Ekonomistët: Kosova është ekonomia më e pazhvilluar në Evropë

Përkundër faktit se autoritetet në Prishtinë mburren me reformat, Fondin Sovran si projektin më të madh ekonomik, bashkëpunimin e jashtëzakonshëm me vendet e BE-së dhe SHBA-në, rritjen ekonomike, investimet e reja dhe stabilizimin e biznesit në sektorin publik, ekspertët thonë për Kosovo online se Kosova është ekonomia më e pazhvilluar në Evropë dhe se shkalla e papunësisë është më e lartë vetëm në Ukrainë, ku ka lufta për më shumë se një vit.

Standardet e ulëta të jetesës, pagat e ulëta, deficiti ekonomik, institucionet jofunksionale, korrupsioni dhe të rinjtë që shkojnë në vende të tjera në kërkim të mundësive më të mira janë vetëm disa nga karakteristikat e realitetit ekonomik që theksojnë ekspertët, por edhe opozita në Kosovë.

Megjithatë, përkundër të gjitha sfidave të brendshme ekonomike në Kosovë, vlerësimi është se zhvillimi dhe progresi janë ngadalësuar kryesisht nga marrëdhëniet komplekse politike me Serbinë dhe se "shpëtimi qëndron" në integrimin e rajonit përmes Procesit të Berlinit dhe Ballkanit të hapur.

Branimir Jovanoviq nga Instituti i Vjenës për Studime Ekonomike Ndërkombëtare thotë për Kosovo Online se popullsia në Kosovë është e varfër dhe se të ardhurat për kokë banori janë vetëm 26 për qind e mesatares së BE-së.

"Kosova është ekonomia më e pazhvilluar në Evropë. Të ardhurat kombëtare për kokë banori janë vetëm 26 për qind e mesatares së BE-së, dhe kjo kur korrigjohet për dallimet e çmimeve. Në Shqipëri, për shembull, të ardhurat kombëtare janë 32 për qind e mesatares së BE-së, ndërsa në Serbi 43 për qind. Shkalla e papunësisë është 18 për qind, vetëm Ukraina aktualisht ka papunësi më të madhe. Shkalla e varfërisë është 28 për qind, që është dukshëm më e lartë se Serbia dhe Shqipëria, ku është rreth 22 për qind", tha Jovanoviq.

Ai e konsideron pozitive që ritmi i rritjes vitin e kaluar ishte relativisht i mirë - PBB-ja u rrit me rreth 3.5 për qind, që ishte ndër normat më të larta në të gjithë Evropën, dhe të ngjashme pritet edhe për vitin 2023.

Megjithatë, ai sqaron se kjo nuk duhet të jetë befasuese duke pasur parasysh se, siç thotë ai, vendet më pak të zhvilluara zakonisht kanë ritme më të larta rritjeje.

Jovanoviq thotë se perspektivat afatgjata në Kosovë mund të jenë pozitive sepse popullsia është mjaft e re, më e reja në të gjithë Evropën, por që parashikimet e tilla shqetësohen nga shumë probleme strukturore siç janë institucionet jofunksionale, korrupsioni, emigracioni.

Sipas Jovanoviqit, përparimi ekonomik është ngadalësuar më së shumti nga marrëdhëniet komplekse politike.

"Do të thosha se problemi më i madh është nacionalizmi, domethënë që elitat politike, nga të dyja palët, i injorojnë këto probleme reale dhe në vend të kësaj, i japin popullit nacionalizëm. Është një histori e njohur në Ballkan - nëse nuk kanë asgjë për të ngrënë, u jepni atyre nacionalizëm. Realiteti ekonomik në Kosovë është se edhe serbët edhe shqiptarët, në fakt, janë kryesisht të varfër. Dhe derisa të kuptohet se ky është problemi më i madh, nuk do të ketë përparim”, theksoi Jovanoviq.

Ai thekson se zgjidhja e problemeve ekonomike qëndron në bashkëpunimin dhe iniciativat rajonale dhe për këtë, siç thotë ai, bien dakord të gjithë ekonomistët, por nuk pajtohen se “si të arrihet bashkëpunimi ekonomik rajonal”.

“Disa besojnë se kjo duhet të arrihet përmes Procesit të Berlinit dhe nismave të ngjashme, të cilat vijnë nga BE-ja dhe ekzistojnë prej shumë vitesh. Të tjerë besojnë se është më mirë të ketë iniciativa rajonale, siç është Ballkani i Hapur, për shkak të ambivalencës së BE-së ndaj rajonit. Unë personalisht besoj se të dyja janë të nevojshme, në mënyrë që Procesi i Berlinit dhe Ballkani i Hapur të mos përjashtojnë njëra-tjetrën”, tha Jovanoviq.

