Largimi i Gjukanoviqit: Një ndryshim në qëndrimin e Podgoricës për Kosovën gati e pamundur, por Prishtina mund të mbetet e vetmuar jashtë “Ballkanit të Hapur”

Presidenti i sapozgjedhur malazez Jakov Millatoviq, i cili do të marrë detyrën në maj, menjëherë pas zgjedhjeve deklaroi qartë se Mali i Zi nuk do të ndryshojë qëndrimin e tij për njohjen e pavarësisë së Kosovës. Bashkëbiseduesit e Kosovo online pajtohen se ky është reagimi i pritur i kreut të ri të shtetit malazez dhe se nuk është reale të pritet ndryshim i qëndrimit të Podgoricës për këtë çështje. Nga ana tjetër, siç theksojnë ata, duke pasur parasysh qëndrimin pozitiv të Millatoviqit ndaj “Ballkanit të Hapur”, nuk do të ishte e çuditshme nëse Prishtina do të mbetej e izoluar – e vetmja jashtë kësaj nisme bashkëpunimi rajonal.

Presidenti aktual i Malit të Zi, Millo Gjukanoviq, është një nga aleatët më të vendosur të Kosovës në rajon dhe narrativa e politikës së Beogradit si një burim jostabiliteti në Ballkanin Perëndimor, dhe pas humbjes së tij në zgjedhjet presidenciale shtrohet pyetja se sa arsye Prishtina duhet të pendohet për këtë.

Gjukanoviq ka marrë ndoshta mbështetjen më të qartë para raundit të dytë të zgjedhjeve, përveç asaj nga anëtari boshnjak i Presidencës së BeH-së, Denis Beqiroviq, nga kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i cili madje vlerësoi se fitorja e Millatoviqit do t'i “hapte rrugën zhdukjes së kombit malazez, dominimit të KOS-it”, si dhe krijimit të një “bote serbe”.

Docenti i Fakultetit të Shkencave Politike, Despot Kovaçeviq, thotë për Kosovo online se një vlerësim i tillë është i ekzagjeruar, sepse Millatoviq nuk e ka përmendur kurrë "botën serbe", por është përmendur vetëm nga kundërshtarët e tij politikë, për të antagonizuar elektoratin.

Ai thekson se një histori e tillë nuk ka më sukses në Mal të Zi, sepse qytetarët kanë treguar qëndrimin e tyre - se duhet të kemi një politikë të moderuar, të drejtuar ndaj qendrës, e cila merret me çështje socio-ekonomike, duke mos e ndarë popullin në Mal të Zi në asnjë mënyrë identitare dhe duke mos folur për “projektet e Serbisë së Madhe”. Sipas tij, Serbia ka ndërhyrë më së paku nga të gjitha vendet e rajonit në zgjedhjet në Mal të Zi, dhe prandaj është një “histori e gabuar” për botën serbe.

“Deklaratat e tilla janë të pasakta. Gjithmonë ka pasur ndërhyrje nga Serbia në punët e brendshme të Malit të Zi dhe është karakterizuar negativisht, por këtë herë Serbia ka qenë e përmbajtur, ndryshe nga shembujt e tjerë rajonalë. Kurti dhe Beqiroviq, si dhe Kovaçevski e përkrahën Gjukanoviqin, Dodik e përkrahu Mandiqin, por Millatoviq mbeti i vetëm, pa shumë përkrahje”, thotë Kovaçeviq.

Ai shton se fitorja e Millatoviqit dhe marrëdhëniet e ardhshme me rajonin, përfshirë Podgoricën dhe Prishtinën, duhet parë në një kontekst më të gjerë, pra thekson se Millo Gjukanoviq ishte shprehimisht kundër “Ballkanit të Hapur”, ndërsa Millatoviq tregoi se Malin e Zi e sheh si pjesë të nismave rajonale, madje edhe atyre që pala kosovare nuk dëshiron t'i bashkohet.

“Nëse atij projekti i bashkohet edhe Mali i Zi, Kosova do të mbetet një rast i vetëm në mesin e vendeve që janë pjesë e ‘Ballkanit të Hapur’ dhe do të mbetet BeH. Në këtë drejtim, Prishtina mund të shprehë shqetësime sepse do të mbetet një “vrimë e zezë” në atë projekt, i cili ka treguar aspektet e tij pozitive. Ky është ndoshta testi i parë dhe më i madh për Prishtinën - si të menaxhohet në një situatë ku Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi janë gjithashtu potencial, dhe ata mbeten të përjashtuar nga loja”, vëren Kovaçeviq.

Duket se kjo është një situatë e re, në të cilin Serbia dikur ishte - e përjashtuar nga kornizat rajonale, ndërsa tani Serbia po krijon një iniciativë rajonale me vendet e tjera që sigurisht është lob i Bashkimit Evropian dhe një tregues i mirë se si mund të bëhet bashkëpunimi në rajon, edhe pse atje nuk është anëtarësim i drejtpërdrejtë në BE, që është mjaft larg.

