Barazia e gjuhës shqipe dhe serbe në Kosovë: A e respektojnë institucionet dygjuhësinë?

Në vitin 2007, Kuvendi i Kosovës miratoi Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve, me të cilin zyrtarizohej edhe gjuha serbe, përveç shqipes, që do të thotë se dy gjuhët duhet të jenë të barabarta, pra çdo dokument i lëshuar nga institucionet duhet të përkthehet në të dyja gjuhët. Pas 17 vitesh, ligji që ata e miratuan vetë nuk respektohet mbi të gjitha nga institucionet, gjë që krijon një problem të madh komunikimi për serbët në Kosovë. Bashkëbiseduesit e Kosovo online besojnë se ka shumë hapësirë për të punuar në atë ligj dhe se përgjegjësia është kryesisht e Qeverisë së Kosovës.

E drejta e përdorimit të gjuhës, si një nga të drejtat themelore të njeriut, garantohet me ligjin e vitit 2007. Sipas tij, serbët në Kosovë kanë të drejtë të informohen në gjuhën e tyre amtare kur bëhet fjalë për njoftimet nga institucionet, si në nivel politik ashtu edhe në atë gjyqësor.

“Të gjitha institucionet dhe ofruesit e shërbimeve publike janë të detyruara të sigurojnë përdorimin e barabartë të gjuhës shqipe dhe serbe në institucionet qendrore dhe lokale, në sistemin gjyqësor, në media, në arsim, por edhe në kompanitë publike dhe sektorin privat”, thuhet në Ligj.

Për shkak të moszbatimit të ligjit nga disa institucione, serbëve u mohohet kjo, kështu që të drejtat gjuhësore janë një gjë në letër dhe tjetër në praktikë.

Përderisa zyrtarët kosovarë thonë se Kosova është një shoqëri shumëgjuhëshe dhe se është e përkushtuar për promovimin e këtyre vlerave, mungesa e respektit për të drejtën e përdorimit të gjuhës vështirëson jetën e përditshme për serbët. Në Prishtinë, nëse nuk flasin shqip, e kanë të vështirë të gjejnë rrugën edhe nëpër dyqane, dhe problemi më i madh është me organet e drejtësisë, ku shpesh ndodh që serbët t'i drejtohen në gjuhën e tyre amtare dhe të marrin përgjigje vetëm në shqip, gjë që kërkon kosto shtesë për punësimin e një përkthyesi.

Edhe kur institucionet ofrojnë një përkthim në serbisht, ai shumë shpesh përmban një numër të madh gabimesh për shkak të të cilave njoftimi mund të kuptohet ndryshe, më së shpeshti gabim.

Zëvendës Ombudsmani Srxhan Sentiq theksoi së fundmi se Kosova ka një kornizë të avancuar legjislative që, përmes dispozitave kushtetuese dhe ligjore, garanton përdorimin e barabartë të gjuhës shqipe dhe serbe, si dhe të gjuhëve të komuniteteve të tjera në nivel komunal, megjithatë në praktikë qytetarët përballen me probleme të shumta në ushtrimin e të drejtave gjuhësore.

“Për serbët dhe komunitetet e tjera që përdorin gjuhën serbe dhe jetojnë në zonat me popullatë shumicë shqiptare dhe për shqiptarët që jetojnë në veri të Kosovës, ku dominon popullata shumicë serbe, mosrespektimi i të drejtave gjuhësore nënkupton edhe qasje të kufizuar në dokumente ligjore, ka efekt në punën me qasje të kufizuar, të drejtat e konsumatorëve, kujdesin shëndetësor, arsimin dhe shërbimet sociale”, tha Sentiq në tryezën me temën “Respektimi i të drejtave gjuhësore në Kosovë”.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se ka shumë vend për të punuar në përmirësimin e Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve, por se pyetja është nëse ka vullnetin e institucioneve për të. Përgjegjësia e madhe për ta përmirësuar këtë çështje, besojnë se e ka Qeveria e Kosovës, por edhe faktori ndërkombëtar.

