Çfarë i sjell Serbisë dhe rajonit rikthimi i Xhejms O'Brajenit?

Ai e njeh rajonin dhe marrëdhëniet mes serbëve dhe shqiptarëve, nuk ka pse të dëshmojë veten, diplomat me përvojë, njeh njerëz, "zërin e arsyes" nga Rambuje, të fokusuar në integrimin ekonomik rajonal, por edhe në krim e korrupsion.... Kështu flasin bashkëbiseduesit e Kosovo online për Xhejms O'Brajen, i cili ditëve të fundit ka marrë zyrtarisht postin e Ndihmës Sekretarit të Shtetit për Çështje Evropiane dhe Euroaziatike.

Diplomati, i cili në vitet '90 ishte pjesë e ekipit politik të Uashingtonit për Ballkanin, është sërish në një pozicion ku do të ketë rajonin tonë "në radar". Ky doktor i drejtësisë nga Yale ishte këshilltar i ish-sekretares amerikane të Shtetit, Madlin Olbrajt, një nga krijuesit e Marrëveshjes së Dejtonit, aktor në negociatat e Rambujesë, i dërguari i parë amerikan në Beograd pas 5 tetorit 2000. Përpara postit që mori këtë muaj, ai ishte koordinator i sanksioneve në Departamentin e Shtetit.

Ajo që angazhimi i tij i ri do t'i sjellë Serbisë dhe rajonit është ende në nivel spekulimi.

Gazetarja Lilana Smajlloviq ka thënë për Kosovo online, se ai është një diplomat me përvojë që nuk ka nevojë të provojë veten dhe që nuk i intereson të përfaqësojë Amerikën si polici botëror. Për sa i përket politikës që do të zbatojë, Smajlloviq thotë se me siguri nuk do të ndikohet nga lëvizjet që ka bërë pas Dejtonit apo Rambujesë.

“Është e rëndësishme për ne në këtë moment që Xhim O'Brajen e njeh mirë rajonin. Ai i njeh lojtarët kryesorë, ai është njeriu që zëvendësoi Robert Gelbardin si njeriun kryesor për Ballkanin në vitin 2000. Nga fakti që ai shkroi Kushtetutën e Dejtonit, d.m.th. Kushtetutën e Bosnje dhe Hercegovinës, me Holbruk në vitin 1995, se ai ishte në Rambuje, se ai ishte një pjesë e rëndësishme e ekipit të Madlin Olbrajt, nuk mund të nxjerrim një përfundim nga kjo se si do të sillet këtu tani”, thotë Smajlloviq

Bashkëbiseduesja ynë thekson se O'Brajen ishte diplomati i parë amerikan që u lejua nga autoritetet serbe të paraqitej në Beograd menjëherë pas 5 tetorit.

“Qeveria e Dos-it nuk donte që Bill Montgomeri të vinte i pari, sepse ishte njeriu që financonte opozitën, që ishte kontraktori i punimeve të menjëhershme. O'Brajen kishte një qëndrim krejt tjetër, aspak arrogant, simpatik dhe në atë kohë Xhim O'Brajenit dhe Departamentit Amerikan të Shtetit i pëlqenin të paraqisnin gjëra se ata ishin përgjegjës për fitoren e DOS-it dhe rënien e Millosheviqit. O'Brajen mbërriti në Beograd pas 5 tetorit si i dërguari i parë amerikan dhe në deklaratën e tij të parë tha 'ne nuk e bëmë këtë që Kosova të fitojë pavarësinë'. A na gënjen? Ai nuk na gënjeu. Ai thoshte se çfarë ishte politika amerikane në atë kohë, dhe unë jam i bindur se politika amerikane ka qenë gjithmonë në favor të njohjes së pavarësisë së Kosovës, vetëm se ata nuk do t'ju thonë gjithmonë këtë. Pra, ka hapa në rritje, ne nuk mund të fusim dorën në zjarr se çfarë është politika amerikane tani. Por nëse gjykojmë me shembullin e Kristofer Hillit, fakti që Xhim O'Brajen ishte një pjesë e rëndësishme e qëndrimit të ashpër amerikan ndaj Serbisë si para ashtu edhe pas Millosheviqit, nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai do të bëjë këtë apo atë lëvizje”, thotë Smajlloviq.

