtuar identitetin e tyre bazuar në atë që nuk është.

Qiriq thekson gjithashtu se takimi mes Kurtit dhe Papës mund të cilësohet vetëm si një takim që, siç thotë ai, është rregulluar për të gjitha rastet përmes kanaleve të caktuara private, sepse audienca nuk ishte përfshirë zyrtarisht në listën e pritjeve papale atë ditë.

“Në një foto që është shfaqur në profilin zyrtar në Tviter të Albin Kurtit, si dhe në shumicën e mediave që kanë raportuar lajmin, shohim momentin kur Kurti i tregon Papa Françeskut një libër (për momentin me titull të panjohur) në të cilin gjendet një riprodhimi i afreskut në anën e djathtë. Çdo njohës i pikturës së sundimtarëve serbë në mesjetë, dhe veçanërisht njohësi i programit të pikturës së mureve të manastirit të Lesnovës, e ka të qartë se ky është një afresk mjaft joprofesional dhe i riprodhuar në mënyrë joreale që paraqet Perandoreshën e Shenjtë Jellena, nëna e Kostandinit i Madh. Afresku ndodhet në anën veriore të murit perëndimor të neosit të kishës kushtuar Shën Kryeengjëllit Mihail dhe Shën Gavril Lesnovskit në manastirin e Lesnovës, ndërmjet Kratovës dhe Zlletovës në Republikën e Maqedonisë së Veriut”, na thotë Çiriq.

Sipas tij, kisha është ndërtuar në vitin 1341 dhe është themelatë e përshpirtshme e një bujari serb me titujt e Dukës së Madh, sevastrokratorit dhe më pas despotit Jovan Olliver, i cili sundonte territorin midis Ovçë Polës dhe përgjatë bregut të majtë të Vardarit.

“Meqenëse afresku në të cilin është pikturuar Shën Perandoresha Jellena është zakonisht, pranë Shën Perandorit Konstandin, homolog i Shën Savës së Serbisë dhe Simeon Nemanja, duke nënvizuar kështu analogjinë midis sundimtarit të parë të krishterë dhe bartësve të parë të autoritetit shpirtëror dhe laik. Një homolog i ngjashëm ekziston, për shembull, në Kishën e Shën Gjergjit në Nagoriçin i Vjetër, ku perandori Konstandin dhe perandoresha Jellena janë pranë mbretit Millutin dhe mbretëreshës Simonide”, thotë Qiriq.

Ajo, megjithatë, kujton se sipas pikëpamjeve të shprehura në historiografinë e fundit shqiptare, të cilat, siç thekson, shpesh bazohen në interpretime jo të besueshme, ky afresk supozohet se përfaqëson Vojsava Tripalda Kastriotin, me origjinë nga Pollogu (në Maqedoninë e Veriut të sotme), nëna e Gjergjit Kastriotit Skënderbeut.

“Është e vërtetë historikisht që Vojsava Kastrioti ka qenë nëna e Gjergj Kastriotit Skënderbeut. Një identifikim i dyfishtë i afreskut shfaqet në faqet e internetit shqiptare. Herë pas here në rrjetet sociale shohim se në faqet shqiptare ajo identifikohet krejtësisht gabimisht si nëna e Gjergj Kastriotit Skënderbeut, Vojsava Tripalda Kastriotit, e ndonjëherë edhe si nëna e Gjergj Crnojeviqit (dhe këtu u shkëmbyen identitetet e dy figurave të njohura historike me origjinë serbe). Është e sigurt se afresku i përmendur është zgjedhur nga autoritetet e përkohshme të Kosovës, por edhe nga historiografët e tyre, sepse prej vitesh keqinterpretimi se bëhet fjalë për nënën e Skënderbeut është përsëritur më së shumti në rrjetet sociale. Afresku në fakt u keqpërdor nga laikët me qëllim të formësimit dhe ndërtimit në mënyrë diskursive të një identiteti të ri kosovar dhe krijimit të rrënjëve të trashëgimisë 'kosovare' të Kurtit. Kjo fotografi nuk është zgjedhur rastësisht, pasi kulti i Skënderbeut është jashtëzakonisht i rëndësishëm për diskursin dhe identitetin e ri të të ashtuquajturit shtet të Kosovës të imponuar nga Kurti. Shqiptarët e Kosovës posaçërisht e përdorin Skënderbeun në ndërtimin e një identiteti kolektiv kombëtar dhe kjo në fakt i çoi në një rrugë pa krye”, thotë Qiriq.

Bashkëbiseduesi ynë shpjegon se shqiptarët e Kosovës e përdorin Skënderbeun për të ndërtuar identitetin e tyre bazuar në atë që nuk është.

