Oferta e përbashkët turistike rajonale sjell përfitime, a ka vend edhe për Prishtinën?

Trashëgimia e pasur kulturore dhe historike, diversiteti i traditës dhe fesë, specialitetet unike gastronomike, verërat nga varietetet autoktone të rrushit dhe burimet natyrore janë vetëm disa nga potencialet turistike të rajonit të Blakanit Perëndimor, për të cilin turistët nga Evropa, por edhe nga destinacionet e largëta, Kina dhe Lindja e Mesme, po interesohen gjithnjë e më shumë. Është e natyrshme, thonë ekspertët, që për këtë arsye po rritet nevoja për të lidhur dhe zgjeruar ofertën e përbashkët turistike rajonale. Mirëpo, siç theksojnë ata, ndonëse disa nga vendet me vite e kanë realizuar me sukses bashkëpunimin e përbashkët, Kosova, e cila është karakterizuar si një territor i pasigurt për shkak të situatës politike dhe vendimeve të Prishtinës, nuk i përshtatet atij koncepti.

Shkruar nga: Bojana Urosheviq

Ideja e krijimit të një tregu të përbashkët turistik rajonal u shfaq si një shtytës i integrimit më të thellë ekonomik rajonal dhe një hap i rëndësishëm drejt tregut të vetëm të Bashkimit Evropian.

Marrëveshjet e para zyrtare janë nënshkruar me iniciativat e zhvillimit rajonal, si Ballkani i Hapur dhe Procesi i Berlinit, dhe ekspertë të fushës së turizmit thonë për Kosovo online se përfitimet e ofertës së përbashkët rajonale ndjehen në praktikë dhe se vendet përpiqen ta tejkalojnë sfidat dhe dallimet.

Kjo mbështetet nga fakti se dje në kuadër të Panairit Ndërkombëtar të Verës, Gastronomisë dhe Turizmit “Visioni i veres”, i cili po mbahet në Beograd, është nënshkruar një Memorandum Bashkëpunimi ndërmjet Agjencisë Kombëtare të Turizmit të Shqipërisë dhe Organizatës Turistike të Serbisë.

Sigimi i sotëm i Memorandumit për bashkëpunimin ndërmjet Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut në fushën e turizmit konfirmon se zyrtarët e turizmit janë të vetëdijshëm për avantazhet që ofron përfaqësimi i përbashkët.

Gjatë nënshkrimit të këtij dokumenti, u theksua se turizmi është një mjet i rëndësishëm për forcimin e mirëkuptimit të ndërsjellë, jetës kulturore dhe sociale dhe thellimin e bashkëpunimit të vendeve, të cilat do të punojnë në zhvillimin dhe promovimin e potencialit të tyre turistik për të tërhequr si sa më shumë turistë.

Mirëpo, Kosova, edhe pse në asnjë mënyrë nuk është prapa rajonit sa i përket potencialit turistik, është e përjashtuar nga oferta e përbashkët turistike rajonale për shkak të veprimeve politike të Prishtinës.

Drejtoresha e Organizatës së Turizmit në Graçanicë, Sandra Gjokiq, thekson se vendimet e Prishtinës dhe situata e sigurisë kanë ndikim negativ në turizmin jo vetëm në Kosovë, por edhe në mbarë rajonin.

Gjokiq kujton se më herët ka pasur përpjekje dhe iniciativa për të formuar një ofertë të përbashkët turistike të rajonit, por kjo ide, pavarësisht përfitimeve, nuk u realizua kurrë plotësisht.

“Sigurisht që më herët kemi punuar në një iniciativë për një ofertë të përbashkët rajonale dhe kjo do të ishte një lëvizje shumë e mirë sepse do të ishte më e lartë profitabiliteti i ekonomisë dhe do të ndikonte pozitivisht edhe tek qytetarët. Fatkeqësisht, situata në terren është e tillë që çdo ditë kemi ngjarje të shumta politike nga Prishtina që ndikojnë në sigurinë politike dhe situatën jostabile këtu, si dhe turizmin si degë ekonomike në fokus. Megjithatë, shpresoj që në një të ardhme të afërt të kemi një hap më konkret përpara në këtë temë dhe të ofrojmë ndonjë ofertë turistike rajonale, mundësitë janë të mëdha”, tha Gjokiq për Kosovo online.

Ajo vëren se pavarësisht se është kjo situatë dhe që çështjet politike e “mbysin” zhvillimin e turizmit, komuna e Graçanicës është shumë e njohur në hartën turistike botërore, me faktin se ka një pasuri kulturore që është në listën e UNESCO-s të trashëgimisë kulturore botërore - Manastiri i Graçanicës.

Ajo vlerëson se lidhja e aseteve të tilla kulturore në rajon dhe shfaqja e tyre e përbashkët në treg do të tërhiqte një numër të madh turistësh dhe dashamirës të historisë.