Ajo shton se për Serbinë është një avantazh që i njeh njerëzit dhe se nuk do të besojë gjithçka që i thonë njerëz të ndryshëm.

“Më duket se ai ashtu si Hill do të ketë një qasje të butë në performancë. Ai nuk është arrogant, si disa nga paraardhësit e tij. Ai është një njeri i sjellshëm që nuk i fut askujt gishtin në sy, që nuk i intereson të përfaqësojë Amerikën si polici i botës, por si një shtet demokratik që përpiqet të sjellë demokracinë dhe të jetë i drejtë me të gjithë lojtarët dhe të jetë një ndërmjetës i ndershëm në konfliktet ballkanike. Unë dyshoj se ai do të kultivojë edhe tani një performancë të tillë, që nuk do të thotë domosdoshmërisht se politika amerikane do të jetë e butë. Ai është një ingranazh në makinerinë e Departamentit të Shtetit dhe Shtëpisë së Bardhë për të ndikuar në këto mundësi. Ai nuk do të ndikohet nga lëvizjet që bëri pas Dejtonit të Rambujesë, ashtu siç nuk mundi të ndikojë as në vendimin për njohjen e pavarësisë së Kosovës nga Amerika, por jam i sigurt - edhe sikur të mundej, nuk do të ishte ndryshe, pavarësisht se mesazhi i tij i parë në Beograd ishte 'nuk të kemi bombarduar për t'i dhënë pavarësinë Kosovës', dhe më vonë doli se ata na bombarduan për t'i dhënë Kosovës pavarësinë”, përfundon Smajlloviq.

Presidenti i Kongresit të Miqësisë Serbo-Amerikane, Vlladimir Marinkoviq, i cili të mërkurën u takua në Uashington me Ndihmës Sekretarin e sapoemëruar të Shtetit të SHBA-së, Xhejms O'Brajen thotë se ai e njeh shumë mirë rajonin tonë, kushtet, Serbinë dhe marrëdhëniet ndërmjet serbëve dhe shqiptarëve dhe beson se për shkak të kësaj “paranjohjeje” do të ketë një qasje shumë të ndjeshme.

“Askush nuk mund ta dijë se si do të sillet në periudhën e ardhshme, por sigurisht që mendoj se është mirë që sa më shumë njerëz të merren me këtë rajon dhe të mbetemi në një farë mënyre në një fokus të vogël të SHBA-së, sepse është e qartë se vetëm ata mund të jenë garantues të gjithçkaje për të cilën pajtohen palët në Ballkan, por edhe të vlerësojnë në mënyrë konstruktive dhe korrekte sjelljen e çdo pale që është në dialog, dhe në radhë të parë i referohem dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, ku Uashingtoni kishte një qasje korrekte dhe të balancuar në periudhën e kaluar”, thotë Marinkoviq për Kosovo online.

Nga biseda me O'Brajen, Marinkoviq ka parë, siç thotë ai, se Amerika është ende e interesuar për forcimin e partneritetit me Serbinë dhe se SHBA-të e shohin Serbinë si partnerin më të besueshëm në rajon, me të cilin nuk pajtohen për çështjen e zgjidhjen e statusit të Kosovës.

“Me sa pashë, ka hapësirë ​​për të arritur një kompromis, për të gjitha ato iniciativa që Serbia dhe presidenti Vuçiq kanë pasur gjatë viteve të fundit, e kjo është ekonomia. Në Uashington, më thanë me vendosmëri - mbështetja e Amerikës për Ballkanin e Hapur mbetet si një nismë kryesisht paqësore, e cila duhet të sigurojë qarkullimin e lirë të mallrave, njerëzve dhe kapitalit, që mund dhe duhet të jetë parakusht për zgjidhjen e çështjeve kryesore politike në rajon. “, thotë Marinkoviq.