“Në kohën e Skënderbeut nuk kishte komb shqiptar. Gjuragj Kastrioti ishte një nga figurat më madhështore të shekullit të 15-të në të gjithë Evropën. Si e quajti veten në një letër të shkruar në cirilik në 1450. vit, lindi më 6 maj 1405 në pronën familjare (me shumë gjasa në fshatin Shinë), në afërsi të qytetit të Debrës në zonën kufitare midis Maqedonisë së sotme dhe Shqipërisë. Kastrioti i parë që hyri në histori ishte stërgjyshi i Gjuragjës, Branillo, kefalik dhe më parë udhëheqës i ushtrisë së perandorit Stefan Dushan. Përmes shumë viteve të luftës, ai fitoi një feud në lumin Gardi me Kalanë e Kastrit, një kështjellë e vjetër bizantine (romake), pas së cilës u emëruan Kastrioti. Pra, nuk bëhet fjalë për një mbiemër shqiptar, por për toponimin. Kur bëhet fjalë për nënën e tij, është e vërtetë se nuk ka asnjë afresk të ruajtur, veçanërisht jo në Republikën e Maqedonisë së Veriut, siç tenton ta tregojë Kurti duke përdorur një afresk që nuk mund të lidhet në asnjë mënyrë me origjinën e Skënderbeut. Vojsava nuk është aspak me origjinë shqiptare, siç thuhet shpesh në historiografinë shqiptare, si dhe në Vikipedia në gjuhë të huaj, e cila nuk ka as burime historike të lidhura të rendit të parë, të cilave mund t'i referohej çdo lexues i interesuar. Babai i Vojsavës ishte pronar tokash. Romakët (bizantinët) ndonjëherë përdornin fjalën Tripal si sinonim për serbët. Sipas disa hulumtimeve të fundit, është e sigurt se ajo i përkiste familjes Brankoviq, pasi familja Brankoviq sundonte zonën përreth Pollogut në Republikën e sotme të Maqedonisë së Veriut. Kjo është arsyeja pse Ivan Jastrebov e përmendi Vojsavën si një fisnike që ishte pasardhëse e princit Voisav Pollogi domini filia të Pollogut”, shpjegon Qiriq.

Sa i përket vetë botimit, i cili iu dorëzua Papës, Çiriq thotë se nuk është monografi për manastirin e Lesnovës, siç është thënë gabimisht në disa media.

“Akti i shfaqjes së një publikimi të tillë, si dhe nevoja e ‘vetëpërfaqësimit’ është interesant, veçanërisht sepse nga dy faqet që shohim në foto, del qartë në përfundimin se bëhet fjalë për ndërtimin e fakteve historike në një farë mënyre që i përshtatet Kurtit dhe mbështetësve të tij. Faqet e shfaqura të librit tentojnë të tregojnë diçka që mbështetësit e Kurtit e njohin si të ashtuquajturat historia dhe arti i Kosovës. Pra, ka hapësirë ​​të hapur për keqinterpretime, manipulime dhe zbatim de facto të presioneve për njohjen e Kosovës. Vetëkuptohet se kjo lloj diplomacie publike bazohet në radhë të parë në shfaqjen e fuqisë së butë, që do të thotë nëpërmjet përvojave kulturore të paraqitura nga sipërmarrje të gjera botuese që janë të bollshme me burime historike të keqinterpretuara. Ndoshta duke ditur qëndrimin e deklaruar më parë të Papa Françeskut: “Të ruash kujtesën e popullit tonë do të thotë të ruash të ardhmen”, Albin Kurti përdori një lloj manipulimi. Mënyra se si ai ia prezantoi politikën e tij Papa Françeskut ka elemente të tilla si avokimi dhe manipulimi i 'fuqisë së butë' duke përdorur artefakte kulturore që nuk korrespondojnë plotësisht me hapësirën gjeografike, por janë të përshtatshme për 'brendimin' e Kosovës", thotë Qiriq.

Siç shton ajo, pavarësisht se institucionet e Prishtinës i përshtatin të dhënat ashtu siç u përshtaten, një nga arsyet pse Vatikani, ndryshe nga vendet e tjera të Evropës Perëndimore, nuk e njeh Kosovën është çështja e konflikteve mes botës islame dhe asaj të krishterë. Vatikani, thotë ajo, ka prioritetet e veta në politikën e jashtme dhe diplomacinë kulturore dhe marrëdhëniet me vende dhe rajone të ndryshme, veçanërisht në Ballkan, mund të jenë pjesë e negociatave komplekse gjeopolitike, fetare dhe identitare.

Në fund, Qiriq thekson se biseda mes Papa Françeskut dhe Albin Kurtit nuk ishte një audiencë zyrtare.

"Çfarë ndodh në të vërtetë nëse Papa takohet me një përfaqësues të një vendi që Vatikani nuk e njeh?" Përgjigja është shumë e thjeshtë: takimi nuk përmendet as në listën e takimeve zyrtare. Gazeta e përditshme e Vatikanit "L'osservatore Romano" nuk e përmend këtë takim dhe në të njëjtën kohë takimi nuk është në listën zyrtare papale Udienza në faqen e Vatikanit për datat 21 dhe 22 qershor, kështu që në këtë rast mund të flasim vetëm për një takim që u organizua në të gjitha rastet përmes kanaleve të caktuara private dhe patronëve me frazën kapëse 'ne të krishterët jemi thirrur për t'u afruar me të gjithë dhe në të gjitha situatat'. Por sigurisht që nuk kishte asnjë audiencë që të përfshihej zyrtarisht në listën e pritjeve papale në baza ditore”, përfundon Jasmina S. Qiriq.