Roli i Edi Ramës në rajon: Mbrojtësi i madh i UÇK-së dhe promovues i flaktë i “Ballkanit të Hapur”

Pothuajse nuk ka asnjë deklaratë apo lëvizje të kryeministrit shqiptar Edi Rama që të mos shkaktojë vëmendje në rajon, pjesërisht sepse deklaratat e tij janë shpesh kontradiktore, prandaj kryeministri i Shqipërisë është njëkohësisht një nga mbrojtësit më të mëdhenj të UÇK-së dhe promotor i flaktë i nismës “Ballkani i Hapur”. Bashkëbiseduesit e Kosovo online thonë se Rama është “në një sanduiç” mes dy ambicjeve, gjegjësisht tek ai shprehej njëkohësisht vetëdija kombëtare dhe vetëdija për nevojën e përparimit ekonomik.

Specifike jo vetëm sepse ka mbaruar Akademinë e Arteve dhe ka qenë pjesëtar i ekipit shqiptar të basketbollit, Rama nuk heziton të shprehë pikëpamjet e tij ndonjëherë të diskutueshme.

Kështu, para fillimit të gjykimit të ish-drejtuesve të UÇK-së, para Gjykatës Speciale në Hagë, Rama ka kujtuar në Twitter se Xhozef Bajden e ka quajtur Hashim Thaçin “Xhorxh Vashington nga Kosova” gjatë mandatit të tij senatorial dhe në ditën e nisjes së procesit, ai njoftoi se Shqipëria kishte mbledhur nënshkrime në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës për të kundërshtuar rezolutën e Dik Martit të vitit 2011 për trafikun e organeve dhe “Shtëpinë e Verdhë”.

Rama nuk e fsheh lidhjen me UÇK-në, “me një gungë në fyt për shkak të padrejtësisë”, ka uruar Thaçin për ditëlindjen dy javë më parë, dhe në të njëjtën kohë është një nga propozuesit më të mëdhenj të nismës “Ballkani i Hapur”, që promovon bashkëpunimin rajonal dhe zhvillimin ekonomik të rajonit.

Në të njëjtën kohë ai thotë se “Ballkani i Hapur” është rruga e duhur për zgjidhjen e ngërçit në marrëdhëniet mes Beogradit dhe Prishtinës, u bën thirrje të gjitha vendeve, përfshirë Serbinë, të njohin pavarësinë e Kosovës, por edhe se Bashkimi Evropian i zgjeruar në Ballkanin Perëndimor nuk mund të imagjinohet pa Serbinë.

Duke komentuar rolin e Edi Ramës në rajon, ish-ministri i Punëve të Jashtme të RFJ-së Vlladisllav Jovanoviq vlerëson se Rama është “në një sanduiç”.

“Këto janë dy ambicie tërheqëse - nga njëra anë, ai ka një vetëdije të shprehur kombëtare, ndjenjë dhe vullnet për të qëndruar në solidaritet me popullin e tij në mbarë Ballkanin, ndërsa nga ana tjetër ai ka parasysh se Shqipëria nuk mund të zhvillohet ekonomikisht dhe të përparojë nëse është e izoluar nga vendet e tjera të rajonit. Refuzimi i solidaritetit kombëtar do ta vendoste Ramën në një pozitë të palakmueshme politike dhe do të humbiste mbështetjen e njerëzve që e sollën në krye të qeverisë”, thotë Jovanoviq, duke theksuar se kryeministri shqiptar krahas mundësisë politike ka edhe ndjenjën personale për ruajtjen e identitetit kombëtar dhe justifikimin e veprimeve të UÇK-së.

Nga ana tjetër, Ballkani i Hapur është një ide fisnike që mund të sjellë vetëm përfitime për vendet e rajonit, sipas diplomatit, por edhe drejtuesve të vendeve anëtare, të cilët janë të vetëdijshëm për avantazhet e nismave rajonale dhe ekonomike. Bashkëpunimi, tolerojnë pikëpamjet e njëri-tjetrit në lidhje me identitetin kombëtar dhe dallimet politike, sidomos kur është fjala për pavarësinë e Kosovës.