Emërimi i O'Brajenit në postin e ndihmës sekretarit amerikan të shtetit për Evropën dhe Euroazinë, sipas Stevan Nedelkoviqit, asistentit profesor në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, është një sinjal se SHBA po fokusohet gjithnjë e më shumë në këtë rajon, sepse ata e shohin atë si një burim potencial të një vatër të re.

"Informacionet për emërimin e Xhim O'Brajenit sjellin, për mendimin tim, një lajm të mirë dhe një të keq për Serbinë. Lajmi i mirë është se O'Brajen, sipas gjithçkaje që mund të lexonim dhe dëgjonim për të kaluarën e tij, është shumë e fokusuar në integrimin ekonomik rajonal, për të cilin Serbia insiston, veçanërisht në vitet e fundit. Lajmi i keq është se është gjithashtu mjaft i fokusuar në krimin dhe korrupsionin, që nuk është informacion i mirë për elitat politike në Ballkanin Perëndimor”, thotë Nedelkoviq.

Në vendin tonë ekziston një mendim se kushdo që ka bashkëpunuar me Medlin Olbrajt ka njëfarë konotacioni negative, ndërsa me O'Brajen, ky nuk është rasti.

“Sipas dëshmisë së shumë njerëzve të pranishëm në negociatat në Rambuje, përfshirë negociatorin tonë Vlladan Kutlleshiq, O'Brajen ishte zëri i arsyes, dhe në thelb u përpoq të arrinte një lloj marrëveshjeje që nënkuptonte një autonomi të gjerë, me të cilën në një moment as lidershipi ynë i asaj kohe nuk u pajtua, dhe pjesa tjetër, natyrisht, është histori”, thotë Nedelkoviq.

Stafi i Shtëpisë së Bardhë dhe Departamentit të Shtetit, shton ai, tregon se interesi i SHBA-së për rajonin e Ballkanit po rritet.

“Duke emëruar njerëz shumë të fokusuar dhe kompetent për Ballkanin, si Kristofer Hill apo Xhejms O’Brajen, dërgohet mesazhi se rajoni është në fokus të plotë. Disa vite më parë, nuk mund të prisnim që Ballkani Perëndimor të ishte kaq shumë në fokusin e interesit të SHBA. Edhe tani nuk mund të themi se jemi në pesë prioritetet kryesore të Amerikës, por sigurisht që po ecim lart, gjë që mund të jetë një mundësi për të zgjidhur sfidat e shumta që ekzistojnë në Ballkanin Perëndimor”, thotë Nedelkoviq.

Analisti politik nga Prishtina, Shkelzen Maliqi, beson se Ndihmës Sekretari i ri i Shtetit i SHBA-së për Çështjet Evropiane dhe Euroaziatike, Xhejms O'Brajen, do të përpiqet të stabilizojë disa nga vatrat e krizës që janë hapur në Kosovë dhe Bosnje e Hercegovinë.

“Për gati një vit e gjysmë, administrata amerikane ka përforcuar ekipin në Ballkan në të gjitha aspektet. Duke qenë se O'Brajen është një diplomat me përvojë, e njeh mirë rajonin, ai ndoshta do të përpiqet të stabilizojë disa nga vatrat të krizës këtu që janë hapur në Kosovë dhe Bosnje”, tha Maliqi.

Procesi i dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës është në ngërç pas ngjarjeve të fundit në Kosovë, dhe Maliqi është i bindur se O'Brajen do të merret edhe me atë çështje.

“Sigurisht që do të ndikojë në dialog, prandaj është emëruar. Ai është me përvojë dhe është emëruar sepse e njeh mirë terrenin, ka njerëz me përvojë që e bëjnë këtë, supozoj se deri në fund të vitit ose në pranverë do të përpiqet të gjejë zgjidhje të paktën në Kosovë, por edhe në Bosnje“, thotë Maliqi.