Ballkani i Hapur, vlerëson ai, ka diçka që nuk e ka Procesi i Berlinit, se e ka origjinën nga rajoni, prandaj është shumë më i pranuar si nga politikanët ashtu edhe nga popullata, të paktën në ato vende që janë pjesë e atë.

Nga ana tjetër, thotë Jovanoviq, Procesi i Berlinit ka edhe diçka që nuk e ka Ballkani i Hapur, është më i gjerë dhe përfshin më shumë fusha.

"Prandaj ato nuk duhet të shihen si iniciativa rivale, por si komplementare. Prandaj besoj se Kosova, ashtu si Mali i Zi dhe Bosnjë e Hercegovina, duhet t'i bashkohet Ballkanit të Hapur sa më parë", përfundoi Jovanoviq.

Ekonomisti Safet Gërxhaliu beson se problemi më i madh në Kosovë është se agjenda politike ende dominon, kështu që në atë kontekst ka pak hapësirë ​​për zhvillim ekonomik.

“Pra, sa i përket zhvillimit ekonomik, duhet bërë shumë më tepër. Së pari nuk duhet folur vetëm për ekonominë, por duhen veprime konkrete dhe në këtë kontekst mendoj se do të kemi sfida të mëdha edhe në të ardhmen. Është e vërtetë që nëse dëgjon Qeverinë, ajo promovon që kemi rritje ekonomike, se kemi rritje të të ardhurave, por e gjitha është një situatë inflacioniste, që ndikon drejtpërdrejt, indirekt dhe periferik. Treguesi më i mirë për ecurinë ekonomike të një vendi është pikërisht ai që mendojnë qytetarët dhe në këtë kontekst mendoj se ka shumë vend për përmirësim. Ajo që duhet bërë është të forcohet dialogu publik, privat, të forcohet dialogu mes qeverisë dhe opozitës, dhe më e rëndësishmja është niveli i dialogut ndërmjet sektorët qendror dhe lokal”, tha Gërxhaliu.

Zgjidhja e të gjitha problemeve ekonomike, thotë ai, qëndron në normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë, duke theksuar se situata e tensionuar mes dy palëve nuk po pengon vetëm përparimin e Kosovës dhe Serbisë, por edhe të gjithë Ballkanit Perëndimor.

Ai paralajmëron se pa stabilitet politik në Kosovë nuk do të ketë investime të reja dhe investime të përhershme, dhe se perspektivat ekonomike për zhvillim do të dobësohen.

“Vetëm përmes zhvillimit ekonomik mund të arrihet stabiliteti politik dhe paqja sociale, mund të përshpejtohet integrimi dhe ajo që do të doja të them është që sektori privat t'i marrë gjërat në duart e veta, sepse vetëm sektori privat dhe bashkëpunimi në rajon mund të rrëzojnë muret dhe të ndërtojnë ura për një të ardhme më të mirë për të gjithë ne”, përfundoi ekonomisti.

Gërxhaliu beson se problemi më i madh në Kosovë është mungesa e investimeve dhe investimeve të huaja, pa të cilat, thekson ai, nuk ka vende të reja pune dhe rritje të standardit jetësor.

Ai thekson se fatkeqësisht në Kosovë nuk ka investitorë që do të mburren me hapjen e objekteve të mëdha prodhuese dhe mundësive të biznesit për qytetarët.

"Unë do të isha njeriu më i lumtur nëse sot do të mund të rendisja pesë investitorë që kanë investuar në Kosovë, në prodhim, dhe që kanë punësuar nga njëqind punëtorë, por nuk ka asnjë. Prandaj, e shihni sa i rëndësishëm është dialogu, normalizimi i marrëdhënieve. Prandaj është e rëndësishme të zgjidhen problemet, për të tërhequr investime”, tha eksperti.

I pyetur nëse problemet ekonomike në Kosovë mund të zgjidhen pa bashkëpunim ekonomik rajonal, ai përsërit se integrimi i rajonit nuk është i mundur nëse nuk zgjidhen problemet e brendshme politike.

Sipas tij, prioritet është depolitizimi i ekonomisë.

“Është koha kur ne duhet të shikojmë të ardhmen përmes zhvillimit ekonomik, nëse analizojmë vendet e BE-së, mos besoni se atje ka shumë dashuri, Evropën e bashkon interesi, bashkëpunimi ekonomik, ndaj le të jetë një model për Kosovën dhe Serbinë dhe Ballkanin Perëndimor”, theksoi Gërxhaliu.