Gjithashtu, ajo shton se oferta e përbashkët turistike e rajonit do të mund të realizohej në bazë të potencialeve natyrore, të cilat do të kontribuonin në zhvillimin e turizmit aktiv.

“Mundësitë janë të mëdha, një prej tyre do të ishte lidhja e trashëgimive kulturore të UNESCO-s që ndodhen në rajon, më pas realizimi i tureve të bazuara në trashëgiminë e lashtë, ture rajonale të bazuara në trashëgiminë kulturore dhe fetare, pastaj në asetet kulturore, dhe kështu mund të zhvillojmë turizmin aktiv, sepse përveç që kemi atraksione të shumta kulturore dhe historike në territorin e komunës sonë, por edhe rrethinë, kemi edhe pasuri të madhe natyrore”, ka përfunduar drejtoresha e Organizatës Turistike të Graçanicës.

Dekani i Fakultetit të Turizmit të Universitetit të Shkupit, Sashko Gramatnikovski beson se përkundër përpjekjeve për lidhjen e vendeve përmes turizmit, mosmarrëveshjet dhe dallimet politike, sidomos nëse merret parasysh situata në Kosovë, po e “frenojnë” zhvillimin e turizmit në të gjithë rajonin.

Gramatnikovski tha për Kosovo online se Panairi i Verës, Gastronomisë dhe Turizmit "Vizioni i veres" i mbajtur në Beograd është një shembull se si duhet të duket një rajon i integruar - performancë, promovim dhe ofertë e përbashkët.

Ai vëren se turistët e huaj, veçanërisht ata që vijnë nga "larg", duan të vizitojnë sa më shumë vende të jetë e mundur në një turne.

“Kur flasim për “Visioni i veres” në Beograd, nuk po flasim vetëm për panairin e verës apo panairin e turizmit. Është një vizion se si duhet të duket i gjithë rajoni dhe si duhet t'i prezantohet botës. Vizioni i integrimit në shoqëri dhe integrimi i Ballkanit. Turizmi nuk njeh kufij, nuk mund të pengosh asnjë turist të vizitojë destinacione të caktuara. Ne jemi një rajon shumë i vogël dhe për të gjithë turistët që vijnë nga jashtë, nga lindja e largët, nga Malajzia, Kina dhe Indonezia, asnjëri prej tyre nuk dëshiron të vijë dhe të vizitojë vetëm një vend. Të udhëtosh një rrugë kaq të gjatë dhe të ndalosh vetëm në Beograd, Prishtinë, Prizren, Mitrovicë, Shkup, Tiranë. Të gjithë duan të shohin sa më shumë që të jetë e mundur, në sa më pak kohë dhe sigurisht me çmimin e duhur”, tha Gramatnikovski.

Turat të tilla rrethore ekzistojnë, thekson ai, por vendet e rajonit nuk janë plotësisht të integruara dhe oferta nuk është në nivelin që kërkojnë turistët.

Shtetet dhe liderët duhet të kalojnë pak më gjatë duke u marrë me këtë temë, në mënyrë që vendet të përmirësojnë bashkëpunimin dhe të lidhin potencialet turistike, thotë profesori.

"Turat rrethore ekzistojnë në të gjithë Ballkanin, në Kroaci, Bosnjë, Shqipëri, Maqedoni, Serbi, madje edhe Greqi. Njerëzit vijnë nga Turqia dhe njerëz nga Lindja e Afërt dhe e Largët. Të gjitha ato turne rrethore mund të ndihmojnë zhvillimin e vetë shoqërisë, integrimin mes popujve, feve, vendeve. Ato gjithashtu mund të ndihmojnë në zhvillimin e infrastrukturës së kalimit kufitar në rrugët që na lidhin ne si vende. Qëllimi i gjithë kësaj është integrimi i rajonit sa më shumë dhe sa më mirë”, thekson Gramatnikovski.

Ai thekson se Kosova është e përjashtuar nga oferta e përbashkët turistike që aktualisht ekziston në Ballkanin Perëndimor, duke qenë se për shkak të situatës politike, ai territor karakterizohet si i pasigurt.

Sipas tij, jostabiliteti politik është “frenuesi” më i madh i turizmit në përgjithësi.

Hipotetikisht, vë në dukje ai, mund të bëhet një turne që do të tërhiqte shumë mysafirë dhe do të përfshinte një turne në qendrat kryesore turistike në Shqipëri, Serbi, Maqedoninë e Veriut dhe Kosovë.

