Byroja Rajonale e Interpolit në Beograd: Përparësi strategjike për Serbinë – sfidë diplomatike për Kosovën?

Ndërsa Kosova tashmë më shumë se një dekadë nuk po arrin anëtarësimin në Interpol, Serbia ka njoftuar se do të aplikojë për hapjen e një byroje rajonale. Bashkëbiseduesit e Kosovo online pajtohen se ky hap do t’i sillte Beogradit bashkëpunim më të fortë policor dhe prestigj ndërkombëtar, por mendimet e tyre ndahen kur bëhet fjalë për pasojat për Prishtinën. Ndërsa disa mendojnë se kjo nuk do të ndikojë më tej në pozitën e saj, nga ana tjetër vijnë vlerësime se Serbia do të rrisë presionin diplomatik dhe të sigurisë, duke e vendosur Kosovën në një pozitë të pafavorshme brenda rrjetit rajonal të sigurisë.

Shkruan: Petar Rosiq

Përpjekjet e Kosovës për t’u anëtarësuar në Interpol datojnë që nga viti 2010. Në atë kohë, Komiteti Ekzekutiv nuk e mori në konsideratë kërkesën e paraqitur nga Prishtina. Kosova paraqiti kërkesë në vitet 2015 dhe 2016, por ajo nuk u përfshi në rendin e ditës së Asamblesë së Përgjithshme, ndërsa në vitin 2017 Kosova e tërhoqi kërkesën për mungesë mbështetjeje të mjaftueshme për anëtarësim.

Kosova e paraqiti për herë të fundit kërkesën për anëtarësim në vitin 2018, gjatë Asamblesë së Përgjithshme në Dubai. Pavarësisht mbështetjes së konsiderueshme, edhe ajo kërkesë dështoi pasi nuk arriti të sigurojë shumicën prej dy të tretash të nevojshme për anëtarësim.

Zëvendëskryeministri i Serbisë dhe ministri i punëve të brendshme, Ivica Daçiq, duke përmbledhur pjesëmarrjen në Asamblenë e 93-të të Përgjithshme të Interpolit në Marakeš javën e kaluar, tha se Kosova as këtë vit nuk ka paraqitur kërkesë për anëtarësim dhe njoftoi se MPB-ja e Serbisë do të aplikojë për hapjen e Byrosë Rajonale të Interpolit për Evropën Juglindore me seli në Beograd.

“Dikush do të thotë se ndoshta po merremi shumë me këtë çështje, por duke pasur parasysh se jemi ‘djegur’ njëherë, pra që ‘Kosova’ aplikoi në Asamblenë e Interpolit në Dubai dhe që atëherë duhej të bënim përpjekje të mëdha për ta fituar atë votim, nuk është keq që të jemi gjithmonë të vëmendshëm. Dhe duhet t’i falënderoj edhe udhëheqësit më të lartë të Interpolit për mirëkuptimin lidhur me këtë çështje të integritetit territorial”, theksoi Daçiq.

Mediat e Prishtinës pas kësaj e akuzuan Serbinë se ka shkelur disa herë Marrëveshjen e Brukselit duke penguar pjesëmarrjen e Kosovës në organizata rajonale, ndërkombëtare dhe mekanizma të sigurisë. Reagoi edhe BE-ja.

“Progresi i Serbisë në rrugën evropiane varet nga përpjekjet që detyrimet nga marrëveshja e vitit 2023 për normalizim të zbatohen plotësisht. Duke u kundërvënë parimisht anëtarësimit të Kosovës në Interpol, Serbia po shkel detyrimet nga marrëveshja e Ohrit, neni 4”, tha zëdhënësi i BE-së.

Daçiq reagoi ashpër ndaj këtyre pretendimeve dhe tha se BE-ja, kur është fjala për Serbinë, po i shkel të gjitha – nga integriteti territorial e deri te mosformimi i Asociacionit të Komunave Serbe.

“Derisa të mos e realizoni Marrëveshjen e Brukselit të vitit 2013, të cilën edhe ju e keni nënshkruar, dhe të formoni Asociacionin e Komunave Serbe, nga e merrni guximin të kritikoni Serbinë pse mbron integritetin e saj territorial?! Për më tepër, i ashtuquajturi Kosovë as nuk ka aplikuar për anëtarësim në Interpol, sepse e dinë që nuk do të kalojë, as edhe me tifozerinë dhe presionet tuaja ndaj vendeve të tjera, siç ishte rasti disa vite më parë”, tha Daçiq për Kosovo online.

