A tregoi vendimi për gjyqtarët dhe prokurorët serbë se mesazhet e BE-së nuk ndikojnë te Kurti?

Kritikat dhe rekomandimet e Bashkimit Evropian nuk kanë ndikim të madh, madje nuk e prekin fare liderin e Vetëvendosjes, Albin Kurti, pajtohen bashkëbiseduesit e Kosovo online. Kështu ndodhi edhe në rastin e gjyqtarëve serbë dhe personelit administrativ, kërkesat e të cilëve për t’u kthyer në institucionet e Kosovës u refuzuan, pavarësisht përpjekjeve të Brukselit për të mundësuar riintegrimin e tyre, përpjekje të cilat disa prej bashkëbiseduesve i konsiderojnë të vonuara dhe jo mjaftueshëm të vendosura.

Shkruan: Velko Nestoroviq

Nga Bashkimi Evropian kanë bërë të ditur se vazhdimisht i kanë bërë thirrje Kosovës që të mundësojë riintegrimin e personelit të drejtësisë nga radhët e serbëve të Kosovës, në përputhje me ligjet e Kosovës dhe marrëveshjet e arritura në kuadër të dialogut, si dhe se vendimet e Këshillit Gjyqësor të Kosovës dhe Këshillit Prokurorial të Kosovës janë të papajtueshme me ligjet e Kosovës, procedurën e drejtë dhe kërkesat e përgjithshme të sundimit të ligjit në Kosovë.

Nga ana tjetër, ushtruesja e detyrës së presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, e përshëndeti vendimin e përmendur, ndërsa ministrja e Drejtësisë e Kosovës në detyrë, Donika Gërvalla, deklaroi se vendimi i Këshillit Gjyqësor të Kosovës (KGJK) për të refuzuar kërkesën për tërheqjen e dorëheqjeve të gjyqtarëve serbë dhe personelit gjyqësor, të paraqitura në vitin 2022, si dhe për të propozuar shkarkimin e tyre, është marrë në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet e Kosovës.

Në të njëjtën kohë, pavarësisht reagimeve të BE-së, OSBE-së, UNMIK-ut... rrënimet në Gazivodë vazhduan edhe sot, megjithëse Brukseli edhe në këtë rast kishte kërkuar që rrënimet të ndërpriteshin derisa të gjendej një zgjidhje e qëndrueshme.

Ushtruesja e detyrës së shefes së Zyrës së BE-së në Prishtinë, Eva Palatova, para largimit nga Prishtina u bëri thirrje autoriteteve të Kosovës dhe aktorëve politikë që të bashkëpunojnë me BE-në në mënyrë konstruktive. Ndërkohë, më 2 shtator, Dirk Schübel mori detyrën e ambasadorit të Bashkimit Evropian në Kosovë.

Politologu Ognjen Gogiq deklaroi për Kosovo online se kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, është mësuar që pas fjalëve të ashpra dhe retorikës së BE-së të mos pasojnë pasoja konkrete, ndërsa situatën lidhur me gjyqtarët dhe prokurorët serbë në Kosovë e cilësoi si të paprecedentë dhe, në përgjithësi, absurde dhe bizare.

Gogiq rikujton se, edhe kur Kosova ishte nën masat e vendosura nga BE-ja për shkak të zhvillimeve në veri në vitin 2023, ndikimi i tyre në praktikë nuk u ndie.

„Pra, ato ishin më shumë masa të vendosura formalisht. Kurti është mësuar se shpërfillja dhe mosrespektimi i rekomandimeve të BE-së nuk do të kenë pasoja praktike. Prandaj ai mund të vazhdojë kështu. E vetmja situatë kur ndodhi ndryshe ishte ajo lidhur me ligjet për të huajt, kur ai pranoi të bënte kompromis dhe të vendoste lehtësime për serbët. Atëherë, para afatit të fundit, pati mesazhe të qarta se kjo do të sillte pasoja të caktuara në marrëdhëniet e tij me shtetet e BE-së, ndaj ai u detyrua të vepronte në përputhje me këto kërkesa. Ndërsa në situata të tjera, ai në fakt e di se nuk do të ketë pasoja“, thotë Gogiq.

Gogiq thotë se situata të tilla me gjyqtarët dhe prokurorët nuk janë përsëritur shpesh, përkatësisht se Brukseli zakonisht reagon vetëm pasi një veprim tashmë është ndërmarrë.

„Kur ndodh diçka, për shembull mbyllja e institucioneve serbe, dhe kur BE-ja thotë se kjo duhet të bëhet në një mënyrë tjetër, në koordinim dhe në marrëveshje me palën serbe, reagimi vjen gjithmonë më pas, kur çështja tashmë ka përfunduar. Pra, kur jemi vënë para një akti të kryer. Nuk ka pasur shumë raste kur paraprakisht është thënë se diçka nuk mund të bëhet, ndërsa ai e ka shpërfillur këtë. Ndoshta shembulli më i mirë, ose më i përafërt me këtë, është ndalimi i dinarit, çështje për të cilën u zhvilluan negociata me Serbinë. Ky ishte një proces që zgjati për një kohë të gjatë. Pra, bëhet fjalë për një proces që u zhvillua gjatë një periudhe të caktuar, fillimisht me pengimin e hyrjes, përkatësisht të futjes së parave të gatshme nga Serbia në Kosovë, e më pas me mbylljen e filialeve, zyrave postare, këmbimoreve dhe institucioneve të tjera“, thotë Gogiq.