“Të gjithë duan të ndiejnë paqe dhe mirëqenie kur vizitojnë një vend dhe të mund të vizitojnë dhe shohin vende të caktuara pa frikë. Turne gjithëpërfshirëse që mund të promovohen dhe ndihmojnë turistët të shohin një rajon më të madh në një kohë më të shkurtër, këto janë turne që do të zgjasin nga 7 deri në 10 ditë dhe do të përfshijnë një turne në Beograd, Serbi, Shkup, Ohër, Tiranë, Prishtinë, Prizren, Podgoricë. Njerëzit do të njohin kulturën e disa kombeve. Mund të gjejmë një mënyrë për të ndarë veten në baza të ndryshme, në baza fetare, madje edhe kush e mbështet cilin klub, por ka pak gjëra që na bashkojnë”, tha ai.

Siç thotë ai, e ardhmja e të gjithë rajonit është një bashkim.

Ne duhet, shton ai, të përdorim pasuritë e secilit vend, kulturën, historinë, mikpritjen, traditën dhe t'i drejtojmë ato drejt tërheqjes së turistëve.

I pyetur se cila është pengesa kryesore për të integruar rajonin në tërësi dhe për të krijuar një treg të vetëm rajonal turistik, Gramatnikovski përsërit se sfida kryesore është paqëndrueshmëria politike, sidomos në Kosovë, gjë që, thekson ai, pengon zhvillimin e turizmit në të gjithë rajonin.

“Popujt e këtij rajoni duhet ta shohin veten në dritën e jo shpërbërjes, por integrimit, duhet të afrohen më shumë sepse së bashku do të ofrojmë më shumë në një rajon të caktuar. Për shkak se njerëzit që vijnë nga jashtë nuk duan të shohin mikro-mjedise, ata do të udhëtojnë gjashtë, shtatë, tetë orë me avion për të kaluar gjashtë deri në dhjetë ditë vetëm në Shkup ose Ohër ose kudo në rajon. Duke vizituar destinacione të caktuara turistike me financa dhe kohë të caktuara, është normale të duash të përfitosh sa më shumë. Është njësoj si kur shkon në kinema apo teatër, në fund të shfaqjes duhet të ndihesh i plotësuar. Për paratë që keni paguar dhe kohën që keni shpenzuar, duhet të jeni të kënaqur. Dhe kjo nuk mund të ndodhë nëse ndahemi në mikro destinacione”, shpjegon Gramatnikovski.

Ai thekson se rajoni duhet t'i kthejë në avantazh si ngjashmëritë ashtu edhe dallimet dhe t'u ofrojë turistëve një "histori" të larmishme dhe emocionuese.

Ai beson se dallimet kulturore, fetare, politike dhe historike në rajon mund të jenë interesante për turistët.

Drejtoresha e Organizatës Turistike të Serbisë, Marija Llaboviq, ka deklaruar se turistët që vijnë në Ballkanin Perëndimor nga destinacione të largëta si Kina apo Japonia janë të interesuar të vizitojnë sa më shumë vende, që, siç thekson ajo, është një bazë e mirë për zhvillimin e mëtejshëm të ofertës së përbashkët turistike rajonale.

Megjithatë, Llaboviq vëren se tregu turistik i rajonit përballet me sfida të shumta kur bëhet fjalë për planifikimin e përbashkët të turneve, pasi të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor nuk kanë një regjim uniform të vizave dhe për këtë arsye oferta është e kufizuar.

Megjithatë, ajo thekson se përkundër sfidave dhe dallimeve të shumta politike dhe ekonomike, një ofertë e përbashkët turistike jo vetëm që është e mundur, por realisht ndodh edhe në praktikë.

“Organizata Turistike e Serbisë ka shumë vite që bashkëpunon me kolegë nga organizata të tjera kombëtare turistike në tregje të ndryshme, sidomos kur flasim për tregje të largëta. Në radhë të parë mendoj për tregun kinez dhe ne kishim njëfarë eksperience edhe me tregun japonez, sepse kryesisht kur turistët vijnë nga destinacione të largëta, duan të vizitojnë më shumë se një shtet gjatë një udhëtimi. Pra, kur bëhet fjalë për tregjet e largëta, ne bëjmë edhe promovime të përbashkëta”, tha Llaboviq për Kosovo online.

Ajo theksoi se vendet e rajonit, sa i përket numrit të turistëve, mbështeten në masën më të madhe tek njëri-tjetri.

Siç thotë, vendet e rajonit janë "turistët më të shumtë" të njëri-tjetrit.

“Më duhet të përmend, kur flasim për rajonin, ne jemi turistët më të shumtë për njëri-tjetrin në mënyrë që përveçse përfaqësohemi bashkërisht në disa tregje të largëta, këtu në vetë rajonin të gjithë më së shumti mbështetemi tek njëri-tjetri për sa i përket numrit të turistëve që do të vijnë tek ne nga vendet e rajonit”, thekson drejtoresha e OTS-së.