Zoran Stankoviq, gazetar nga Graçanica, theksoi se mosrespektimi i Ligjit për përdorimin e gjuhës u dërgon mesazh serbëve në Kosovë se zëri i tyre nuk është i rëndësishëm.

Sipas Stankoviqit, edhe faktori i huaj është i vetëdijshëm për mosrespektimin e të drejtës së përdorimit të gjuhës, por nuk ndërmerr asnjë veprim për këtë çështje.

Ai thekson se derisa bashkësia ndërkombëtare të merret me këtë problem, serbët në Kosovë kanë problem të madh në komunikimin dhe realizimin e të drejtave të tyre.

“Kjo është evidente, në vitet e fundit ka pasur një fushatë të madhe nga ana e serbëve, ata vazhdimisht flasin për faktin se nuk respektohet gjuha, mendoj se edhe të huajt në Kosovë e dinë këtë, që të gjithë mund ta vërejnë. Por çfarëdo që duhet të ndryshojë në Kosovë, do të duhej ta drejtonte dhe të urdhëronte një dorë më e fortë deri sa të ndodhë, ne nuk do t'ia dalim dot në Prishtinë, as në ambientet zyrtare dyqani Edhe diku ku ka një mbishkrim në serbisht, ai shënohet dhe pengohet”, vlerëson Stankoviq.

Serbët mund të funksionojnë në komunat e banuara me serbë, duke qenë se shumica e të punësuarve në institucionet lokale janë serbë, por, shton ai, problemi lind kur u nevojitet një dokument i lëshuar nga institucionet në Prishtinë.

“Kur largohesh nga Graçanica ndeshesh në një problem, duhet dituria e gjuhës, më së shpeshti nuk respektohet ligji, askush që është përgjegjës për të pasur një përkthyes apo person për komunikim në gjuhën serbe, nuk ka. Njëra, nëse shkojmë në gjykatë, në një institucion publik apo në komunën e Prishtinës, për çfarëdo burimi të bëhet fjalë, ne nuk mund të arrijmë marrëveshje, ne ia dalim siç dimë”, shton Stankoviq.

Ai tregon se mosrespektimi i kësaj të drejte e bën të pamundur kryerjen e detyrave të punës. Si gazetar serb në Kosovë, ai shpesh ballafaqohet me probleme për shkak të mungesës së përkthimit në evente të ndryshme, si dhe përkthimit të dobët në njoftimet e institucioneve.

“Na ndodhte shpesh që na dërgoheshin udhëzime, njoftime, ftesa që ishin aq të paqarta kur përktheheshin në serbisht, saqë ishte e pamundur të kuptonim se për çfarë bëhej fjalë”, thotë Stankoviq.

Ka ndodhur gjithashtu, thotë ai, që shpesh gazetarët japin informacione të gabuara pikërisht për përkthimin e keq.

“Shpesh pyes veten se kush e përkthen kështu dhe si e përkthen përkthyesi që na dërgon një deklaratë, shpesh ndodh që të na vijë një deklaratë nga një ministri që është sikur e përkthyer, por nuk ka lidhje me asgjë, ndoshta ata përkthejn edhe nëpërmjet internetit”, tha Stankoviq.

Sipas tij, dygjuhësia respektohet kudo në botë ku jetojnë dy popuj, por nuk është kështu me Kosovën.

Ai beson se mesazhi i institucioneve të Kosovës për serbët është se zëri i tyre nuk është i rëndësishëm dhe se nuk duhet të pyesin asgjë.

“Po dërgohet mesazhi: je i parëndësishëm, zëri yt nuk është i rëndësishëm në këtë moment, nuk po kërkon asgjë dhe duhet të mësosh gjuhën tonë për të komunikuar. Jemi të vetëdijshëm që për shembull ka dygjuhësi në Vojvodina, si në shumë vende dhe kudo ku ka dy kombe, duhet të përfaqësohet, por fakti është se ato standarde nuk ekzistojnë në Kosovë ose nuk vlejnë për të gjithë”, përfundoi Stankoviq.

Gjuhëtarja Nora Bezera, nga ana tjetër, beson se vetëm për shkak të miratimit të ligjit, institucionet ishin të gatshme ta zbatonin, por problemi më i madh është mungesa e personelit.