Profesori i së drejtës, Kolë Krasniqi, thotë për Kosovo online se vendimet e fundit të Këshillit Gjyqësor dhe Këshillit Prokurorial të Kosovës lidhur me gjyqtarët dhe prokurorët serbë nuk nënkuptojnë heqje dorë nga marrëveshjet përkatëse apo nga parimet e një sistemi gjyqësor shumetnik.

Krasniqi më tej thekson se këto vendime përfaqësojnë refuzimin e kthimit automatik dhe kolektiv në punë të gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë, të cilët në vitin 2022 u larguan në mënyrë të organizuar nga institucionet e Kosovës.

„Dorëheqjet e tyre ishin pjesë e një veprimi të koordinuar politik dhe, rrjedhimisht, prodhuan pasoja juridike dhe institucionale. Gjyqtarët dhe prokurorët janë bartës të pushtetit shtetëror dhe duhet të jenë të pavarur nga çdo ndikim politik apo etnik, si dhe nga autoritetet jashtë rendit kushtetues të Kosovës. Prandaj, nuk mund të kërkohet që, pas gati katër vjetësh, ata të kthehen kolektivisht në punë sikur dorëheqjet e tyre të mos kishin prodhuar pasoja juridike. Megjithatë, Kosova mbetet e obliguar ta ruajë karakterin shumetnik të sistemit gjyqësor. Zgjidhja më e drejtë do të ishte shpallja e konkurseve të reja, të hapura dhe transparente, në të cilat edhe ish-gjyqtarët dhe ish-prokurorët serbë do të mund të aplikonin individualisht, duke iu nënshtruar vlerësimit të integritetit, profesionalizmit, paanshmërisë dhe pavarësisë së tyre nga ndikimi politik“, thotë Krasniqi.

Ai konsideron gjithashtu se BE-ja nuk mund t’i diktojë Këshillit Gjyqësor dhe Këshillit Prokurorial se si të vendosin.

„Pavarësia e tyre nënkupton pavarësi jo vetëm nga Qeveria dhe partitë politike të Kosovës, por edhe nga Beogradi, Brukseli dhe çdo autoritet tjetër i jashtëm. Bashkimi Evropian mund të japë rekomandime, të kërkojë zbatimin e marrëveshjeve dhe të ndërmjetësojë në arritjen e marrëveshjeve të reja, por vendimi përfundimtar u takon institucioneve kompetente të Kosovës, në përputhje me Kushtetutën dhe ligjin“, konsideron Krasniqi.

Megjithatë, ai thekson se Bashkimi Evropian duhej të ishte përfshirë shumë më herët.

„Për gati katër vjet, statusi juridik i këtyre dorëheqjeve mbeti i pazgjidhur. Si ndërmjetësuese në dialog, BE-ja mund të kishte ndihmuar në krijimin e një mekanizmi ligjor, individual dhe transparent për riintegrimin e tyre gradual në sistemin gjyqësor të Kosovës, në vend që tani, pas katër vjetësh, të kërkojë kthimin e tyre kolektiv dhe automatik“, thotë ai.

Në të njëjtën kohë, institucionet e Kosovës nuk i kanë ndjekur gjithmonë kërkesat e Bashkimit Evropian për koordinim paraprak.

Analisti politik Nexhmedin Spahiu konsideron se dorëheqjet e gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë ishin një gabim dhe një goditje e madhe për sistemin e drejtësisë në Kosovë, por edhe se konfirmimi i këtyre dorëheqjeve është gjithashtu shumë i dëmshëm për Kosovën.Ai konsideron se bëhet fjalë për gjyqtarë cilësorë, por se tani duhet të rekrutohen kuadro të reja dhe gjyqtarë të rinj.

„Kemi humbur gjyqtarë që kishin përvojë dhe që ishin profesionistë në punën e tyre. Kjo është një humbje e madhe për sistemin e drejtësisë në Kosovë. Nga ana tjetër, kur bëhet fjalë për rekomandimet e Bashkimit Evropian, mendoj se qeveria e Albin Kurtit është bërë imune ndaj kritikave të tilla, kështu që kjo megjithatë nuk është ndonjë çështje e madhe. Çështja e madhe është se Kosova po humbet në cilësinë e sistemit të drejtësisë“, thotë Spahiu për Kosovo online.
Spahiu konsideron se refuzimi i rekomandimeve të BE-së nuk mund t’i shkaktojë Kurtit dëm politik.

„Mendoj se Kurti do të pësojë dëm atëherë kur populli ta shohë se ai nuk po bën asgjë. Se rreth vetes mbledh vetëm njerëz të paditur dhe se nuk ka asnjë sukses. Suksesi i tij i vetëm është se ia ka marrë shtetit të Serbisë kontrollin në veri dhe e ka kaluar atë nën kontrollin e shtetit të Kosovës dhe kjo është e gjitha. Gjithçka tjetër është një dështim i madh, kështu që ky kredit politik nuk mund ta mbajë përgjithmonë. Njerëzit tashmë kanë filluar ta harrojnë këtë dhe, në fund, do të vendosin në bazë të asaj që ai bën, përkatësisht nuk bën në Kosovë“, përfundon Spahiu.