Lajme nga e kaluara

Për Kosovo online shkruan: Muharem Bazdul, shkrimtar dhe gazetar

Duhet ta keni vënë re se për vite me radhë fillimi i çdo dite të re në opinionin serb i është kushtuar të ashtuquajturës shfletim të gazetave. Çdo televizion ka një program mëngjesi dhe në çdo program mëngjesi “shfletimi” është përmbajtja kryesore. Ndërsa tirazhet e gazetave filluan të bien, rëndësia e "shfletimit" për skemat televizive u rrit. Siç thotë një miku im i mirë, së shpejti askush nuk do të lexojë më gazeta dhe do të shtypen vetëm disa kopje, në mënyrë që të ketë diçka për të shfletuar në televizion.

Kam një ide që më pëlqen shumë, kështu që do të doja ta patentoja këtu, siç thonë ata. Ideja ime është që programi i mëngjesit nuk duhet të lexojë gazetat e botuara atë mëngjes, por gazetat e shtypura njëzet, tridhjetë, dyzet apo pesëdhjetë vjet më parë. Do të ishte më interesante dhe do të mësohej më shumë për kohën e sotme.

Këtu, le të themi, sot në mëngjes (nëpërmjet internetit, natyrisht) po shfletoja "Slobodna Dalmacija" (Dalmacia e lirë) nga 20 prilli 1983 dhe në faqen e tretë gjeta një lajm të shkurtër me mbititullin " Në sallën e madhe në Gripe të Splitit” dhe titullin “Bijelo Dugme po viziton”, dhe unë teksti thotë si më poshtë: “Në kuadër të turneut promovues të albumit të tyre të fundit “Uspavanka za Radmilu M.” (Ninulla për Radmila M.), grupi i njohur “Bijelo Dugme” do të performojë më 22 prill. në Gripe. (...) Organizator i koncertit është agjencia “Dalmacija-koncert” dhe fillon në orën 20.00”.

Kanë kaluar plot katër dekada nga publikimi i albumit të Bijelo Dugme "Uspavanka za Radmilu M." (Ninulla për Radmila M.). Sot e dimë se është albumi i fundit i Bijelo Dugme në të cilin ka kënduar Zhelko Bebek. Sot e dimë se çfarë do të thotë kënga "Zaboravi ako možeš" (Harro nëse mundesh) në veprën e përgjithshme të Bijelo Dugme. Sot e dimë se "Kosovska" ishte dhe mbetet e vetmja këngë pop-rock jugosllave në gjuhën shqipe.

Përndryshe, tema e Kosovës u shfaq në mënyra të ndryshme në kulturën popullore muzikore të Jugosllavisë në vitet tetëdhjetë të shekullit XX. Ndër këngët me frymëzim të tillë përmenden shpesh "Rimljani"(Romakët) e Bajagës, dy këngë nga Zabranjeno pušenje: "Čejeni odlaze"(Çejenet po largohet) dhe "Na straži pored Prizrena"(Në roje afër Prizrenit), si dhe "Ne lomite mi bagrenje" (Mos e thyeni bagrenin tim) e Ballasheviqit.

Megjithatë, të gjithë ata, nga këndvështrimi shqiptar, kishin një të metë fatale, në të gjitha shqiptarët ishin objekt, jo subjekt. “Kosovska” e Bregoviqit ishte ndryshe: në të shqiptarët morën gjuhën dhe zërin e tyre. Në atë këngë shqiptarëve u njoh simbolikisht barazia.
Nuk e di si tingëllon theksi shqiptar nga këndvështrimi shqiptar, por kuptimi është i kuptueshëm:

Sonte të lutëm bëhu gati
Se do të vijë vonë pas teje
Hape moj dollapin-- zgjedhe ti--
Fustanin më të mirë.

Regulloi floket-- bukuri
Ashtu moj ti vete si di
Në bystek ven lul bozhure
Dua të jeshë nder të gjitha më e mirë.

A e din se t'gjithë do të jene atje
Për ne të dy do të ketë hare
Shkojmë së bashku-- një dy tre

Pastaj vjen refreni dhe në refren janë ato “mandolina”, të cilat janë e vetmja fjalë që kuptohen njëlloj nga shqiptarët dhe serbët. Ata në fakt kuptojnë gjithashtu "rokenrolli", por kjo është për shkak të anglishtes.
Tridhjetë e tetë vjet pasi shkroi këngën në gjuhën shqipe, Bregoviq performoi në një festival muzikor në qytetin e Korçës në Shqipëri. Performanca nuk ishte pa polemika. Jo në atë moment, tashmë për vite e dekada nuk kishte as Jugosllavi, as Bijelo Dugme, por Bregoviqi ishte i padëshirueshëm për individët.
Argumenti i kundërshtarëve ishte kënga "Kalašnjikov"(Kallashnjikov) e vitit 1995, sepse gjoja ishte "himni" i dëbimit të shqiptarëve nga Kosova në vitin 1999. U harrua që në vitin 2006, Bregoviqit iu dha titulli "Qytetar nderi i Qyteti i Tiranës”, dhe se ia ka dorëzuar personalisht kryetari i atëhershëm - Edi Rama.

Në dukje paradoksale, ka rezultuar se shumica e sulmeve ndaj Bregoviqit kanë ardhur nga Kosova dhe jo nga vetë Shqipëria. Njerëzit që kishin përvojën e përpjekjes së Bregoviqit për të "inkorporuar" gjuhën shqipe në kulturën popullore të mejnstrimit jugosllave e akuzuan atë për shovinizëm?!
Javët dhe muajt e fundit gazetat shkruajnë çdo ditë për tema të Kosovës, pra për marrëdhëniet serbo-shqiptare. Tingëllon kundërintuitive, por nuk ka absolutisht asgjë të re për të mësuar nga ata artikuj. Për të mësuar diçka të re, duhet të lexoni me kujdes gazetat e vjetra. Sepse, siç tha diku Villijam Fokner, e kaluara jo vetëm që nuk ka vdekur, por as nuk ka shkuar.

Situata aktuale në Kosovë është rezultat i marrëdhënieve komplekse të një serie të tërë të epokave të kaluara historike. Në disa prej atyre epokave, nuk kishte as gazeta në kuptimin e sotëm të fjalës. Ndoshta në ato epoka këngët luanin rolin e gazetave. Ndoshta funksioni i këngës është diçka që lidh metafizikisht dhe metanarrativisht serbët dhe shqiptarët. Dhe prandaj poezia e Bregoviqit në shqip është një artefakt më i rëndësishëm dhe më i çmuar, dhe një dokument historik.