Aktgjykimi ndaj krerëve të UÇK-së – a mund ta kontestojë Prishtina juridiksionin e Dhomave të Specializuara?

Aktgjykimi dënues ndaj ish-krerëve të UÇK-së javën e kaluar ka shqetësuar si Prishtinën, ashtu edhe Beogradin. Ndërsa Prishtina, përmes iniciativave të ndryshme, po përpiqet të kontestojë juridiksionin e institucioneve gjyqësore me seli në Hagë, Beogradi paralajmëron mundësinë që fjalën e fundit ta ketë Gjykata Kushtetuese, nga e cila një pjesë e opinionit publik në Kosovë pret që të rishqyrtojë vendimet e Dhomave të Specializuara. Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se institucionet gjyqësore nuk mund të shfuqizohen apo ndryshohen për shkak të pakënaqësisë së njërës prej palëve në këtë proces, madje as me vendime të Kuvendit, por gjithashtu se Gjykata Kushtetuese nuk ka rolin e rishikuesit të aktgjykimeve të Dhomave të Specializuara.

Shkruan: Ivana Shanjeviq

E pakënaqur me aktgjykimin dënues për krime lufte ndaj ish-krerëve të UÇK-së, Partia Demokratike e Kosovës i dorëzoi dje Kuvendit të Kosovës Projektligjin për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar.

Kryetari i kësaj partie, Bedri Hamza, shpjegoi se qëllimi i propozimit për ndryshimin dhe plotësimin e kornizës ligjore mbi bazën e së cilës funksionojnë Dhomat e Specializuara dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar është kufizimi i juridiksionit të Dhomave të Specializuara vetëm në pretendimet konkrete nga raporti i Dik Martit, ndërsa rastet që nuk përfshihen në këtë juridiksion do t’i transferoheshin Kosovës.

Hamza tha se Kuvendi duhet të marrë përsipër përgjegjësinë e tij kushtetuese dhe legjislative, duke shqyrtuar seriozisht dispozitat ligjore që rregullojnë punën e Dhomave të Specializuara.

“Kuvendi ka përgjegjësi ta rishqyrtojë ligjin kur konsideron se ai nuk pasqyron qëllimin për të cilin është miratuar. Projektligji e bën pikërisht këtë, sepse kërkon që akuzat të kenë lidhje konkrete me pretendimet për shkak të të cilave është themeluar kjo gjykatë. Jo një lidhje të përgjithshme dhe jo interpretime të pafundme. Jo zgjerim të mandatit vetëm për shkak se një ngjarje ka ndodhur gjatë luftës. Duhet të ekzistojë një lidhje e qartë me misionin për të cilin është krijuar ky mekanizëm. Projektligji parashikon që, kur një rast nuk përfshihet në këtë juridiksion, ai t’i transferohet Kosovës, së bashku me dosjet, provat dhe materialet. Drejtësia vazhdon, por vazhdon aty ku ligji thotë se duhet të vazhdojë”, tha Hamza.

Sipas tij, me ndryshimet dhe plotësimet, Gjykata Speciale nuk shfuqizohet, por i rikthehet mandati për të cilin është themeluar.

“Me to përcaktohet që ajo të merret me pretendimet konkrete për shkak të të cilave është themeluar dhe që lidhen me raportin e Dik Martit. Për krimet e tjera të luftës dhe veprat që nuk lidhen drejtpërdrejt me këto pretendime, përgjegjësinë e marrin institucionet gjyqësore të Kosovës. Asnjë rast nuk mbyllet vetëm për shkak se del jashtë juridiksionit të Gjykatës Speciale. Nëse një rast nuk përfshihet në juridiksionin e saj, ai transferohet në Kosovë. Projektligji nuk krijon zbrazëti juridike”, theksoi Hamza.

Arsyetime farsë

Avokati Novak Lukiq deklaroi për Kosovo online se nuk e ka parë iniciativën për ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara, të paraqitur nga Partia Demokratike e Kosovës, por konsideron se nuk ekziston ndonjë mënyrë juridike me të cilën, përmes një iniciative apo vendimi të Kuvendit të Kosovës, mund të kontestohet juridiksioni i këtyre institucioneve.