Bezera ka thënë për Kosovo online se institucionet e Kosovës nuk kanë menduar mjaftueshëm se si të zbatojnë Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve.

Siç shton ajo, Ligji për përdorimin e gjuhës zbatohet në masë të madhe, por nuk respektohen standardet e gjuhës serbe, prandaj edhe lind problemi.

“Të gjithë e dimë që ligji për përdorimin e gjuhës është miratuar shumë kohë më parë, por gjithmonë ka më shumë hapësirë ​​për të punuar më mirë. për ta zbatuar atë u bë, megjithatë, institucionet nuk menduan shumë se si ta bëjnë këtë, dhe në këtë kuptim më së shumti bëhet fjalë për kuadrin që nuk ekziston, kështu që ne nuk kemi staf për përkthyes në gjuhën serbe dhe kjo ndoshta është Problemi më i madh edhe pse ligji po zbatohet, standardi i gjuhës serbe nuk respektohet, përkthimet janë të këqija, bëhen gabime”, theksoi Bezera.

E pyetur se si të tejkalohet barriera gjuhësore, Bezera tha se një nga mënyrat është departamenti i “Ballkanologjisë” në Universitetin e Prishtinës, ku mësohet edhe gjuha serbe.

“Një rreze e vogël se ka vullnet është hapja e “Ballkanologjisë”, në kuadër të së cilës studiohet edhe gjuha serbe në Universitetin e Prishtinës, nga e cila së shpejti do të lindë gjenerata e parë e studentëve. Tashmë janë në vitin e tretë. dhe për një vit do të shohim se çfarë kemi arritur”, tha Bezera.

Bezera, e cila vjen nga Zyra e Presidentit të Kosovës, vlerësoi se edhe pse ka hapësirë ​​për përmirësim të ligjit, në Kosovë ka institucione që i kushtojnë vëmendje të madhe kësaj çështjeje.

“Përveç që ka shumë hapësirë ​​për të bërë shumë gjëra të tjera, kemi edhe disa institucione që e zbatojnë shumë mirë këtë ligj, shembull është Zyra e Kryeministrit, kam dëgjuar që po punojnë shumë. dhe jemi të përkushtuar për zbatimin e Ligjit për përdorimin e gjuhëve Ne kemi edhe Zyrën e Presidentit për një kohë të gjatë, mund të kontrolloni në uebfaqe, nuk ka asnjë dokument që është publikuar pa u përkthyer në të tri gjuhët”, tha Bezera.

Ligjëruesja e gjuhës serbe Sanja Vukoviq theksoi se e drejta e përdorimit të gjuhës në Kosovë nuk respektohet sa duhet dhe se institucionet janë të parat që nuk e zbatojnë Ligjin dhe se përgjegjësia është kryesisht e Qeverisë së Kosovës.

Vukoviq tha se situata në lidhje me të drejtën e përdorimit të gjuhës në institucionet e Kosovës ndryshon varësisht nëse ka serb të punësuar në ato institucione.

“Institucionet në Kosovë prej shumë vitesh nuk e respektojnë ligjin për përdorimin e gjuhëve. Varësisht nga institucioni situata ndryshon. Aty ku ka njerëz në ministri apo institucione të tjera që gjuha amtare është serbe, situata është pak. më mirë, aty ku nuk ka serbë nuk ka as respektim të ligjit dhe as të drejtën e përdorimit të gjuhës”, tha Vukoviq.

Siç shtoi ajo, Ligji për Përdorimin e Gjuhëve po respektohet gjithnjë e më pak, dhe përgjegjësinë për një situatë të tillë, vlerëson ajo, e ka Qeveria e Kosovës.

“Situata sa vjen e përkeqësohet, në vitet e mëparshme mund të flitej për respektimin e së drejtës së përdorimit të gjuhës, por në vitet e fundit situata është përkeqësuar ndjeshëm dhe nuk mund të themi asgjë tjetër përveç përgjegjësisë. i takon Qeverisë së Kosovës, e cila ka sjellë deri atëherë”, ka përfunduar Vukoviq.