“Pikëpamjet e Edi Ramës për UÇK-në pasqyrojnë kontradiktat e marrëdhënieve në Ballkan, veçanërisht në raport me ‘Ballkanin e Hapur’.  Ideja e 'Ballkanit të Hapur' është fisnike dhe në interesin afatgjatë të të gjithë atyre që duan të bashkëpunojnë në këtë pjesë ende të papërcaktuar të Evropës. Nga ana tjetër, dy vendet pjesëmarrëse në iniciativë bënë diçka që nuk ishte miqësore ndaj Serbisë – e njohën Kosovën dhe vendosën marrëdhënie diplomatike me ta”, tha Jovanoviq.

Interesi i vendeve në kuadër të iniciativës është një bashkëpunim afatgjatë që duhet të ofrojë bazën për tejkalimin e disa problemeve të mëparshme, shton Jovanoviq dhe thotë se Serbia ka kaluar disa qëndrime të dy liderëve të tjerë me shpresën se parregullsitë në lidhje me pavarësinë e Kosovës do të korrigjohen me kalimin e kohës.

Sipas tij, pengesa më e madhe për përmirësimin e bashkëpunimit ndërmjet Serbisë dhe Shqipërisë është se Shqipëria ishte pjesëmarrëse e drejtpërdrejtë në anën e UÇK-së gjatë luftës së vitit 1999, e cila, thotë ai, në thelb ka shkelur qëndrimin e Kartës së OKB-së për mossulmimin e vendeve fqinje dhe mosndërhyrjen në punët e saj të brendshme.

Kjo në një farë mënyre u tejkalua, shpjegon Jovanoviq, sepse ndodhën ngjarje më komplekse si agresioni i NATO-s, që e bënë pjesëmarrjen e Shqipërisë paqësore, në raport me përmasat e së keqes që u shkaktoi ai agresion banorëve të Serbisë dhe Kosovës.

“Është diçka që nuk është e këndshme për veshët dhe sytë tanë, por duhet toleruar me shpresën se vetë zhvillimi dhe përfitimet që do të kenë të tre vendet nga avancimi i projektit të Ballkanit të Hapur të ndihmojë në tejkalimin dhe zgjidhjen e çështjes që ka të bëjë me shkeljen e integritetit territorial dhe sovranitetit të Serbisë nga të dy vendet përmes njohjes së Kosovës dhe Metohisë. Këto janë kontradiktat që ekzistojnë dhe ne nuk mund t'i përkthejmë, por nuk duhet të na pengojnë të zgjerojmë bashkëpunimin me fqinjët tanë dhe të ndihmojmë në tejkalimin e këtij problemi në të ardhmen në mënyrë pozitive dhe të drejtë në përputhje me Kartën e OKB-së dhe Kushtetutën tonë" thotë Jovanoviq.

Me fjalët “çdo gjë është e mundur në Ballkan, Ballkani është një kontradiktë unike”, diplomati shpjegon se kryeministri Rama është njëkohësisht edhe mbrojtës i UÇK-së dhe promotor i unitetit ekonomik dhe bashkëpunimit me Serbinë në kuadër të Ballkani i Hapur.

Rama, siç thotë ai, është në një lloj detyrimi kombëtar për t'u solidarizuar me shqiptarët e tjerë të lagjes, kështu që mungesa e atij solidariteti do të kërcënonte pozicionin e tij politik në vetë Shqipërinë.

Mirëpo, përveç kësaj, shton Jovanoviq, kryeministri shqiptar ka edhe ndjenja dhe aspirata personale kombëtare që, si në këtë rast, ndonjëherë ngrihen mbi mundësinë politike të tij si figurë politike zyrtare.

“Nuk jemi në pozitë dhe as nuk duhet të hamendësojmë se çfarë është më e rëndësishme në deklaratën e tij për UÇK-në, nëse ajo është marrë nga ndjenja kombëtare apo mundësia politike, për t'u mbrojtur nga kundërshtimi se nuk është mjaftueshëm solidar kombëtarisht me kombin shqiptar. Këto janë gjëra që janë në nivelin e supozimeve. Interesi që ka Shqipëria në bashkëpunim me vendet e tjera fqinje mund të jetë në të ardhmen një rrugë më e shëndetshme për rishikimin eventual të pozitës aktuale të Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut në lidhje me çështjen e Kosovës dhe Metohisë”, tha Jovanoviq.