“Të mendosh në këtë mënyrë tani, që në cilindo sistem juridik të brendshëm, e të mos flasim për sistemin juridik ndërkombëtar, një gjykatë merr një vendim, dikujt nuk i pëlqen ai vendim dhe për këtë arsye dëshiron ta shfuqizojë atë gjykatë – ky është një arsyetim farsë sa i përket sundimit të ligjit”, theksoi Lukiq.

Ai vë në dukje se një iniciativë e tillë nuk do të mund të ndikonte në procesin gjyqësor në vazhdim kundër Thaçit dhe ish-krerëve të tjerë të UÇK-së, “nëse kjo ka qenë ideja e tyre”.

Ai thekson se një iniciativë e tillë është para së gjithash çështje politike dhe, nëse parlamenti e miraton atë, duhet të jetë objekt analize nga ata që kanë themeluar Dhomat e Specializuara, përkatësisht nga Bashkimi Evropian.

“Se cilat do të ishin pasojat, kjo është çështje e vlerësimit politik, por gjithsesi e atyre që kanë arritur marrëveshje me autoritetet e Kosovës. Tani të shfuqizohet kjo vetëm sepse dikush është i pakënaqur me vendimin, është jashtë çdo logjike”, përsërit Lukiq.

Politika para drejtësisë

Avokatja Fehmije Gashi Bytyqi pajtohet se iniciativat politike nuk mund të ndikojnë në vendimet që marrin Dhomat e Specializuara në Hagë dhe se rruga për ndryshimin e tyre është procedura e ankimimit.

“Këto iniciativa të partive nuk do të kenë asnjë ndikim në vendimin që ka marrë Gjykata. I vetmi ndikim juridik dhe realisht i mundshëm është që mbrojtja të fuqizohet me argumente të forta dhe të parashtrojë ankesë, në mënyrë që aktgjykimi të kundërshtohet para Gjykatës së Apelit dhe të ndryshohet në favor të tyre”, tha Gashi Bytyqi.

Ajo vlerësoi se për shfuqizimin e Dhomave të Specializuara nevojitet zbatimi i një sërë procedurash, duke theksuar se kjo gjykatë nuk funksionon si institucionet e zakonshme.

“Ligji për Dhomat e Specializuara në Hagë nuk është si ligjet e zakonshme që Kuvendi mund t’i ndryshojë. Këtu kemi pasur edhe ndryshimin e Kushtetutës dhe shfuqizimi i Gjykatës është një çështje shumë serioze që mund të ketë pasoja, jo vetëm për institucionet, por edhe për shtetin e Kosovës”, tha Gashi Bytyqi.

Ankesat deri në Gjykatën Kushtetuese

Paralelisht me iniciativën e PDK-së, avokatët e ish-krerëve të UÇK-së kanë paralajmëruar ankesa ndaj aktgjykimeve të shkallës së parë, me të cilat Hashim Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli dhe Rexhep Selimi janë dënuar për krime lufte.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, dhe drejtori i Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Petar Petkoviq, kanë paralajmëruar se ekzistojnë të paktën edhe dy instanca në të cilat mund të kundërshtohet aktgjykimi ndaj krerëve të UÇK-së. Vlerësohet se procedura e shkallës së dytë mund të zgjasë deri në një vit, ndërsa më pas mund të pasojë edhe ankesë në Gjykatën Kushtetuese.

“Duhet ta kemi parasysh se cila gjykatë i ka dënuar Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin. Bëhet fjalë për të ashtuquajturën gjykatë të Kosovës – këtu nuk bëhet fjalë për ndonjë gjykatë ndërkombëtare. Bëhet fjalë për Dhomat e Specializuara, të cilat janë themeluar në vitin 2017 në të ashtuquajturin Kuvend të Prishtinës, por janë zhvendosur në Hagë për arsye sigurie”, rikujtoi Petkoviq.