Kur bëhet fjalë për tregjet e largëta, Llaboviq thekson se vendet e rajonit paraqiten së bashku dhe ajo që ndonjëherë mund të jetë pengesë është pabarazia në regjimin e vizave.

“Kur dikush vjen nga larg, dhe regjimi i vizave nuk është i njëjtë kudo, kjo mund të jetë një nga problemet në realizimin e vetë udhëtimit. Ajo që është e rëndësishme të theksohet është se kur prezantohemi në tregje të largëta, ne kryesisht prezantohemi me vende të rajonit, sepse kjo është ajo që kërkojnë ato tregje për sa i përket numrit të ditëve që do të qëndrojnë dhe produkteve turistike të ofruara", theksoi Llaboviq.

E pyetur se si tensionet politike në rajon ndikojnë në zhvillimin e tregut të përbashkët rajonal të turizmit, drejtoresha e OTS-së shpjegon se çdo krizë, qoftë politike apo ekonomike, prek fillimisht turizmin, por se turizmi është zona që së pari rimëkëmbet nga pasojat e këtyre krizave.

“Turizmi përgjithësisht ndikohet nga çdo krizë politike në botë, pavarësisht nga çfarë shkaktohet. Çdo krizë ekonomike apo politike, çdo lloj krize tjetër godet gjithmonë turizmin e para, por ajo që kemi parë në praktikë është se turizmi është i pari që rimëkëmbet. Edhe pse ndodh që kriza të ndalojë për një kohë flukset turistike, ato rikuperohen shumë shpejt”, thotë Llaboviq.

Duke folur për interesimin e turistëve të huaj për destinacionet rajonale, ajo theksoi se vizitorët që vijnë nga destinacione të largëta në përgjithësi dëshirojnë të vizitojnë sa më shumë vende.

Ofertat turistike rajonale, shton, varen nga kërkesa dhe nga cili treg vijnë turistët.

“Ajo që dimë nga përvoja dhe që po ndodh për disa vite me radhë është se turistët që vijnë nga Kina shumë shpesh, përveç Serbisë, vizitojnë edhe Malin e Zi, Republikën Srpska, Bosnjën dhe vazhdojnë në Kroaci. Është, le të themi, një shembull i një turneu rrethor”, tha Llaboviq.

Pronari i një kantinë e veres dhe restoranti nga qyteti shqiptar i Librazhdës, Enis Gjeta është i bindur se Shqipëria, Serbia dhe Maqedonia e Veriut, duke pasur parasysh potencialet e tyre të mëdha turistike si vera e mirë, specialitetet gastronomike dhe burimet natyrore, së bashku mund të krijojnë një ofertë turistike rajonale, e cila do të nxiste zhvillimin ekonomik.

Gjeta është një nga ekspozuesit në Panairin Ndërkombëtar të Verës, Gastronomisë dhe Turizmit "Wine Vision of the Open Balkans", i cili mbahet në Beograd, dhe tha për Kosovo online se familja e tij tradicionalisht merret me prodhimin e verës, konjakut dhe rakisë, ka një restorant të vogël dhe ka bashkëpunim të suksesshëm me një agjenci turistike vendase.

Turistë të shumtë, tregon ai, vizitojnë qytetin dhe restorantin e tij, dhe shumica e tyre janë nga Ukraina, Maqedonia e Veriut, Spanja dhe Italia.

“Familja ime zotëron një kantinë e veres në Librazhd, një qytet i vogël në Shqipërinë e mesme. Kantina jonë është një nga kantinat më të mëdha në Shqipëri. Është ndërtuar në vitin 1916 dhe është në pronësi të familjes sime që nga viti 1993. Ne prodhojmë verë nga varietetet autoktone të rrushit. Kemi disa lloje vere, prodhojme konjak dhe raki. Ne kemi edhe një restorant të vogël brenda kantinës dhe bashkëpunojmë me një agjenci turistike vendase”, tha Gjeta.

Ai thekson se ka bashkëpunim të shkëlqyer me Maqedoninë e Veriut, por jo me Serbinë.

Nëse të tre vendet do të bashkoheshin, vlerëson ai, mund të krijohej një ofertë e përbashkët turistike rajonale.

Siç vëren ai, ka potencial për këtë - natyrë e mrekullueshme, verëra të mira, ushqime të shijshme, traditë.

“Ne kemi kapacitet për të krijuar një ofertë të përbashkët turistike me cilësinë e produkteve tona. Është e mundur dhe e realizueshme. Vera jonë është e mrekullueshme, qyteti ynë është i bukur. Mendoj se është e mundur”, beson prodhuesi i verës.

Ai shton se do të dëshironte që bashkëpunimi me vendet e rajonit të ngrihet në një nivel më të lartë, por përsa i përket atij problemi kryesor është i natyrës ekonomike dhe financiare