I pyetur se si ndikon ndërgjegjja kombëtare e Edi Ramës në “Ballkanin e Hapur” dhe bashkëpunimin me Serbinë, ish-kreu i diplomacisë vlerëson se ndërgjegjja kombëtare e kryeministrit shqiptar është një “peshë”.

“Është një peshë në atë projekt që disi e mban nën kontroll, tani shtrohet pyetja nëse ai projekt duhet të braktiset papritur apo gradualisht, apo duhet të forcohet si aleat perspektiv me shpresën se qëndrimet për Kosovën do të rishikohen, së bashku me njohjen e pamundësisë absolute të të ashtuquajturit. Kosova mund të mbijetojë si shtet i pavarur, por ndoshta mundet si shtet brenda shtetit të Serbisë”, tha Jovanoviq.

Një nga idetë udhëzuese të kryeministrit Rama, thekson Jovanoviç, është krijimi i një “Shqipërie të madhe”, por ai është gjithashtu i vetëdijshëm se Shqipëria nuk mund të mbijetojë apo të përparojë ekonomikisht nëse është e izoluar nga vendet fqinje.

“Rama është padyshim në një senduiç mes dy ambicjeve tërheqëse, njëra është solidarizimi me idenë e një shteti më të madh shqiptar, por kjo ide është tashmë njëqind e më shumë vjet e vjetër dhe kjo nuk do të thotë se nuk mund të zgjasë aq gjatë dhe jo. të realizohet, dhe nga ana tjetër, jeta i dikton të gjithëve, përfshirë Shqipërinë, të pajtohen me faktet e jetës dhe interesat e saj brenda dhe përreth vendit dhe me nevojën për të forcuar unitetin dhe bashkëpunimin e përbashkët me fqinjët”, thotë Jovanoviq.

Është treguar, thekson ai, se proceset e mëdha integruese si dhe ato të vogla rajonale kontribuojnë në zhvillimin individual më të shpejtë dhe më efikas, forcimin e ekonomisë dhe ruajtjen e shtetit, dhe mund të konkludohet, vlerëson ai, se një mënyrë e tillë të menduari mbizotëron edhe te Rama.

Jovanoviq thekson gjithashtu se Rama kishte mundësinë, vëren ai, të jetonte në të dyja kushtet dhe të shihte atë Shqipëri të izoluar, si dhe Serbinë e izoluar apo ndonjë vend tjetër ballkanik nuk kanë të njëjtin shans për t'u zhvilluar më shpejt dhe për të arritur një nivel të lakmueshëm të ekzistencës së tyre që të tjerët do ta vlerësojnë, nëse nuk përmirësojnë marrëdhëniet e ndërsjella me fqinjët dhe zhvillojnë format më të pranueshme të bashkëpunimit të ndërsjellë.

“Kjo tani po tentohet me Ballkanin e Hapur dhe secili vend sheh interesin e vet në të, i cili mund të rritet vetëm me zhvillimin e mëtejshëm të bashkëpunimit dhe pastaj në një moment ai mund të mbizotërojë mbi interesin e ngushtë kombëtar që në këtë moment mbush të gjithë shqiptarët e Ballkanit. Është të mendosh se ata mund ta ndajnë Kosovën dhe Metohinë përgjithmonë nga Serbia dhe t'ia aneksojnë vetes. Gjithkush ka të drejtën e një ëndrre, ajo është ende një ëndërr dhe nuk ka baza reale që ajo të realizohet”, përfundon Jovanoviq.

Gazetari shqiptar Idro Seferi thotë se pikëpamjet e tij për Ramën e UÇK-së i ndërton përmes çështjes kombëtare shqiptare, ndërsa bashkëpunimin rajonal e trajton si të vetmen rrugë që vendi të përparojë dhe të ecë përpara, por vëren gjithashtu se Rama shkoi një hap përpara dyshimeve nëse Ballkani i Hapur është një zgjidhje e mirë për të gjithë në rajon për sa i përket bashkëpunimit rajonal.