Avokati Dragan Pashiq shpjegon për Kosovo online se në shkallën e parë gjykon Trupi Gjykues, i cili i dënoi ish-krerët e UÇK-së, mes të cilëve edhe Hashim Thaçin, ndërsa më pas pasojnë panelet e Gjykatës së Apelit dhe të Gjykatës Supreme të Kosovës, kurse paneli i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës në Hagë është vendosur si instanca më e lartë, e katërt.

“Ai nuk ka rolin e rishikuesit të aktgjykimeve, por të përcaktojë nëse me aktgjykimet e formës së prerë është shkelur Kushtetuta e të ashtuquajturës Republikë e Kosovës”, tha ai.

Ai shton se është e rëndësishme të theksohet se ky panel i Gjykatës Kushtetuese, me seli në Hagë, nuk është pjesë e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës dhe, rrjedhimisht, asnjë institucion gjyqësor me seli në Kosovë nuk mund të ndikojë në institucionet gjyqësore që janë zhvendosur në Hagë.

“Ato kanë autonomi të plotë në punën dhe vendimmarrjen e tyre”, theksoi Pashiq, duke vënë në dukje se në të gjitha gjykatat e zhvendosura në Hagë gjyqtarët janë ndërkombëtarë.

Avokati Novak Lukiq rikujton gjithashtu se Dhoma e Specializuar e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, edhe para gjykimit të ish-krerëve të UÇK-së para Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë, kishte konfirmuar juridiksionin e këtij institucioni për të vendosur lidhur me veprat penale të përfshira në aktakuzën e ngritur kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit.

Ai shton se mbrojtja e ish-presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, që në fazën paraprake të procedurës kishte paraqitur iniciativa në Gjykatën Kushtetuese të Kosovës, me të cilat kontestohej juridiksioni i Dhomave të Specializuara, dhe të gjitha këto kërkesa ishin refuzuar.

BE-ja vazhdon mbështetjen e qëndrueshme për Dhomat e Specializuara

Zëdhënësi i Komisionit Evropian, Kristian Vigand, përcolli qëndrimin e Bashkimit Evropian se Dhomat e Specializuara të Kosovës zbatojnë drejtësinë përmes procedurave gjyqësore të drejta, të paanshme dhe të pavarura, të bazuara në parimin e përgjegjësisë penale individuale, duke rikujtuar se personat e dënuar në shkallë të parë kanë të drejtë të ankohen ndaj një aktgjykimi të tillë.

Ai shtoi se BE-ja nuk i komenton iniciativat individuale, por vazhdon mbështetjen e saj të qëndrueshme për Dhomat e Specializuara.

“Dhomat e Specializuara të Kosovës janë institucion i pavarur gjyqësor, i themeluar me vendim të Kuvendit të Kosovës në vitet 2014 dhe 2015, i cili vepron në kuadër të sistemit juridik të Kosovës dhe punën e të cilit BE-ja e mbështet vazhdimisht. Puna e tyre është e rëndësishme për sigurimin e llogaridhënies dhe përmbushjen e drejtësisë për viktimat dhe familjet e tyre nga të gjitha komunitetet e Kosovës”, deklaroi Vigand.

Në përmbledhjen e aktgjykimit thuhet se Trupi Gjykues ka konstatuar se të katërt, Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi, mbajnë përgjegjësi penale për krimet e luftës të arrestimit arbitrar dhe privimit nga liria të 385 personave, trajtimit mizor të 49 personave, torturimit të 303 personave dhe vrasjes së 96 personave.

Pavarësisht të gjitha këtyre, Pashiq pret që, në rast të procedurës së ankimimit, Paneli i Gjykatës së Apelit ta konfirmojë aktgjykimin e shkallës së parë.

“Gjykata e Apelit ka edhe dy mundësi të tjera: ta ndryshojë aktgjykimin e shkallës së parë duke i shpallur të pafajshëm, ose ta miratojë ankesën e prokurorisë dhe t’i dënojë edhe për veprën penale për të cilën janë liruar në shkallën e parë, përkatësisht për krime kundër njerëzimit”, përfundoi Pashiq.