I pyetur nëse Millatoviq do të ndryshojë marrëdhëniet me Serbinë dhe Kosovën, Kovaçeviq përgjigjet se Millatoviq është i kujdesshëm kur flet për marrëdhëniet rajonale, pra flet për përmirësimin e marrëdhënieve të Malit të Zi me të gjithë në rajon.

“Kur është fjala për qëndrimin e Malit të Zi për statusin e Kosovës, më duket se ky qëndrim, duke qenë se Podgorica është anëtare e NATO-s dhe në rrugën drejt BE-së, nuk do të ndryshojë. Pasi u mbajt një qëndrim,është e vështirë për të ndryshuar. Edhe pse ka vende që do të tërheqin njohjen, kjo nuk ka ndodhur ende brenda kornizës evropiane dhe nuk ka gjasa që të gjendet një partner në Mal të Zi. Nuk është vetëm Millatoviq, këtë nuk do ta bënin as aktorët e tjerë. Jemi larg ndryshimit të qëndrimit të Podgoricës për pavarësinë e Kosovës”, tha Kovaçeviq.

Analisti politik, Vlladimir Paviçeviq, thotë për Kosovo online se është mirë që Millatoviq ka njoftuar se fillimisht do të vizitojë Brukselin dhe Beogradin, dhe se sa i përket çështjes së Kosovës do të theksohet rëndësia e dialogut dhe se Mali i Zi do të mirëpresë një zgjidhje të dakorduar mes Beogradit dhe Prishtinës.

“Ne pamë para zgjedhjeve se Kurti e mbështeti drejtpërdrejt Millo Gjukanoviqin dhe komentoi në mënyrë të papërshtatshme se cilat mund të ishin pasojat negative nëse Gjukanoviq humbiste.  Gjukanoviq humbi bindshëm dhe meritor dhe është logjike që Kurti ka arsye të jetë i pakënaqur”, beson Paviçeviq.

Ai shton se në Mal të Zi është arritur defuqizimi i plotë i Millo Gjukanoviqit dhe PDS-së, që është interes dhe dëshirë e një numri të madh të qytetarëve malazezë.

“Mali i Zi tani po shkon drejt stabilizimit të kushteve dhe progresit”, është i bindur Paviçeviq.

Ata nuk presin ndryshim të qëndrimit të Malit të Zi ndaj Kosovës, as në Prishtinë, dhe analisti Gazmir Raci thotë për Kosovo online se nuk ka arsye për shqetësim politik.

"Nuk pres ndryshim në qëndrimin e Malit të Zi ndaj Kosovës. Mali i Zi, por edhe Kosova, kanë nisur rrugën e anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Bashkëpunimi rajonal, fqinjësia dhe paqja e qëndrueshme janë parakushte për të cilat është e nevojshme të përfshihen edhe Mali i Zi edhe Kosova, sepse janë pjesë e kritereve të Kopenhagës për anëtarësim në BE”, thekson Raci.

Ai kujton se në Mal të Zi jetojnë edhe shqiptarë, të cilët janë pjesë e atij vendi dhe janë faktorë të rëndësishëm në aspektin politik.

“Presidenti i zgjedhur malazez nuk ka asnjë qëndrim kundër pavarësisë së Kosovës, në natën e fitores tha se është i interesuar për bashkëpunim me të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor. Mali i Zi bëri një kthesë të madhe në zgjedhjet e fundit, sepse erdhi një klasë e re politikanësh të rinj që premtuan se së shpejti do ta bëjnë Malin e Zi anëtar të BE-së, ata janë edhe anëtarë të NATO-s. Nuk ka arsye për shqetësim politik nga askush”, shtoi Raci.

Megjithatë, ka edhe nga ata që mendojnë se rënia e Gjukanoviqit do të ndikojë negativisht jo vetëm në marrëdhëniet e Malit të Zi me Kosovën, por edhe në rajon, si ish-ambasadori i Malit të Zi në Kosovë dhe kryetari i Bashkimit Kombëtar Shqiptar në Mali i Zi, Ferhat Dinosha, i cili tha se forcat që mbështesin Millatoviqin ishin kundër të gjitha projekteve të Malit të Zi modern - që nga pavarësia e Malit të Zi, hyrja e tij në NATO, deri në njohjen e Kosovës.

Në një analizë për Index online, Dinosha pohon se këto forca janë kryesisht serbe dhe pro-ruse, dhe se është vështirë se do të mbetet pa ndikim në politikën e re shtetërore.

Ai pranon se gjatë fushatës, Millatoviq, i pyetur nga një gazetar për qëndrimin e tij për Kosovën, është përgjigjur se “shteti i Kosovës është fakt”.

“Por një gjë është fushata parazgjedhore dhe tjetra mund të jenë fushatat e ‘botës serbe’, të cilat mund të tentojnë të ndikojnë edhe në Malin e Zi edhe në një pjesë të Kosovës”, thotë Dinosha.