“Bashkëpunimi rajonal i kushton, sepse nuk shihet si një lëvizje e mirë në të gjitha vendet. Sigurisht që aty ka pak balancim, Rama duhet të jetë këmbëngulës në disa çështje që kanë të bëjnë me Shqipërinë dhe Kosovën, por nga ana tjetër ai është ende një njeri që u përpoq po, shkon një hap më tej, dhe mjaft larg, edhe pse diskutimet se a duhet të jetë në Ballkanin e Hapur, veçanërisht në Kosovë, ishin negative. Rama nuk hezitoi ta promovojë këtë bashkëpunim me Serbinë dhe vendet e tjera të rajonit në nivelin më të lartë dhe i qëndroi pranë”, tha Seferi.

Ai vlerëson se përkrahja e Ramës për UÇK-në bazohet në mbështetjen e dikurshme për ish-presidentin e Kosovës, Hashim Thaçi dhe në faktin se dy liderët kanë pasur marrëdhënie të mira. Megjithatë, ai shton se Edi Rama nuk është “i vetëm” në lidhje me dualizmin mes bashkëpunimit rajonal dhe çështjeve kombëtare, kjo tashmë po vërehet edhe te liderët tjerë në Blakan.

“Prandaj bashkëpunimi rajonal nuk funksionon me kapacitet të plotë. Ka çështje kombëtare që shkaktojnë marrëdhënie jo shumë të mira mes kryeqyteteve dhe shteteve dhe në të njëjtën kohë flitet për thellimin e marrëdhënieve ekonomike. Kur kapërcehen dallimet kombëtare, ndoshta bashkëpunimi rajonal do të jetë më i suksesshëm se tani”, thekson Seferi.

Ai beson se Edi Rama sigurisht që do të vazhdojë të punojë për përmirësimin e bashkëpunimit rajonal, sepse është pjesë e politikës së tij, por edhe sepse Shqipëria ende përfitonte nga orientimi drejt vendeve të rajonit.

Ai thekson se marrëdhëniet e mira fqinjësore i kanë dhënë Shqipërisë një shkëmbim më të madh ekonomik, si dhe zhvillimin e turizmit dhe ekonomisë.

“Mendoj se është në interesin e Ramit që të vijnë sa më shumë turistë në Shqipëri dhe që vendi të përparojë në çdo çështje. Të gjitha këto histori të tjera janë tema të rëndësishme për votuesit e tij dhe për marrëdhëniet me Kosovën, por duhet të shohim se si disa gjëra mund të tejkalohen pa penguar bashkëpunimin rajonal”, përfundon Seferi.

Drejtori i Qendrës për Rajonalizëm, Aleksandar Popov, vëren se Rama nga njëra anë shumë shpesh merr rolin e mbrojtësit të kriminelëve të luftës dhe të UÇK-së, ndërsa nga ana tjetër promovon unitetin ekonomik dhe relativizimin e kufijve në rajon përmes Ballkanit të Hapur.

Ai beson se pas roleve të promotorëve të iniciativave rajonale fshihen interesat politike të politikës autoritare dhe se nuk ka mosmarrëveshje reciproke mes shtetarëve për këtë çështje.

Prandaj ai beson se zgjidhja trepalëshe për Ballkanin Perëndimor, e propozuar në Bruksel nga kryeministri slloven Janez Jansha, fshihet pas marrëveshjes për Ballkanin e Hapur mes presidentit serb Aleksandar Vuçiq dhe kryeministrit Rama - “që të mbretëronte paqja në Ballkan, nëse do të krijohej një “Shqipëri e madhe”, një “Serbi e madhe” dhe një “Kroaci e madhe”.

Popov konkludon se është e mundur që pikërisht për idenë e “Shqipërisë së madhe”, Rama të flasë për bashkim ekonomik të rajonit dhe hapjen e kufijve, por nuk heq dorë nga qëndrimet e tij për UÇK-në.

Ai vlerëson se me gjykimin e liderëve të UÇK-së në Hagë do të hapen çështje të shumta të krimeve dhe viktimave të të dyja palëve dhe dallimeve politike.