Duke folur për arsyet pse Kosova prej vitesh nuk paraqet aplikime të reja, dekani i Fakultetit për Diplomaci dhe Siguri në Beograd, prof. dr Radojica Laziq, kujton se aplikimi i fundit ishte në Asamblenë e Përgjithshme në Dubai, më 20 nëntor 2018, kur Kosova nuk arriti të sigurojë shumicën e nevojshme prej dy të tretash.

“Gjatë gjithë kësaj kohe nuk kanë provuar sërish për një arsye të thjeshtë – duke ditur se nuk kanë mbështetje të mjaftueshme, dhe sipas të dhënave që kam, kjo mbështetje është gjithnjë e më e vogël”, thotë Laziq për Kosovo online.

Për Serbinë, thekson ai, është e qartë pse është e rëndësishme që Kosova të mos bëhet pjesë e Interpolit.

“Serbisë i intereson shumë që Kosova të mos hyjë në Interpol për një arsye të thjeshtë – sepse Serbia nuk e njeh pavarësinë e krahinës së saj jugore, Kosovës dhe Metohisë. Prandaj Beogradi, me plot arsye, bën gjithçka që të mos lejojë hyrjen e Kosovës në këtë organizatë ndërkombëtare të policisë, sepse kjo është politika e sigurisë kombëtare të Republikës së Serbisë, ku Kosova është pjesë e territorit të Republikës së Serbisë”, thotë ai.

Kur bëhet fjalë për iniciativën për të hapur një zyrë rajonale të Interpolit në Beograd, Laziq beson se Serbia ka argumente të forta për këtë.

"Duke u nisur nga pozicioni shumë gjeopolitik dhe gjeostrategjik i Republikës së Serbisë, duhet të kemi parasysh se të gjitha rrugët e rëndësishme ndërkombëtare kryqëzohen në këtë zonë. Për këto arsye, kërkesa që një qendër rajonale e këtij dhe bashkëpunimit kaq të rëndësishëm ndërkombëtar policor të vendoset në kryeqytetin tonë është mjaft e justifikuar", thotë dekani i Fakultetit të Diplomacisë dhe Sigurisë.

Sa i përket pasojave praktike për Kosovën, nëse do të hapej një zyrë rajonale në Beograd, ai shpjegon se komunikimi do të zhvillohej përsëri përmes misioneve ndërkombëtare.

"Atje ekzistojnë të ashtuquajturat institucione policore përmes UNMIK-ut dhe EULEX-it, të cilat në një farë mënyre bashkëpunojnë në mënyrë indirekte me këtë organizatë ndërkombëtare policore siç është Interpoli. E vetmja mënyrë se si institucionet e përkohshme në Prishtinë mund të bashkëpunojnë indirekt me atë organizatë është përmes UNMIK-ut dhe EULEX-it", përfundon Laziq.

Nga ana tjetër, profesori universitar dhe eksperti për çështje të sigurisë, Kolë Krasniqi, vlerëson se roli i zgjeruar i Serbisë në Interpol do të kishte pasoja të thella për Kosovën, duke e vendosur atë në një pozitë të pafavorshme brenda arkitekturës rajonale të sigurisë.

“Mungesa e qasjes direkte në Interpol do t’i ngadalësonte ndjeshëm proceset operative të policisë së Kosovës dhe do të krijonte vonesa në koordinimin e aktiviteteve kundër krimit transnacional. Së dyti, do të rritej rreziku nga keqpërdorimi i urdhrave politikë për arrestim nga Serbia. Një situatë e tillë do të ndikonte drejtpërdrejt në lirinë e lëvizjes së qytetarëve të Kosovës, veçanërisht ish-pjesëtarëve të UÇK-së dhe zyrtarëve shtetërorë, duke i ekspozuar ndaj mundësisë së arrestimeve në shtetet që zbatojnë mekanizmat e Interpolit. Së treti, Serbia do të fitonte një përparësi të shtuar diplomatike, gjë që do të zvogëlonte më tej hapësirën e Kosovës për integrim në strukturat ndërkombëtare të sigurisë”, thotë ai për Kosovo online.

Ai shton se Serbia, përmes kontrollit të zyrës rajonale të Interpolit, mund të rrisë më tej presionin diplomatik dhe të sigurisë ndaj Kosovës.

“Serbia me gjasë do të vazhdonte politikën e saj të ‘mosnjohjes funksionale’, duke i trajtuar institucionet e Kosovës si struktura joshtetërore dhe duke shmangur çdo formë të bashkëpunimit institucional të drejtpërdrejtë. Përmes këtij mekanizmi, Serbia mund të pengojë integrimin e Kosovës në rrjetet rajonale të sigurisë dhe të konsolidojë perceptimin ndërkombëtar të Kosovës si ‘territor i kontestuar’, në vend se shtet sovran dhe funksional. Kjo do të ishte një mjet i rëndësishëm strategjik në duart e Beogradit për të kufizuar hapësirën diplomatike dhe lëvizjen ndërkombëtare të Kosovës”, tha ai.

Megjithatë, Marko Savkoviq nga fondi ISAK vlerëson për Kosovo online se hapja e zyrës rajonale të Interpolit në Serbi do të sillte përfitime profesionale dhe prestigjioze, por se nuk do t'i jepte Beogradit mekanizma shtesë për të ndikuar në anëtarësimin e Kosovës.

"Nëse e shohim nga këndvështrimi i dialogut, zërat nga Kosova flasin për të ashtuquajturën asimetri strategjike, domethënë se Serbia është vënë në një pozicion më të mirë krahasuar me Kosovën", thotë ai.

Megjithatë, ai nënvizon se përfitimet për Serbinë janë kryesisht profesionale dhe se kjo është e rëndësishme në kontekstin e bashkëpunimit policor, njohjes së ekspertizës së caktuar dhe prestigjit midis vendeve të tjera.

"Kjo është sigurisht një gjë pozitive. Në përgjithësi, ne duhet të synojmë që sa më shumë organizata ndërkombëtare relevante dhe organet e tyre rajonale të jenë të pranishme, domethënë të përfaqësuara, dhe madje të vendosura në Republikën e Serbisë. Mund të marrim si shembull kontekstin e Procesit të Berlinit, ku, nga disa organe rajonale, vetëm Komuniteti i Transportit ndodhet në Beograd", shpjegon ai.

Ai vëren se në rastin e hapjes së Byrosë Rajonale, Serbia nuk do të kishte ndonjë të drejtë të veçantë që do ta lejonte atë të ndërlikonte më tej rrugën e Kosovës drejt Interpolit.

"Kjo vendoset në Asamblenë e Përgjithshme, kështu që asgjë e madhe nuk do të ndryshonte atje. Kjo është më e rëndësishme për Serbinë në përgjithësi, e palidhur me Kosovën, dhe është e rëndësishme për kontekstin e bashkëpunimit politik dhe luftës kundër krimit ndërkufitar, i cili është shumë, shumë i rëndësishëm në Ballkan", përfundon ai.

Duke folur për anëtarësimin në Interpol, ai thekson se bëhet fjalë për bashkëpunim policor me qëllim që të parandalohet situata ku të dyshuarit për vepra penale t’i shmangen drejtësisë, por edhe për të konfirmuar shtetësinë e një entiteti.

"Kur është fjala për Kosovën, është plotësisht e qartë sepse Interpoli është një nga organizatat më të rëndësishme ndërkombëtare. Anëtarësimi i Kosovës në Interpol prej vitesh po i shpëton. Kanë kaluar më shumë se dhjetë vjet nga përpjekja e parë. Në fakt, kanë kaluar edhe 15 vjet, por para dhjetë vitesh kjo çështje për herë të parë u vu në rend dite", thotë ai.

Ai thekson se procedura është e vështirë, sepse për pranimin nevojitet një shumicë prej dy të tretash, dhe se Serbia, në momentin vendimtar kur Kosova ishte afër anëtarësimit, arriti ta pengojë hyrjen e saj në Interpol.

"Atëherë, brenda një dite, përmes lobimit të Serbisë, rreth dhjetë vende në fakt e kanë tërhequr mbështetjen e tyre. Një pjesë e vogël ende do të donte ta shihte Kosovën anëtare, por për momentin duket se kjo nuk është reale. Qëndrimet e vendeve që janë kundër nuk kanë ndryshuar gjatë këtyre viteve. Lobimi i Serbisë në këtë drejtim është ende i suksesshëm dhe diçka e tillë, për momentin, duket e papranueshme", thotë Savkoviq.